Muốn tủ kệ ở trường mầm non không đổ, cần hai việc: chọn kệ vững ngay từ lúc mua (thấp, chân đế sâu, tấm hậu cứng, đồ nặng ở dưới) và cố định vào tường hoặc sàn mọi kệ cao hơn tầm ngực trẻ, mọi kệ có ngăn kéo, mọi kệ đặt nơi trẻ có thể leo. Với lớp mẫu giáo, kệ trẻ tự lấy đồ thường cao khoảng 60–90 cm, lớp nhà trẻ thấp hơn; kệ cao hơn thế thuộc về người lớn quản lý và càng phải bắt chắc.
Kệ đổ đè trẻ là loại tai nạn ít xảy ra nhưng hậu quả nặng, và gần như luôn phòng được bằng một bộ ke chống lật rẻ tiền cùng mười phút khoan tường. Bài này đi qua những gì ba mẹ và nhà trường nên đo, nên hỏi và nên làm khi mua một chiếc kệ cho trẻ: tỷ lệ chiều cao và chiều sâu, tấm hậu, chân đế, ngăn kéo, cách cố định theo từng loại tường, và lúc nào nên ngừng dùng một chiếc kệ.
Chiều cao kệ: tính theo tầm với của trẻ, không theo mẫu đẹp
Cách xác định chiều cao kệ đơn giản nhất là đo tầm với: cho trẻ đứng sát tường, giơ tay tự nhiên ra trước ngang vai, đo từ sàn tới bàn tay. Ngăn trên cùng của kệ trẻ tự lấy nên thấp hơn hoặc ngang tầm này, để trẻ đặt và lấy đồ bằng cả hai tay mà mắt vẫn nhìn thấy đồ trên ngăn. Ngăn nào trẻ phải giơ tay quá đầu mới với tới là ngăn trẻ sẽ kéo đồ rơi vào mặt.
Ví dụ giả định: một lớp chồi có trẻ thấp nhất cao khoảng 95 cm, tầm với ngang vai của trẻ đó khoảng 70–75 cm. Kệ trẻ tự lấy cho lớp này nên có ngăn trên cùng không cao quá khoảng 75 cm. Một chiếc kệ ba tầng cao 90 cm thì ngăn trên cùng (mặt nóc) chỉ nên dùng để trưng bày đồ nhẹ, không đặt thứ trẻ cần lấy hằng ngày.
Kệ ở hành lang, phòng chức năng hay thư viện chung khó tính hơn, vì nhiều lớp với nhiều lứa tuổi cùng dùng. Kệ ở đó nên chọn theo trẻ nhỏ nhất sẽ đi qua: ngăn trên cùng thấp, hoặc nếu phải cao để chứa nhiều thì ngăn trên chỉ đặt đồ của cô và kệ được bắt tường chắc. Nhiều mẫu kệ trang trí cao 120–150 cm dáng đẹp trong ảnh nhưng không phải kệ cho trẻ tự dùng.
Kệ cho nhóm nhà trẻ 18–36 tháng nên thấp hơn nữa, nhiều lớp chỉ dùng kệ hai tầng. Trẻ tuổi này bám kệ để đứng dậy, vịn kệ để đi, nên kệ thấp và rộng chân còn đóng vai một thanh vịn chắc chắn.
Vì sao kệ đổ: ba lực mà người mua cần hình dung
Trọng tâm cao. Kệ nhẹ ở dưới, nặng ở trên là kệ dễ đổ. Kệ chất đồ chơi gỗ, sách, hộp đồ trên ngăn cao làm trọng tâm dời lên. Kệ có chân đế rộng, ngăn dưới đặt đồ nặng sẽ vững hơn nhiều so với cùng chiếc kệ đặt đồ nặng trên cao.
Lực kéo từ phía trước. Trẻ không đẩy kệ từ sau; trẻ kéo ra phía mình. Ngăn kéo kéo hết cỡ, cánh tủ mở toang, một đứa trẻ đu vào mép ngăn: tất cả dồn lực ra trước mép kệ. Đây là lý do kệ có ngăn kéo nguy hiểm hơn kệ ngăn mở cùng kích thước.
Trẻ leo. Ngăn kệ là bậc thang tự nhiên trong mắt trẻ. Một đứa trẻ 15–18 kg đứng trên ngăn thứ hai, bám tay vào mép trên, tạo ra lực đòn bẩy đủ lật nhiều chiếc kệ không cố định. Nhà trường không thể đảm bảo không trẻ nào leo, nên kệ phải được làm và lắp sao cho trẻ có leo cũng không đổ.
Sàn không phẳng. Sàn lát gạch hơi dốc về phía thoát nước, thảm dày dưới chân trước, hay một chân kệ kênh lên vì vướng nẹp đều làm kệ nghiêng sẵn về phía trước. Chân kệ có ốc cân chỉnh giúp xử lý chuyện này; nếu không có, nên kê để kệ hơi ngả vào tường, không bao giờ ngả ra ngoài.
Kiểm hình dáng kệ trước khi mua
Những điểm dưới đây nhìn được trên ảnh kỹ thuật, trên hàng mẫu, hoặc hỏi được người bán. Kệ đạt phần lớn các điểm này thì dù chưa bắt tường cũng đã khó đổ hơn.
| Điểm kiểm | Nên | Nên tránh |
|---|---|---|
| Tỷ lệ chiều sâu so với chiều cao | chiều sâu chân đế lớn, kệ thấp và bè | kệ cao, mỏng, sâu chỉ một gang tay |
| Tấm hậu | tấm hậu ván cứng bắt vít hoặc lọt rãnh | tấm hậu bìa mỏng ghim đinh, hoặc không có hậu |
| Chân đế | chân liền bệ hoặc chân choãi ra trước | bốn chân mảnh đặt lùi vào trong |
| Ngăn kéo | có chặn cuối hành trình, không kéo tuột ra được | ray không chặn, kéo hết ra là rơi |
| Phụ kiện kèm | có bộ ke hoặc dây chống lật trong hộp | không có lỗ chờ, không có hướng dẫn bắt tường |
| Cạnh và góc | bo tròn, dán cạnh kín | góc vuông sắc ngang tầm đầu trẻ |
Tấm hậu thường bị xem nhẹ nhưng là thứ giữ cho kệ khỏi xô lệch thành hình bình hành. Kệ không có hậu cứng, sau vài tháng chất đồ và trẻ kéo, sẽ đổ nghiêng sang một bên dù đã bắt tường ở một điểm.
Nếu mua kệ lắp ráp, đọc tờ hướng dẫn ngay ở cửa hàng hoặc xin bản điện tử trước: hướng dẫn có phần cố định vào tường là dấu hiệu nhà sản xuất đã tính tới chuyện lật.
Cố định kệ vào tường: làm theo loại tường
Bộ chống lật thường gồm hai ke kim loại hoặc dây đai, một đầu bắt vào mặt trên hay hông kệ, một đầu bắt vào tường. Bước làm cơ bản như sau; với tường khó, nên nhờ thợ có kinh nghiệm.
- Xác định loại tường: tường gạch hoặc bê tông đặc, tường gạch rỗng, vách thạch cao, vách gỗ hay vách kính. Gõ tay nghe tiếng, hoặc hỏi người quản lý toà nhà.
- Tường gạch, bê tông: khoan lỗ, đóng tắc kê đúng cỡ vít, bắt vít qua ke. Đây là trường hợp dễ và chắc nhất.
- Vách thạch cao: tìm thanh khung xương phía sau và bắt vít vào khung; nếu không trúng khung, dùng loại tắc kê chuyên cho vách rỗng, không dùng tắc kê nhựa thường.
- Vách kính, vách gỗ mỏng, cửa sổ: không bắt vào đó. Đổi chỗ đặt kệ, hoặc chọn kệ thấp và rộng chân, hoặc bắt kệ xuống sàn hay vào một kệ khác thành khối lớn.
- Bắt ke ở phần chắc của kệ, thường là tấm nóc hoặc vách hông dày, không bắt vào tấm hậu mỏng.
- Sau khi bắt, kéo mạnh mép trên của kệ ra phía mình: kệ không được nghiêng ra khỏi tường. Ghi ngày lắp và kiểm lại sau mỗi lần chuyển phòng.
Khi khoan tường, kiểm trước đường điện và ống nước âm tường; nhiều phòng cũ không có bản vẽ. Không khoan trong giờ trẻ có mặt trong phòng, và hút sạch bụi trước khi trẻ vào lại.
Kệ hai mặt, kệ có bánh xe và kệ hộp nhựa
Kệ hai mặt đặt giữa phòng. Kệ dùng làm vách chia khu không tựa được vào tường. Loại này cần thấp, chân đế rộng cả hai phía, nặng ở dưới. Có thể bắt hai kệ thành hình chữ L hoặc chữ T để tự đỡ nhau, hoặc bắt xuống sàn bằng ke chữ L nếu sàn cho phép khoan.
Kệ có bánh xe. Tiện khi lớp cần dồn đồ để quét dọn hoặc đổi khu. Bánh xe phải có khoá, ít nhất hai bánh, và khoá ở trạng thái đóng trong giờ học. Kệ có bánh xe vẫn có thể bị trẻ kéo đổ khi đang lăn; không để trẻ đẩy kệ cao.
Kệ hộp nhựa nhiều ngăn kéo. Loại tủ nhựa nhiều tầng ngăn kéo mỏng rất phổ biến vì rẻ và gọn, nhưng nhẹ, cao, ngăn kéo trượt dễ: đúng kiểu dễ lật khi trẻ kéo nhiều ngăn cùng lúc rồi đu vào. Nếu dùng, chọn loại thấp, đặt sát tường và cố định, hoặc chỉ dùng cho đồ của cô.
Kệ treo tường. Kệ treo không lật nhưng có thể sập nếu vít không đủ tải hay trẻ đu vào. Đặt cao hơn tầm với của trẻ nếu dùng để đồ của cô, hoặc thấp và bắt vào tường đặc nếu dùng cho trẻ.
Kiểm kệ khi nhận hàng và lúc nào ngừng dùng
Kệ mới về hay kệ đã dùng vài năm đều cần được kiểm theo cùng một danh sách. Nhà trường có thể gộp vào lịch kiểm cơ sở vật chất định kỳ.
- Kệ đứng thẳng, không lắc khi lay nhẹ từ hông; nếu lắc, siết lại vít và chốt cam trước khi chất đồ.
- Ke chống lật còn bắt chặt hai đầu; vít tường không lỏng, tắc kê không xoay.
- Không có cạnh dán bị bong, vít nhô, dằm gỗ ở mép ngăn.
- Ngăn kéo còn chặn cuối, không tuột ra; tay nắm không lỏng thành vật nhỏ.
- Ván không phồng ở chân do nước lau sàn; ván đã nở thường mất khả năng giữ vít.
- Ngừng dùng ngay khi kệ đã nghiêng ra khỏi tường, tấm hậu bung, ván chân nở mục, hoặc chốt liên kết bị toác lỗ; đem kệ ra khỏi khu trẻ chơi cho tới khi sửa xong.
Kệ được trẻ dùng như thang, như chỗ vịn, như nơi trốn, nên mòn nhanh hơn mọi món nội thất khác trong phòng. Một lần kiểm ngắn mỗi đầu tháng tốn ít công hơn nhiều so với hậu quả của một lần kệ đổ.
Tải trọng ngăn và độ võng: con số nên có trong catalogue
Ngoài chuyện lật, kệ cho lớp mầm non còn hay hỏng theo một kiểu chậm hơn: ngăn võng xuống giữa, chốt đỡ ngăn toác lỗ, ngăn tụt khỏi chốt khi trẻ đặt mạnh một hộp khối gỗ. Ngăn võng không chỉ xấu; đồ trên ngăn trượt dồn vào giữa, và ngăn đã võng nhiều thì một ngày sẽ rơi.
Catalogue kỹ thuật tử tế ghi tải trọng cho phép của mỗi ngăn, thường tính bằng ki-lô-gam phân bố đều. Nếu không ghi, nên hỏi trực tiếp và ghi vào đơn hàng. Để hình dung, ví dụ giả định: một hộp khối gỗ đầy, vài chồng sách tranh bìa cứng và một rổ đồ chơi nấu ăn bằng gỗ đặt chung một ngăn có thể đã nặng hơn mức nhiều người nghĩ. Ngăn dài trên khoảng tám mươi phân làm bằng ván mỏng thì rất dễ võng theo thời gian.
Khi xem hàng mẫu, ấn tay xuống giữa ngăn dài nhất xem có nhún không; nhìn chốt đỡ ngăn là chốt kim loại cắm sâu hay chốt nhựa nhỏ; xem ngăn có được bắt cố định vào vách hay chỉ đặt lên chốt. Với lớp mầm non, ngăn cố định hoặc ngăn có chốt khoá chống nhấc tốt hơn ngăn rời, vì trẻ hay rút đồ mạnh và nhấc mép ngăn lên.
Kệ tự đóng hay kệ cũ thanh lý từ nơi khác cần kiểm kỹ hơn, vì không có hồ sơ. Nếu dùng, coi như chưa biết tải trọng: đặt đồ nặng ở ngăn dưới, ngăn trên chỉ đồ nhẹ, và cố định vào tường như kệ mới.
Câu hỏi thường gặp
Kệ thấp 60 cm có cần bắt vào tường không?
Kệ thấp, chân rộng và nặng thì ít đổ, nhưng nếu có ngăn kéo, đặt trên sàn không phẳng hoặc ở lớp có trẻ hay leo trèo thì vẫn nên cố định. Bộ ke chống lật rẻ và lắp nhanh; với đồ đặt trong phòng trẻ, cố định là lựa chọn an toàn hơn để không phải đoán.
Thuê nhà không được khoan tường thì chống lật kệ thế nào?
Có thể chọn kệ thấp và bè, đặt đồ nặng ở ngăn dưới, ghép hai kệ thành khối chữ L để tự đỡ, hoặc dùng loại ke dán chịu lực chuyên dụng nếu tường phù hợp. Nên trao đổi với chủ nhà; nhiều chủ nhà đồng ý cho khoan vài lỗ nhỏ khi biết đó là để an toàn cho trẻ.
Kệ gỗ tự nhiên có vững hơn kệ gỗ công nghiệp không?
Không nhất thiết. Độ vững phụ thuộc hình dáng, tấm hậu và cách liên kết nhiều hơn loại gỗ. Kệ gỗ tự nhiên nặng giúp trọng tâm thấp, nhưng mộng lỏng sau mùa nồm cũng làm kệ xô lệch. Kệ gỗ công nghiệp có hậu cứng và chốt tốt vẫn vững nếu được giữ khô.
Có nên mua kệ hình nhà, hình cây cho lớp mầm non?
Kệ tạo hình đẹp trong ảnh nhưng thường có phần mái, cành nhô ra phía trên làm trọng tâm cao và tạo chỗ cho trẻ bám leo. Nếu mua, kiểm kỹ chân đế, cố định vào tường, và đừng đặt đồ trẻ cần lấy ở những ngăn cao theo hình dáng.
Bao lâu nên kiểm lại ke chống lật một lần?
Nên kiểm ít nhất mỗi học kỳ và sau mỗi lần dời kệ, tổng vệ sinh, sửa phòng. Với lớp đông và kệ trẻ dùng nhiều, nhiều trường kiểm hằng tháng cùng lúc kiểm các thiết bị khác. Chỉ cần kéo mép trên kệ ra và xem vít ở hai đầu.
Kệ sách cho trẻ đặt sách quay bìa ra có dễ đổ hơn không?
Kệ trưng bìa sách thường nông và cao, sách nhẹ nhưng trẻ hay đứng sát kéo cả chồng. Loại này nên thấp, chân đế choãi về phía trước và bắt vào tường. Với nhà trẻ, kệ dạng hộp thấp đặt trên sàn là lựa chọn ít rủi ro hơn.