Với trẻ mầm non, thú nhún lò xo là thiết bị dễ hợp nhất trong nhóm đồ nhún, lắc: ghế thấp, một trẻ một con, chuyển động nhẹ, chiếm ít chỗ. Bập bênh thì nên chọn loại có lò xo hoặc bộ hãm ở giữa, có lốp hay đệm chặn dưới đầu ghế; bập bênh trục giữa kiểu truyền thống, hai đầu rơi tự do, không hợp với trẻ nhỏ vì trẻ không kiểm soát được khi bạn bên kia nhảy xuống.
Hai món này trông đơn giản nên hay được mua theo cảm tính: con ngựa nào đẹp, màu nào tươi. Nhưng chỗ phát sinh tai nạn lại nằm ở những chi tiết không ai chụp trong ảnh quảng cáo: khe lò xo kẹp ngón tay, móng neo nông bị nhổ lên, tay nắm lỏng, đầu ghế bập bênh đập thẳng xuống nền. Bài này đi qua từng chi tiết đó để người mua so mẫu cho đúng.
Thú nhún lò xo hoạt động thế nào và vì sao hợp với trẻ nhỏ
Thú nhún gồm ba phần: thân hình con vật hoặc xe (thường là nhựa đúc hoặc gỗ ép phủ sơn), một lò xo thép lớn ở giữa, và móng neo bên dưới chôn vào nền. Trẻ ngồi lên, nắm tay cầm, đặt chân lên bàn để chân, rồi tự lắc tới lui hoặc sang hai bên. Lò xo vừa cho chuyển động vừa kéo thân về vị trí đứng thẳng.
Điểm hợp với trẻ mầm non là chuyển động do chính trẻ tạo ra và trẻ tự dừng được. Ghế thấp nên nếu trẻ trượt khỏi lưng con thú, chiều cao rơi nhỏ. Mỗi thú nhún chỉ dành cho một trẻ (trừ loại thiết kế hai chỗ), nên không có chuyện một bạn khác làm thay đổi chuyển động bất ngờ. Thú nhún cũng chiếm ít diện tích, có thể đặt rải ở những góc sân không đủ rộng cho cầu trượt hay xích đu.
Thú nhún vẫn cần vùng trống xung quanh, vì khi lắc mạnh thân thú nghiêng xa khỏi trục, và trẻ có thể ngã ra khỏi ghế theo mọi hướng. Đặt hai thú nhún quá gần nhau, hai trẻ lắc va đầu vào nhau là chuyện hay gặp. Bên dưới cũng cần lớp lót giảm chấn như các thiết bị khác, không đặt thẳng trên nền gạch.
Mỗi mẫu thú nhún có giới hạn tải và nhóm tuổi do nhà sản xuất đặt ra, dựa trên độ cứng lò xo và độ bền thân. Thông tin này cần được ghi trong hướng dẫn đi kèm. Người lớn ngồi thử hay trẻ lớn tiểu học trèo lên chơi là cách nhanh nhất làm lò xo mỏi và thân nứt sớm, nên nhà trường cần dặn rõ với phụ huynh đón con muộn hay anh chị đi đón em rằng thiết bị chỉ dành cho trẻ mầm non.
Soi từng chi tiết của một con thú nhún
Lò xo. Đây là chỗ cần nhìn kỹ nhất. Khi lò xo uốn cong, khe giữa các vòng ở phía bị nén khép lại; nếu khe đủ rộng cho ngón tay trẻ lọt vào thì có thể kẹp. Loại tốt có vòng lò xo khít, hoặc có ống bọc, nắp chụp ngăn tay trẻ chạm vào. Hỏi nhà cung cấp lò xo có xử lý chống gỉ không.
Tay nắm. Phải có ở hai bên, đủ chắc để trẻ kéo người lên, không xoay lỏng trong lỗ. Tay nắm nhựa rời, chỉ cắm vào thân mà không có chốt, có thể tuột ra khi trẻ giật mạnh.
Bàn để chân. Đủ rộng, có vân chống trơn, ở độ cao trẻ đặt chân được khi ngồi. Thiếu bàn để chân, chân trẻ lủng lẳng và trẻ khó giữ thăng bằng.
Ghế ngồi. Lõm vừa, có tựa nhẹ phía sau với loại cho trẻ nhỏ. Mép thân nhựa bo tròn, không có khe hở giữa hai nửa thân đúc ghép lại.
Thân và màu. Nhựa đúc dày, không có chỗ mỏng sáng khi soi đèn. Thân gỗ ép phải phủ sơn kín cả mép cắt, vì mép gỗ ép ngấm nước sẽ phồng, tách lớp.
Móng neo. Thú nhún ngoài sân phải neo xuống nền. Hỏi kích thước tấm đế, cách neo (đổ bê tông chôn tấm đế, hay bắt bu lông nở vào nền sẵn có), và chiều sâu chôn theo hướng dẫn nhà sản xuất.
Ba kiểu bập bênh và mức phù hợp
Chữ "bập bênh" gọi chung nhiều kiểu thiết bị có cơ chế rất khác nhau. Với lớp mầm non, sự khác biệt này quyết định có nên mua hay không.
| Kiểu | Cơ chế | Hợp với mầm non? | Ghi chú cho người mua |
|---|---|---|---|
| Bập bênh trục giữa truyền thống | Thanh dài quay quanh một trục, hai đầu lên xuống tự do | Không khuyến khích cho trẻ nhỏ | Khi một bên nhảy xuống đột ngột, bên kia rơi mạnh; cẩm nang CPSC không khuyến nghị loại này cho trẻ mới biết đi |
| Bập bênh có lò xo hoặc bộ hãm ở giữa | Lò xo kéo thanh về vị trí cân bằng, giới hạn biên độ | Hợp với lớp mẫu giáo, có cô trông | Không có cú rơi tự do khi một bên rời ghế; vẫn cần đệm chặn dưới đầu ghế |
| Bập bênh lò xo đơn (một trẻ, giống thú nhún kéo dài) | Một ghế trên lò xo, lắc lên xuống | Hợp, kể cả trẻ nhỏ hơn | Kiểm lò xo và tay nắm như thú nhún |
| Bập bênh lắc nhựa đặt sàn (dạng thuyền, cầu vồng) | Thân cong lắc trên sàn, không có trục | Hợp trong lớp, khu trẻ nhỏ | Đặt trên thảm, xa mép bàn ghế; kiểm khe giữa thân và sàn để tránh kẹp chân |
Nếu trường đã có bập bênh trục giữa từ trước, nên hỏi nhà cung cấp có lắp thêm được bộ lò xo hãm không; nếu không, có thể cân nhắc dành loại đó cho giờ chơi có cô đứng sát hai đầu, hoặc thay dần.
Bập bênh: tay nắm, chỗ ngồi và đầu ghế chạm đất
Ở bập bênh, ba chi tiết quyết định mức an toàn. Thứ nhất là tay nắm: mỗi chỗ ngồi phải có tay nắm chắc ở phía trước, không xoay, không lỏng, vì trẻ dồn lực vào tay nắm suốt lúc bập bênh lên xuống. Tay nắm nên đủ to để bàn tay nhỏ nắm trọn, đầu tay nắm bịt kín.
Thứ hai là chỗ ngồi: ghế lõm, có gờ hai bên giúp trẻ không trượt ngang. Khoảng cách giữa ghế và tay nắm phải đủ để chân trẻ không bị kẹp khi thanh hạ xuống. Bên dưới đầu ghế cần có chỗ để bàn chân trẻ chạm đất đẩy lên, không có vật cản sắc.
Thứ ba là cách đầu ghế chạm đất. Với loại không có lò xo hãm, đầu ghế đập xuống nền là cú dội truyền thẳng lên cột sống trẻ. Thiết kế tốt có lốp xe, khối cao su hoặc đệm chặn chôn dưới mỗi đầu ghế để giảm dội. Khi xem mẫu, hãy nhấn mạnh một đầu xuống rồi thả ra, nghe tiếng và cảm nhận cú dội. Nếu nghe tiếng va kim loại hoặc nhựa cứng chát chúa, đó là chỗ cần hỏi thêm.
Ngoài ra, vùng trống hai đầu bập bênh cũng phải giữ: trẻ đứng chờ hay chạy ngang dưới đầu ghế đang hạ có thể bị đập vào đầu, vai. Thứ tự chờ lượt nên ở hai bên hông, không ở hai đầu.
Bao nhiêu thú nhún là đủ và đặt ở đâu trên sân
Thú nhún hay bị mua thành dãy dài vì rẻ hơn các thiết bị lớn và nhìn vui mắt. Nhưng nhiều thú nhún đặt sát nhau không làm sân an toàn hơn hay vui hơn; nó chỉ làm khoảng trống giữa các con thú hẹp lại, trẻ lắc va vào nhau và cô khó đi lại giữa các hàng. Một nhóm hai, ba con đặt cách nhau đủ rộng thường hữu ích hơn một dãy sáu con.
Vị trí hợp với thú nhún là những góc sân ít người chạy ngang, gần chỗ cô đứng, có bóng mát. Không nên đặt ngay lối ra của cầu trượt, trong vùng đưa của xích đu hay sát lối đi chính. Với trường có lớp nhà trẻ, có thể dành một khu riêng gồm vài thú nhún ghế thấp, tách khỏi khu thiết bị lớn của lớp mẫu giáo, để trẻ nhỏ không bị các anh chị chạy va vào.
Khi chọn mẫu, cũng nên nghĩ đến chuyện thay thế: nếu mỗi con thú một hãng, một kiểu lò xo, thì sau vài năm việc tìm phụ tùng sẽ rất khó. Mua cùng một dòng sản phẩm, cùng kiểu đế và lò xo giúp việc bảo trì về sau đơn giản hơn nhiều, dù hình con thú có khác nhau.
Lắp đặt và kiểm khi nhận hàng
Phần lớn thú nhún và bập bênh mua về cần chôn móng. Đây là việc nên để đơn vị cung cấp làm và chịu trách nhiệm, nhưng người mua nên biết các bước để giám sát:
- Đánh dấu vị trí theo sơ đồ sân, kiểm vùng trống quanh từng thiết bị và khoảng cách giữa các thú nhún với nhau.
- Đào hố móng đúng kích thước nhà sản xuất hướng dẫn; đặt tấm đế hoặc bu lông neo; đổ bê tông và chờ đủ thời gian bê tông đông cứng trước khi cho trẻ dùng.
- Mặt trên của khối bê tông phải nằm dưới lớp lót giảm chấn, không nhô lên tạo cạnh cứng.
- Lắc thử mạnh theo mọi hướng: thân không được nghiêng quá mức thiết kế, đế không xê dịch, không có tiếng lỏng ở chỗ nối lò xo với thân và với đế.
- Kiểm từng ốc: có nắp chụp, không lồi, không có đầu ren dư thò ra.
- Ngồi thử với người có cân nặng gần mức tối đa ghi trên hướng dẫn (nếu được phép) để xem lò xo có kêu, có lún bất thường.
- Nhận hướng dẫn bảo trì, thông tin bảo hành lò xo và thân, cách đặt mua phụ tùng tay nắm, bàn để chân.
Sau khi đưa vào dùng, nên ngó lại các thiết bị này sau mỗi đợt mưa lớn kéo dài: nền quanh móng có bị xói, lò xo có vết gỉ đỏ mới, tay nắm có lỏng ra không.
Khi nào ngừng cho trẻ dùng thú nhún, bập bênh
Rào lại và báo người phụ trách khi thấy một trong các dấu hiệu dưới đây:
- Lò xo nứt, gãy vòng, gỉ ăn sâu, hoặc ống bọc lò xo rách lộ khe kẹp.
- Thân nhựa nứt, vỡ mép, hai nửa thân hở ra; thân gỗ ép phồng, tách lớp.
- Tay nắm hoặc bàn để chân lỏng, xoay, gãy, mất nắp bịt đầu.
- Móng bị nhổ lên, đế nghiêng, thiết bị nghiêng hẳn khi không có người ngồi.
- Bập bênh mất lốp hay đệm chặn ở đầu ghế, trục kêu, thanh bị cong.
- Lớp lót quanh chân thiết bị bị đào trũng, lộ bê tông móng.
Trẻ bị kẹp ngón tay ở lò xo hay khe thiết bị mà ngón tím, biến dạng, chảy máu không cầm, hoặc trẻ ngã đập đầu rồi có dấu hiệu nôn nhiều, lơ mơ, co giật: đưa đi cơ sở y tế ngay hoặc gọi 115. Các va chạm nhẹ vẫn nên báo ba mẹ và ghi lại để xem lại thiết bị.
Câu hỏi thường gặp
Thú nhún lò xo dùng trong lớp học được không?
Có loại thú nhún nhỏ đế rộng làm cho trong nhà, không cần chôn móng, đặt trên thảm. Loại lò xo lớn dùng ngoài sân thì phải neo xuống nền, không nên đặt rời trong lớp vì có thể lật khi trẻ lắc mạnh.
Trẻ 2 tuổi có chơi thú nhún được không?
Thường được với loại ghế thấp, có tựa lưng, tay nắm và bàn để chân vừa tầm, có cô đứng cạnh. Loại thú nhún cao, ghế phẳng không tựa hợp với trẻ lớn hơn. Quan sát xem trẻ có tự nắm, tự giữ thăng bằng được không.
Thú nhún gỗ hay thú nhún nhựa tốt hơn?
Mỗi loại có điểm mạnh. Nhựa đúc liền khối ít khe, ít phải sơn lại. Gỗ ép phủ sơn có thể đẹp nhưng cần phủ kín mép và sơn lại khi bong, nếu không gỗ ngấm nước sẽ hỏng. Chọn theo khả năng bảo trì của trường.
Có nên mua bập bênh nhiều chỗ ngồi cho lớp mẫu giáo?
Bập bênh nhiều chỗ nặng và có lực lớn hơn, khó cho cô kiểm soát khi nhiều trẻ cùng lên xuống. Với mầm non, bập bênh hai chỗ có lò xo hãm hoặc thú nhún hai chỗ thường dễ trông hơn.
Lò xo thú nhún có cần tra dầu mỡ không?
Thông thường lò xo không cần tra dầu, và dầu mỡ còn bám bụi, dính tay trẻ. Việc cần làm là xem gỉ, vết nứt và độ chắc của chỗ bắt lò xo vào thân và đế, theo hướng dẫn của nhà sản xuất.