Giấy vẽ cho bé nên chọn theo hai điều: khổ giấy đủ to cho cử động tay của bé, và độ dày đủ chịu được chất liệu màu mà bé dùng. Bé hai ba tuổi vẽ bằng cả cánh tay nên cần khổ A3 trở lên hoặc giấy cuộn; bé lớn hơn mới thấy thoải mái với khổ A4. Giấy in thường đủ cho bút sáp và bút chì màu, nhưng màu nước, màu poster thì cần giấy dày hơn hẳn để không nhăn, không thủng.
Giấy là thứ được mua nhiều nhất trong góc vẽ mà ít khi được chọn kỹ. Rất nhiều buổi vẽ màu nước ở lớp kết thúc bằng những tờ giấy nhăn nhúm, rách khi bé cố tô thêm. Bài này giải thích con số định lượng in trên ram giấy, gợi ý loại giấy cho từng chất liệu, các loại giấy thủ công hay có trong danh sách đầu năm, và cách cất giữ giấy trong khí hậu nóng ẩm.
Định lượng giấy (gsm) là gì và vì sao quan trọng
Trên bìa ram giấy hoặc tập giấy vẽ thường có một con số kèm đơn vị gsm hoặc g/m². Đó là định lượng: khối lượng của một mét vuông giấy, tính bằng gam. Định lượng càng lớn, tờ giấy càng dày và cứng. Đây là cách đơn giản nhất để so hai loại giấy mà không cần cầm thử, đặc biệt khi mua online và chỉ có ảnh chụp với vài dòng mô tả. Nếu trang bán không ghi định lượng, nên hỏi lại người bán trước khi đặt số lượng lớn.
Mức tham khảo thường gặp: giấy in văn phòng khoảng 70–80 gsm, mỏng, dùng tốt với bút sáp, bút chì; giấy vẽ thông thường cho học sinh khoảng 120–180 gsm, chịu được bút lông và một lớp màu poster mỏng; giấy vẽ màu nước thường từ khoảng 200 gsm trở lên, chịu được nước mà ít cong vênh. Giấy bìa màu dùng làm thiệp, làm đế dán thường dày hơn nữa.
Định lượng không phải mọi thứ. Hai tờ giấy cùng định lượng có thể khác nhau ở độ hút nước, độ nhám và độ trắng. Giấy vẽ màu nước được làm để hút nước chậm và đều; giấy bìa cứng nhưng mặt láng sẽ làm màu nước đọng thành vũng. Vì vậy ngoài con số, nên đọc thêm giấy được ghi dùng cho chất liệu gì và thử một vệt màu trước khi mua số lượng lớn.
Chọn giấy theo chất liệu bé dùng
Bảng sau ghép từng chất liệu với loại giấy thường hợp. Con số định lượng chỉ là mức tham khảo:
| Chất liệu | Loại giấy hợp | Định lượng tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Bút sáp, bút chì màu | Giấy in, giấy vẽ thường | Khoảng 70–120 gsm | Giấy hơi nhám giúp sáp lên màu tốt hơn |
| Bút lông | Giấy vẽ mặt mịn | Khoảng 100–160 gsm | Giấy mỏng dễ thấm mực ra mặt sau |
| Màu vẽ bằng tay, màu poster | Giấy vẽ dày, giấy kraft | Khoảng 150–250 gsm | Màu đặc nặng, giấy mỏng dễ rách khi ướt |
| Màu nước | Giấy vẽ màu nước | Khoảng 200 gsm trở lên | Dán bốn cạnh xuống bàn để đỡ cong |
| Hồ khô, cắt dán | Giấy màu thủ công, giấy bìa màu | Tuỳ loại | Giấy làm đế phải dày hơn giấy dán lên |
Với lớp đông trẻ, cách tiết kiệm là dùng giấy in thường cho phần lớn giờ vẽ sáp, bút chì; chỉ mua giấy dày cho các buổi vẽ màu. Mua giấy màu nước loại dày cho cả lớp vẽ sáp hằng ngày là phí, còn dùng giấy in cho buổi màu nước thì bé sẽ thất vọng với tờ tranh của mình. Một ram giấy dày nhỏ để riêng cho các buổi vẽ màu thường đủ dùng lâu hơn ba mẹ nghĩ.
Khổ giấy: to hay nhỏ theo tuổi của bé
Bé 1,5–3 tuổi: càng to càng tốt. Bé vẽ bằng chuyển động của vai và cánh tay, nét vẽ thường văng ra ngoài mép tờ A4. Khổ A3, A2 hoặc một đoạn giấy cuộn dán xuống sàn, xuống bàn cho bé không phải dừng tay. Dán mép giấy bằng băng dính giấy để tờ giấy không trượt.
Bé 3–4 tuổi: A3 là khổ chính. Bé bắt đầu vẽ hình có chủ ý, cổ tay linh hoạt hơn nhưng vẫn cần không gian. A3 vừa đủ to mà vẫn dễ cất, dễ treo. Thỉnh thoảng cho vẽ khổ rất to theo nhóm để bé cùng vẽ chung.
Bé 5–6 tuổi: A4 và A3 tuỳ việc. Bé vẽ chi tiết hơn, khổ A4 thuận cho tranh có nhiều nhân vật nhỏ. Khổ A3 vẫn hợp cho tranh màu, tranh nhóm.
Giấy cuộn kraft cho lớp. Một cuộn giấy kraft khổ rộng dùng được rất nhiều việc: trải sàn vẽ chung, lót bàn, làm phông cho góc trưng bày. Giấy kraft màu nâu cho màu sáp, màu poster sáng lên khá đẹp.
Giá vẽ có kẹp giấy. Nếu lớp có giá vẽ, mua giấy đúng khổ của giá để kẹp vừa, đỡ phải cắt lại. Giấy đặt đứng trên giá chịu lực tô từ phía trước nên cần dày hơn giấy trải bàn một chút, nhất là khi vẽ màu.
Khổ lạ, hình lạ. Thỉnh thoảng đổi sang tờ giấy dài hẹp, giấy hình tròn, giấy cắt hình chiếc lá to. Hình dạng tờ giấy khác đi làm bé nhìn khoảng trống theo cách khác và thường vẽ lâu hơn. Việc này không cần mua giấy đặc biệt, cô cắt từ giấy cuộn hoặc giấy khổ lớn sẵn có là đủ.
Giấy thủ công thường có trong danh sách đầu năm
Ngoài giấy vẽ, danh sách đồ dùng của lớp mẫu giáo hay có thêm các loại giấy dưới đây. Mỗi loại có điểm cần biết khi mua:
- Giấy màu thủ công (giấy gấp): mỏng, nhiều màu, hay dùng để xé dán, gấp đơn giản. Loại kém chất lượng ra màu khi dính nước, làm lem cả tranh và tay bé.
- Giấy bìa màu: dày, cứng, dùng làm đế dán, làm thiệp, làm mũ. Bé nhỏ khó cắt, cô thường cắt sẵn hình to.
- Giấy nhún: mềm, co giãn, dùng làm hoa, tóc nhân vật. Rất dễ phai màu khi ướt, nhuộm tay và quần áo; tránh dùng chung với màu nước, keo nước.
- Giấy kim tuyến, giấy nhũ: lấp lánh, bé thích. Hạt kim tuyến bong ra dính tay, dễ dính vào mắt; dùng ít, có cô ở cạnh.
- Giấy decal dán: tiện nhưng mảnh giấy lót bóc ra nhỏ và trơn, bé hay ngậm. Cô bóc sẵn hoặc gom giấy lót ngay.
- Giấy báo cũ, giấy đã in một mặt: dùng lót bàn, làm vật liệu xé dán. Mực in có thể dây ra tay khi ướt; không dùng giấy in nhiệt như hoá đơn siêu thị cho trẻ chơi.
Khi mua giấy màu thủ công, xé thử một mẩu nhỏ, nhúng vào nước vài giây rồi chấm lên giấy trắng. Màu loang ra rõ là loại sẽ lem, không hợp với giờ thủ công có keo nước hoặc màu nước.
Kiểm giấy trước khi mua số lượng lớn cho lớp
Giấy cho cả lớp cả năm là khoản mua đáng kể. Vài bước kiểm giúp không phải chịu đựng một thùng giấy kém suốt năm học:
- Xin mẫu hoặc mua một tập lẻ trước. Cho vài bé vẽ thử với đúng chất liệu sẽ dùng ở lớp.
- Thử với màu ướt. Quét một lớp màu poster hoặc màu nước, để khô. Giấy cong vênh nặng, sủi lớp, rách khi bé tô lại là không đạt cho buổi vẽ màu.
- Xem mép giấy. Mép cắt gọn, không có ba via sắc. Giấy dày mép sắc có thể cứa tay nhỏ, đặc biệt là giấy bìa.
- Ngửi. Giấy mới có mùi nhẹ là bình thường; mùi hoá chất nồng hoặc mùi mốc là dấu hiệu giấy để kho ẩm hoặc xử lý kém.
- Đọc bao gói. Định lượng, khổ, số tờ, nơi sản xuất hoặc đơn vị phân phối. Nhiều ram giấy ghi số tờ nhưng thực tế thiếu; đếm một ram ngẫu nhiên khi nhận hàng.
- Ghi vào sổ đồ dùng của lớp loại giấy đã chọn, để lần sau mua đúng loại.
Nếu phụ huynh góp giấy, cô nên ghi rõ khổ, định lượng hoặc tên loại giấy trong danh sách gửi về, kèm ghi chú "giấy trắng không dòng kẻ" nếu là giấy vẽ, để tránh nhận về vở kẻ ô hay giấy in đã qua sử dụng.
Giấy và an toàn với bé nhỏ
Giấy cứa tay là chuyện có thật. Mép giấy bìa, giấy dày mới cắt khá sắc, có thể làm đứt tay nhỏ như dao cạo mỏng. Khi cô cắt sẵn hình cho bé, nên miết nhẹ mép giấy hoặc cắt bo góc; tờ giấy dày đưa cho bé nhà trẻ thì chọn khổ có góc tròn.
Bé ngậm, nhai giấy. Bé dưới hai tuổi hay xé giấy cho vào miệng. Một mẩu giấy vẽ thường nhỏ thì phần lớn trôi qua đường tiêu hoá, nhưng mẩu giấy to, giấy dày, giấy ướt nhão vón lại có thể gây hóc. Bé ho sặc, khó thở sau khi ngậm giấy thì phải cấp cứu ngay.
Giấy in nhiệt và giấy có lớp phủ. Hoá đơn siêu thị, vé xe in nhiệt có lớp hoá chất hiện màu khi gặp nhiệt; không nên dùng làm giấy cho trẻ chơi, xé dán. Giấy bóng tráng nhựa, giấy ảnh cũng không phải giấy cho bé nhỏ nhai xé.
Giấy màu phai lên da. Giấy nhún, giấy màu kém chất lượng nhuộm màu lên tay khi bé ra mồ hôi hoặc tay ướt. Thường chỉ rửa xà phòng là sạch; nếu da bé đỏ, ngứa ở chỗ tiếp xúc thì ngừng dùng loại giấy đó.
Giữ giấy không ẩm, không cong, không ố
Khí hậu nóng ẩm làm giấy hút hơi nước, nhất là mùa nồm ở miền Bắc và mùa mưa ở miền Nam. Giấy ẩm cong vênh, bết vào nhau, khó lên màu, lâu dần có đốm ố vàng hoặc mốc. Cách giữ giấy tốt nhất là để nằm phẳng trong bao gói gốc, đặt trên kệ cách sàn và cách tường, không để sát cửa sổ hay trong nhà vệ sinh, nhà tắm. Thùng nhựa có nắp hoặc túi ni lông dày bọc ngoài ram giấy giúp nhiều trong những tuần ẩm nhất.
Giấy cuộn kraft đặt nằm ngang hoặc dựng đứng trong thùng, không để đầu cuộn chạm sàn ướt. Giấy màu thủ công và giấy nhún cất trong hộp kín, tránh nắng vì phai màu rất nhanh. Giấy kim tuyến, giấy nhũ cất riêng để kim tuyến không dây sang các loại giấy khác.
Tranh vẽ xong bằng màu ướt cần chỗ phơi riêng: dây phơi có kẹp, giá phơi tranh nhiều tầng, hoặc mặt sàn trải giấy báo. Đừng chồng tranh ướt lên nhau. Khi đã khô, tranh của bé có thể kẹp vào bìa hồ sơ cá nhân theo tháng, vừa gọn vừa để ba mẹ xem lại sự thay đổi của con qua từng thời kỳ.
Câu hỏi thường gặp
Có nên mua tập giấy vẽ đóng gáy cho bé mầm non?
Tập giấy đóng gáy gọn, dễ mang, nhưng bé nhỏ khó vẽ trên tập vì gáy cộm và giấy lật lung tung. Với bé dưới bốn tuổi, giấy rời dán xuống bàn tiện hơn. Bé lớn hơn có thể dùng tập giấy gáy lò xo, xé tờ ra khi cần.
Giấy A4 thường có dùng để vẽ màu nước được không?
Giấy in thường quá mỏng với màu nước, sẽ cong nhăn ngay và dễ rách khi bé tô lại. Nếu chỉ có giấy in, dùng ít nước, dán bốn cạnh xuống bàn và chấp nhận giấy cong. Với buổi vẽ màu nước thật sự, nên có giấy dày dành riêng.
Giấy tái chế có dùng cho bé vẽ được không?
Giấy tái chế có nguồn rõ ràng dùng tốt cho bút sáp, bút chì và lót bàn. Mặt giấy tái chế thường hơi xám, nhám, màu lên nhạt hơn một chút. Tránh dùng giấy in nhiệt và giấy có mực in còn dây ra tay cho trẻ nhỏ vẽ.
Giấy bị ẩm, cong có làm phẳng lại được không?
Giấy hơi cong có thể ép phẳng dưới vài quyển sách nặng trong một hai ngày ở chỗ khô. Giấy đã có đốm mốc, mùi mốc thì không nên dùng cho trẻ, vì bào tử mốc bám trên giấy và vào tay bé.
Lớp mầm non nên trữ bao nhiêu giấy?
Không có con số chung. Cách thực tế là theo dõi lượng giấy dùng trong tháng đầu năm học, nhân ra cho học kỳ, cộng phần dự phòng. Mua theo đợt giúp giấy không phải nằm kho quá lâu trong mùa ẩm.
Vì sao tranh màu nước của bé hay bị thủng giấy?
Thường do giấy quá mỏng, hoặc bé tô đi tô lại một chỗ khi màu còn ướt, cọ cứng chà làm xơ mặt giấy. Dùng giấy dày hơn, cọ mềm, và nhắc bé chờ một lớp màu khô bớt rồi mới tô chồng.