Bình sữa cho bé nên chọn theo ba việc: chất liệu thân bình (nhựa PP, PPSU, thuỷ tinh hay silicone), kiểu cổ bình (cổ hẹp hay cổ rộng) và núm ti có tốc độ chảy hợp với bé. Chất liệu quyết định độ bền, cân nặng và cách tiệt trùng; núm ti mới là thứ quyết định bé bú có êm hay không. Một bình đắt tiền mà núm chảy quá nhanh vẫn làm bé sặc, còn một bình nhựa PP bình thường với núm vừa tốc độ có thể dùng tốt suốt giai đoạn bú bình.
Bài này không bàn bé nên bú mẹ hay bú bình, cũng không bàn loại sữa; đó là chuyện của bác sĩ và của từng gia đình. Ở đây chỉ nói về món đồ: so sánh chất liệu, đọc ký hiệu trên bình, chọn núm, kiểm khi mua và khi nào phải thay.
So sánh bốn chất liệu bình sữa phổ biến
Bình sữa trên thị trường hiện nay chủ yếu thuộc bốn nhóm chất liệu. Không nhóm nào thắng hoàn toàn, mỗi nhóm đổi một thứ lấy một thứ:
| Chất liệu | Cân nặng, độ bền | Chịu nhiệt khi tiệt trùng | Điểm cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Nhựa PP | Nhẹ, không vỡ, dễ trầy | Chịu được tiệt trùng thông thường theo hướng dẫn của nhà sản xuất | Trầy, ố, đục sau nhiều tháng; nên thay định kỳ |
| Nhựa PPSU (màu hổ phách nhạt) | Nhẹ, cứng, ít trầy hơn PP | Chịu nhiệt tốt hơn PP, hợp tiệt trùng thường xuyên | Thường đắt hơn; vẫn là nhựa nên vẫn phải thay khi xuống cấp |
| Thuỷ tinh (thường là thuỷ tinh chịu nhiệt) | Nặng, có thể vỡ | Chịu nhiệt tốt, không ám mùi | Bé khó tự cầm; nên dùng vỏ bọc silicone; vứt ngay khi mẻ, nứt |
| Silicone | Mềm, bóp được, không vỡ | Chịu nhiệt tốt | Dễ bám bụi, bám mùi sữa; thân mềm nên khó đọc vạch chia khi đong |
Với gia đình tiệt trùng bình bằng máy hấp mỗi ngày, thân PPSU hoặc thuỷ tinh thường bền hơn PP. Với gia đình mang bình đi gửi trẻ hoặc đi chơi nhiều, nhựa nhẹ lại tiện hơn thuỷ tinh. Nhiều nhà kết hợp: bình thuỷ tinh dùng ở nhà, bình nhựa mang đi.
Đọc ký hiệu và nhãn trên bình sữa
Đáy hoặc thân bình nhựa thường có một hình tam giác với con số bên trong, kèm chữ viết tắt tên nhựa. Số 5 kèm PP là polypropylene; PPSU thường được in chữ trực tiếp. Bình cũ bằng nhựa polycarbonate (PC, nằm trong nhóm số 7) từng được dùng rộng rãi vì trong và cứng, nhưng loại nhựa này dùng bisphenol A (BPA) làm nguyên liệu; Liên minh châu Âu đã cấm dùng polycarbonate có BPA cho bình bú trẻ em từ năm 2011, và nhiều nước khác có quy định tương tự. Vì thế khi gặp bình nhựa trong, cứng, không ghi rõ chất liệu, ba mẹ nên tránh.
Ở Việt Nam, dụng cụ bằng nhựa tiếp xúc với thực phẩm thuộc phạm vi quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về vệ sinh an toàn (nhóm QCVN 12 của Bộ Y tế, trong đó QCVN 12-1:2011/BYT dành cho nhựa tổng hợp). Ba mẹ không cần thuộc quy chuẩn, nhưng nên kiểm nhãn có đủ: tên hàng, chất liệu từng bộ phận, hướng dẫn sử dụng và vệ sinh, cảnh báo, tên và địa chỉ đơn vị chịu trách nhiệm, xuất xứ. Hàng nhập khẩu phải có nhãn phụ tiếng Việt. Quy chuẩn có thể được sửa đổi, nên khi cần dẫn chiếu chính xác thì kiểm văn bản hiện hành.
Dòng chữ “BPA free” chỉ cho biết sản phẩm không dùng BPA. Nó không thay cho hướng dẫn về nhiệt độ: có bình được đun sôi, có bình chỉ được hấp, có bình không được cho vào lò vi sóng. Đọc phần đó trên hộp trước khi chọn cách tiệt trùng.
Núm ti: tốc độ chảy, hình dáng và chất liệu
Tốc độ chảy được đánh theo cấp, không theo chuẩn chung. Mỗi nhà sản xuất có cách đặt tên riêng: số 1, 2, 3; chữ S, M, L; hoặc “chảy chậm, vừa, nhanh”, thường kèm khuyến nghị tháng tuổi. Số 2 của hãng này có thể chảy khác số 2 của hãng khác, nên khi đổi bình, ba mẹ nên bắt đầu lại từ cấp chậm và quan sát.
Tháng tuổi trên bao bì chỉ là gợi ý. Dấu hiệu thật nằm ở cách bé bú. Núm quá nhanh: bé sặc, ho, sữa trào ra khoé miệng, bú xong rất nhanh rồi quấy. Núm quá chậm: bé mút mạnh mà sữa xuống ít, bú rất lâu, cáu, bỏ bú, núm bị xẹp lõm. Đổi cấp khi thấy những dấu hiệu này, không cần đợi đúng tháng.
Hình dáng núm phải khớp với cổ bình. Núm cổ hẹp chỉ vừa bình cổ hẹp, núm cổ rộng chỉ vừa bình cổ rộng, và nhiều hãng còn dùng ren riêng. Khi mua núm thay thế, mang theo bình hoặc đọc đúng tên dòng bình.
Silicone hay cao su tự nhiên. Núm silicone trong, không mùi, bền nhiệt, phổ biến nhất. Núm cao su tự nhiên màu vàng nâu, mềm hơn nhưng có mùi riêng, xuống cấp nhanh hơn, và không hợp với bé có cơ địa dị ứng latex.
Van chống đầy hơi. Nhiều núm có một lỗ van nhỏ ở vành để không khí vào bình khi bé bú, giúp núm không bị xẹp. Van này phải được giữ sạch và không bị bít, nếu không tác dụng mất hẳn.
Cổ hẹp hay cổ rộng, bình to hay nhỏ: những lựa chọn đi kèm
Ngoài chất liệu và núm, vài đặc điểm nhỏ của bình cũng ảnh hưởng đến việc dùng hằng ngày:
- Bình cổ rộng dễ rót sữa, dễ cho cọ vào rửa, dễ phơi khô; bù lại cồng kềnh hơn khi mang đi. Bình cổ hẹp gọn, nhiều phụ kiện thay thế, nhưng khó rửa đáy hơn.
- Dung tích: bình nhỏ cho bé những tháng đầu bú cữ ít; bình lớn dùng khi bé bú nhiều hơn. Mua một cỡ bình lớn từ đầu cũng được, chỉ cần đong đúng lượng theo vạch, nhưng bình nhỏ nhẹ hơn khi bé bắt đầu tự ôm bình.
- Vạch chia: vạch in nổi hoặc in chìm sẽ còn lâu hơn vạch sơn ngoài; vạch mờ, bong là lý do thay bình vì đong sai lượng sữa ảnh hưởng thật đến bữa của bé.
- Hình dáng thân: thân thẳng dễ rửa nhất; thân cong, eo thắt dễ cầm nhưng có góc khó cọ.
- Tay cầm rời: hữu ích khi bé tự ôm bình, nhưng thêm một chi tiết phải tháo rửa.
- Phụ kiện thay thế: chọn dòng bình còn bán núm và nắp rời phổ biến, để khi hỏng một chi tiết không phải bỏ cả bình.
Đừng mua nguyên bộ sáu, tám bình cùng loại trước khi bé dùng thử. Có bé chỉ chịu một kiểu núm nhất định; mua một hai bình, dùng thử vài ngày, rồi mới mua thêm cùng loại là cách đỡ phí nhất.
Kiểm bình sữa khi mua và trước lần dùng đầu tiên
Bình sữa là món dùng nhiều lần mỗi ngày, mỗi ngày tiếp xúc với miệng bé. Kiểm kỹ lúc đầu đáng công:
- Kiểm hộp còn nguyên, có nhãn tiếng Việt, có ghi chất liệu từng bộ phận và hướng dẫn tiệt trùng.
- Tháo rời bình, vòng ren, núm, nắp. Soi núm dưới ánh sáng: không rách, không có vết khía, lỗ núm đều, không có bavia nhựa ở ren.
- Vặn núm vào bình, đổ nước, lật ngược: nước chỉ nhỏ giọt từ đầu núm, không rỉ qua ren.
- Ngửi thân và núm sau khi rửa nước ấm; mùi hoá chất nồng là dấu hiệu đổi hàng.
- Rửa sạch, tiệt trùng lần đầu đúng theo hướng dẫn của nhà sản xuất: luộc, hấp hay chỉ tráng nước nóng tuỳ chất liệu.
- Ghi ngày bắt đầu dùng lên một mẩu băng dính dưới đáy hoặc ghi chú trong điện thoại, để biết khi nào đến lúc thay núm.
Với bình mua online, chụp ảnh lúc mở hộp, giữ lại hộp và hoá đơn ít nhất vài tuần. Lỗi rò ren hay núm rách thường lộ ra sau vài ngày dùng, lúc đó có ảnh và hộp thì việc đổi trả dễ hơn nhiều.
Đồ đi kèm bình sữa: món nào cần, món nào có thể chờ
Cọ bình và cọ núm: cần ngay từ đầu. Một cây cọ thân dài vừa lòng bình và một cây cọ nhỏ cho núm, van, ren là thứ không thay được bằng miếng rửa chén thường. Đầu cọ bọt biển êm cho bình nhựa, đầu cọ silicone bền và khô nhanh hơn. Cọ dùng riêng cho đồ của bé, thay khi lông xơ hoặc bọt biển rách.
Giá phơi thoáng: cần. Bình úp ngược trên giá có khe thoáng sẽ khô nhanh hơn bình úp lên khăn. Giá nên đặt nơi khô, xa vùng bắn nước từ bồn rửa và xa thớt thịt cá sống.
Máy tiệt trùng, máy sấy: tiện nhưng không bắt buộc. Máy hấp hơi nước giúp đều tay và tiết kiệm công khi bé bú nhiều cữ. Nhà không có máy vẫn có thể tiệt trùng bằng cách luộc hoặc hấp theo hướng dẫn của nhà sản xuất bình. Khi mua máy, kiểm khay có vừa loại cổ bình nhà mình dùng, và nhớ máy cũng phải được tẩy cặn định kỳ.
Máy hâm sữa: tuỳ nhà. Có ích với gia đình trữ sữa mẹ trong tủ lạnh hoặc pha nhiều cữ đêm. Dù hâm bằng máy hay bằng nước ấm, luôn nhỏ vài giọt lên cổ tay để thử trước khi cho bé bú; không hâm bình bằng lò vi sóng vì sữa nóng không đều, có điểm rất nóng bên trong.
Hộp chia sữa bột, túi giữ nhiệt: khi ra ngoài. Chỉ cần khi bé đi gửi, đi chơi dài. Chọn loại dễ tháo rửa, nắp kín, không nhiều ngăn khó cọ.
Khi nào thay núm ti và thay bình
Núm ti là bộ phận hỏng nhanh nhất. Nhiều nhà sản xuất khuyên thay núm định kỳ, thường sau vài tháng, và thay ngay khi có dấu hiệu hư. Mốc cụ thể nên đọc trên bao bì của chính loại núm đang dùng, vì silicone và cao su xuống cấp với tốc độ khác nhau.
Dấu hiệu phải thay núm ngay, không đợi mốc: núm rách, nứt, có lỗ thủng ngoài lỗ chính; núm phồng, dính tay, đổi màu; lỗ núm to ra khiến sữa chảy thành dòng; núm bị bé cắn có vết răng sâu. Trước mỗi lần pha, ba mẹ có thể kéo nhẹ đầu núm để kiểm: núm khoẻ đàn hồi lại ngay, núm yếu có vết rạn quanh cổ. Một mẩu núm bị cắn đứt có thể gây hóc; nếu bé ho sặc liên tục, thở rít hay tím tái, gọi 115 và đưa bé đi cấp cứu ngay.
Thân bình nhựa nên thay khi trầy nhiều, đục màu, vạch chia mờ, có vết nứt chân chim hoặc mùi không hết sau khi rửa. Bình thuỷ tinh thì thay ngay khi mẻ miệng hay nứt, dù vết nhỏ. Khi bé đã chuyển hẳn sang cốc, bình cũ còn tốt có thể giữ lại làm đồ dự phòng hoặc cho đi; núm đã dùng thì không nên cho lại người khác.
Câu hỏi thường gặp
Bình sữa PPSU có tốt hơn hẳn bình nhựa PP không?
PPSU chịu nhiệt và chịu trầy tốt hơn PP, nên bền hơn nếu gia đình tiệt trùng thường xuyên. Nhưng cả hai đều là nhựa được phép dùng cho đồ đựng thực phẩm khi đạt quy chuẩn. Bình PP vẫn dùng tốt nếu được thay khi trầy, ố, đục. Chọn theo cách tiệt trùng và ngân sách của nhà mình.
Bé không chịu bú bình mới thì nên làm gì?
Thường nguyên nhân nằm ở núm ti chứ không phải thân bình: hình dáng, độ mềm hay tốc độ chảy khác núm cũ. Thử lại núm cũ với bình mới, hoặc thử núm cấp chậm hơn. Nếu bé bỏ bú kéo dài, sụt cân hoặc có dấu hiệu khó nuốt, cần hỏi bác sĩ nhi thay vì đổi bình liên tục.
Có cần tiệt trùng bình sữa sau mỗi lần dùng không?
Cách làm khác nhau theo tuổi bé và khuyến cáo của từng nơi. Với bé nhỏ, bé sinh non hoặc đang ốm, nhiều hướng dẫn y tế khuyên tiệt trùng thường xuyên. Việc quan trọng nhất ở mọi lứa tuổi vẫn là rửa sạch ngay sau khi bú, cọ kỹ núm và ren, để khô hoàn toàn. Hỏi bác sĩ của bé về tần suất phù hợp.
Mua bình sữa cũ hoặc nhận bình của anh chị em có được không?
Thân bình thuỷ tinh hoặc PPSU còn tốt, không trầy, không mẻ có thể tận dụng sau khi rửa và tiệt trùng kỹ. Núm ti thì nên mua mới. Bình nhựa trong không rõ chất liệu, nhất là bình cũ nhiều năm, nên bỏ vì có thể là polycarbonate. Bình đã ố, mờ vạch cũng không nên nhận.
Nên chọn bình sữa cổ rộng hay cổ hẹp?
Cổ rộng dễ rót sữa, dễ rửa, hợp với gia đình pha sữa bột nhiều cữ. Cổ hẹp gọn, phụ kiện thay thế phổ biến. Bé không phân biệt cổ bình; bé chỉ phân biệt núm. Nếu nhà đã có máy hâm hay máy tiệt trùng, kiểm xem khay máy vừa với loại cổ nào trước khi mua.
Một bé cần bao nhiêu bình sữa?
Tuỳ số cữ bú bình mỗi ngày và cách rửa. Bé bú bình hoàn toàn thường cần đủ bình cho các cữ trong ngày cộng một vài chiếc dự phòng, còn bé bú mẹ là chính chỉ cần một hai bình. Mua vài chiếc trước, dùng thử, rồi bổ sung sẽ tránh được cảnh cả bộ bình bé không chịu bú.