Cốc tập uống cho bé nên chọn theo việc bé đang tập, không theo kiểu nào đang được khen nhiều. Bé khoảng 6–9 tháng mới làm quen với cốc thường hợp cốc hai tay cầm có vòi mềm hoặc ống hút ra nước nhẹ. Bé hơn một tuổi nên chuyển dần sang cốc ống hút và cốc 360 độ, tức là uống ở mép cốc. Còn cốc mở nhỏ, loại không nắp, nên cho bé tập song song từ sớm, vì đó là cách uống bé sẽ dùng cả đời.
Không có một chiếc cốc tốt nhất cho mọi bé. Nhiều nhà mua ba, bốn loại rồi bỏ xó vì bé không chịu hút, hoặc cốc chống tràn tốt đến mức bé phải mút mạnh như bú bình. Bài này so bốn kiểu cốc phổ biến, giải thích chuyện van chống tràn, chất liệu thân cốc, cách kiểm khi mua và lúc nào nên thay, để ba mẹ mua ít mà trúng.
Bốn kiểu cốc tập uống phổ biến và mỗi kiểu dạy bé điều gì
Trên kệ hàng, cốc tập uống có rất nhiều tên gọi, nhưng xét theo cách nước đi vào miệng bé thì gần như chỉ có bốn nhóm. Bảng dưới đặt chúng cạnh nhau:
| Kiểu cốc | Bé uống bằng cách nào | Thường hợp với | Điều cần cân nhắc |
|---|---|---|---|
| Cốc vòi mềm (vòi silicone hoặc nhựa) | Ngậm vòi, mút hoặc nghiêng cốc cho nước chảy ra | Bé mới làm quen cốc, khoảng 6–9 tháng | Động tác gần với bú bình; dùng lâu thì bé khó bỏ thói quen mút |
| Cốc ống hút | Hút qua ống, môi khép quanh ống | Bé từ khoảng 9 tháng, nhất là bé đã quen hút | Ống và van là nơi cặn bẩn hay bám; cần cọ riêng |
| Cốc 360 độ | Ấn môi vào mép cốc ở bất kỳ phía nào, nước chỉ ra khi có lực môi | Bé hơn 1 tuổi bắt đầu học uống ở mép | Một số bé lúng túng mấy ngày đầu vì không thấy nước |
| Cốc mở nhỏ, không nắp | Nghiêng cốc, uống ở mép như người lớn | Mọi bé đã ngồi vững, tập từng ngụm nhỏ có người lớn đỡ | Đổ nước là chuyện bình thường; chỉ rót một ít mỗi lần |
Nhìn bảng sẽ thấy ba kiểu đầu là bước đệm, kiểu cuối mới là đích. Vì vậy ba mẹ không cần mua đủ cả bốn. Một chiếc cốc ống hút hoặc 360 độ dùng hằng ngày, cộng với một chiếc cốc mở nhỏ để tập trong bữa ăn, là đủ cho phần lớn bé. Cốc vòi mềm chỉ đáng mua khi bé chưa chịu hút ống và ba mẹ muốn có thứ chuyển tiếp từ bình sữa sang.
Chọn cốc theo độ tuổi và theo cách bé đang uống
Khoảng 6–9 tháng, khi bé bắt đầu ăn thêm ngoài sữa. Đây là lúc nhiều gia đình cho bé làm quen với nước trong cốc. Cốc nên nhẹ, có hai tay cầm để bé tự ôm, dung tích nhỏ vì bé chỉ uống vài ngụm. Mốc tháng tuổi ở đây là mốc thường gặp, không phải hạn chót; bé nào ngồi vững và tỏ ra tò mò với cốc của người lớn thì có thể bắt đầu sớm hơn chút.
Khoảng 9–12 tháng, bé muốn tự cầm. Bé lúc này hay quăng cốc xuống sàn để xem chuyện gì xảy ra. Cốc có đáy rộng, thân không quá cao và chịu được rơi là lựa chọn bớt đau đầu. Nếu bé đã hút được ống thì cốc ống hút có quả nặng ở đầu ống giúp bé uống được cả khi nghiêng cốc.
Từ 1 đến 2 tuổi, chuyển dần khỏi bình sữa. Nhiều hướng dẫn nhi khoa khuyên bé chuyển khỏi bình bú quanh mốc 12–18 tháng. Cốc 360 độ và cốc mở giúp việc đó tự nhiên hơn, vì chúng không đòi động tác mút. Đây cũng là lúc nên bỏ dần cốc vòi mềm nếu bé đang dùng.
Từ 2 tuổi trở lên, cốc mở là chính. Bé mẫu giáo thường uống bằng cốc của lớp. Ở nhà, cốc mở nhỏ bằng nhựa chịu va đập hoặc inox một lớp là đủ; cốc có nắp chỉ còn cần khi ra ngoài, ngồi xe, đi chơi xa.
Bé có vấn đề về bú nuốt hoặc sinh non. Với những bé này, việc chọn kiểu cốc nên hỏi bác sĩ hoặc chuyên viên âm ngữ trị liệu đang theo dõi bé, vì cách cầm, độ chảy của nước và tư thế có ảnh hưởng thật đến an toàn khi nuốt.
Van chống tràn: tiện cho người lớn nhưng bé phải hút mạnh hơn
Phần lớn cốc ống hút và cốc vòi bán trên thị trường đều có một van silicone nhỏ, thường là một màng có rãnh chữ thập hoặc một nút đàn hồi. Van này đóng khi không có lực hút, nên lật ngược cốc cũng không chảy. Người lớn thích điều đó vì không phải lau sàn, bỏ cốc vào túi xách cũng yên tâm.
Cái giá của sự tiện lợi là bé phải tạo lực hút đủ mạnh để mở van. Với một số bé, động tác này giống hệt bú bình, nên cốc chống tràn không giúp bé học thêm điều gì mới. Có bé thì bực vì hút mãi không ra nước và bỏ cuộc. Khi thấy bé ngậm ống rất lâu mà lượng nước không giảm, hoặc bé cáu, ném cốc, ba mẹ nên thử tháo van ra; nhiều mẫu cho phép dùng không van.
Một cách dùng hợp lý là để cốc có van cho lúc ra ngoài, ngồi xe, đi chơi, còn ở nhà dùng cốc ít van hoặc cốc mở để bé học kiểm soát dòng nước. Khi mua, nên hỏi người bán hoặc đọc hướng dẫn xem van có tháo rời được không và có bán van thay thế riêng không, vì van là chi tiết hỏng sớm nhất, mất nhiều nhất.
Chất liệu thân cốc, vòi và ống hút: mỗi loại mạnh yếu ở đâu
Chất liệu quyết định cốc nặng hay nhẹ, có chịu được nước nóng khi tráng rửa không, và có nhìn được mực nước bên trong không. Đọc mục chất liệu trên bao bì hoặc nhãn phụ tiếng Việt trước khi chọn kiểu dáng:
| Chất liệu | Thường dùng cho | Điểm mạnh | Điểm cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Nhựa PP (số 5 trong tam giác) | Thân cốc, nắp | Nhẹ, rẻ, chịu được nước nóng vừa phải | Dễ trầy, dễ ám màu nước trái cây; trầy nhiều thì nên thay |
| Nhựa trong loại không chứa BPA (thường ghi Tritan hoặc tên tương tự) | Thân cốc trong suốt | Nhìn được mực nước, chịu va đập khá | Không phải loại nào cũng chịu được tráng nước sôi; đọc hướng dẫn của nhà sản xuất |
| Silicone dùng cho thực phẩm | Vòi, ống hút, van, có khi cả thân cốc | Mềm, không vỡ, êm lợi khi bé cắn | Dễ bám mùi và bám bụi; bị cắn rách thì phải thay ngay |
| Inox (thường ghi 304) | Thân cốc, cốc giữ nhiệt | Bền, không ám màu, ít mùi | Nặng hơn khi đầy nước; không nhìn được mực nước; cốc giữ nhiệt hai lớp nặng với bé nhỏ |
| Thuỷ tinh có vỏ bọc silicone | Thân cốc | Không ám mùi, dễ nhìn sạch bẩn | Vẫn có thể vỡ; không hợp để bé tự cầm đi lại |
Với bé dưới hai tuổi, cốc nhẹ quan trọng hơn cốc bền. Một chiếc cốc inox giữ nhiệt rất tốt cho người lớn, nhưng khi đầy nước nó có thể nặng gần bằng một bình sữa đầy, bé khó tự cầm. Còn nhãn ghi “không chứa BPA” chỉ nói về một chất; nó không có nghĩa là cốc được phép đun sôi, cho vào lò vi sóng hay máy rửa bát. Những điều đó phải đọc ở hướng dẫn riêng.
Kiểm cốc ngay tại quầy hoặc khi mở hộp hàng online
Mất năm phút kiểm trước khi cho bé dùng có thể tránh được những chiếc cốc rò rỉ, khó rửa hoặc có chi tiết dễ rời. Làm lần lượt:
- Tháo hết các bộ phận ra và đếm. Cốc càng nhiều chi tiết nhỏ (van, nút, vòng đệm) càng khó rửa và càng dễ thất lạc; chi tiết nào nhỏ vừa lọt vào miệng bé thì phải gắn chắc, không tự rơi ra khi lắc.
- Kiểm ống hút có tháo được khỏi nắp không và có kèm cọ ống không. Ống hút gắn liền, không cọ được bên trong, là kiểu dễ đóng cặn nhất.
- Ngửi thân cốc và phần silicone. Mùi hắc, mùi hoá chất nồng sau khi rửa bằng nước ấm là dấu hiệu nên đổi hàng.
- Đổ nước vào, vặn nắp, lật ngược và lắc nhẹ. Cốc ghi chống tràn mà vẫn nhỏ giọt qua ren nắp thì ren có vấn đề, không phải do van.
- Cầm thử khi cốc đầy nước, hình dung tay bé nhỏ hơn tay ba mẹ rất nhiều. Tay cầm phải vừa nắm, không có cạnh sắc ở chỗ nối.
- Đọc nhãn tiếng Việt: tên sản phẩm, chất liệu từng bộ phận, độ tuổi khuyến cáo, hướng dẫn vệ sinh, tên và địa chỉ đơn vị chịu trách nhiệm. Hàng không có thông tin này là hàng khó đổi trả khi có lỗi.
- Rửa sạch, tráng kỹ trước lần dùng đầu tiên theo đúng hướng dẫn kèm theo.
Nếu mua cho bé đi lớp, ghi tên bé lên thân cốc bằng nhãn dán chịu nước hoặc bút không phai, đừng ghi lên nắp vì nắp hay bị tháo lẫn với cốc của bạn khác.
Vệ sinh cốc ống hút và những dấu hiệu phải thay cốc
Chỗ bẩn nhất của cốc tập uống không nằm ở thân cốc mà nằm ở van và lòng ống hút. Sữa, nước trái cây hay nước có đường để lại một lớp màng mỏng; ở nhiệt độ và độ ẩm của mùa hè Việt Nam, lớp màng này nhanh chóng thành chấm đen. Nhiều ba mẹ chỉ phát hiện khi cắt đôi một ống hút cũ ra xem.
Thói quen nên có là tháo rời toàn bộ sau mỗi ngày dùng, rửa bằng nước rửa dành cho đồ dùng của trẻ hoặc nước rửa chén dịu, dùng cọ nhỏ luồn trong ống hút, rồi để các bộ phận khô hẳn trước khi lắp lại. Lắp khi còn ẩm là tạo chỗ cho nấm mốc. Nếu bé chỉ uống nước lọc trong cốc ống hút, việc vệ sinh nhẹ nhàng hơn rất nhiều; vì thế nhiều gia đình giữ cốc ống hút cho nước lọc, còn sữa và nước trái cây thì cho vào cốc mở.
Thay cốc hoặc thay bộ phận khi thấy: vòi hoặc ống hút bị cắn rách, sờn mép, có vết nứt; chấm đen trong ống không chà được; van biến dạng, rò nước; thân nhựa trầy sâu, đục màu, có mùi không mất sau khi rửa. Mảnh silicone bị cắn đứt có thể làm bé hóc, nên vòi rách là phải bỏ ngay, không đợi tới lúc tiện mua. Nếu bé ho sặc dữ dội, thở rít, môi tím sau khi cắn đứt một mảnh, gọi cấp cứu 115 và đưa bé đến cơ sở y tế gần nhất ngay.
Cốc cho bé mang lên lớp khác cốc dùng ở nhà thế nào
Hỏi lớp trước khi mua. Nhiều trường mầm non dùng cốc riêng của lớp, mỗi bé một chiếc có ký hiệu, rửa và sấy tập trung. Khi đó bé không cần mang cốc. Có lớp lại đề nghị mỗi bé một bình nước riêng. Hỏi trước giúp ba mẹ không mua thừa.
Ưu tiên loại bé tự mở, tự đóng được. Cô một lớp không thể vặn nắp cho từng bạn mỗi lần uống nước. Cốc có nắp bật một tay hoặc ống hút gập là tiện nhất; nắp vặn chặt, khoá nhiều nấc thì để dùng ở nhà.
Ít chi tiết, khó rơi rớt. Ở lớp, các bộ phận nhỏ dễ lẫn sang cốc bạn khác hoặc rơi mất. Một cốc ba bộ phận dễ quản hơn cốc sáu bộ phận.
Ghi tên trên thân, không chỉ trên nắp. Nắp cốc ở lớp hay bị tháo ra phơi chung. Dán tên ở thân và nếu được, ở cả nắp.
Rửa mỗi tối khi bé mang về. Bình mang về cuối ngày thường còn nước đọng cả buổi chiều. Tháo rời, rửa, để khô qua đêm; sáng mới lắp lại và rót nước mới.
Câu hỏi thường gặp
Bé mấy tháng thì bắt đầu cho dùng cốc tập uống được?
Nhiều gia đình cho bé làm quen cốc khi bé bắt đầu ăn thêm ngoài sữa, thường quanh 6 tháng tuổi, lúc bé đã ngồi vững có người đỡ. Lúc đầu chỉ là vài ngụm nước nhỏ trong bữa ăn để bé quen động tác. Mốc này là thường gặp; nếu bé sinh non hoặc có vấn đề bú nuốt, hỏi bác sĩ đang theo dõi bé.
Có nên mua cốc 360 độ ngay từ đầu thay vì cốc ống hút không?
Được, nhiều bé dùng tốt cốc 360 độ từ sớm. Tuy vậy, một số bé dưới 1 tuổi lúng túng vì không thấy nước chảy ra và phải ấn môi đủ lực. Nếu bé thử vài ngày vẫn bực bội, ba mẹ có thể dùng cốc ống hút trước rồi quay lại cốc 360 độ khi bé lớn hơn vài tháng.
Cốc tập uống bị đen trong ống hút có rửa lại dùng tiếp được không?
Nếu cọ kỹ bằng cọ ống và nước rửa mà vết đen vẫn còn, nên thay ống hút hoặc thay cả cốc. Vết đen thường là cặn hữu cơ hoặc nấm mốc ăn sâu vào bề mặt silicone, rửa ngoài khó sạch hẳn. Sau này nên tháo rời và để khô hẳn mỗi ngày để tránh lặp lại.
Có nên cho bé uống sữa bằng cốc ống hút không?
Có thể, nhưng sữa để lại cặn nhiều hơn nước lọc rất nhiều, nhất là trong ống hút và van. Nếu dùng cốc ống hút cho sữa, cần rửa ngay sau khi bé uống xong, không để qua buổi. Nhiều gia đình chọn cách đơn giản hơn: sữa uống bằng cốc mở hoặc cốc 360 độ dễ rửa.
Một bé cần bao nhiêu chiếc cốc tập uống?
Thường hai chiếc kiểu dùng hằng ngày là đủ để thay phiên khi một chiếc đang phơi khô, cộng một chiếc cốc mở nhỏ cho bữa ăn. Nếu bé đi lớp và lớp yêu cầu mang bình riêng, thêm một chiếc nữa. Mua quá nhiều kiểu khác nhau cùng lúc thường khiến bé không quen được kiểu nào.
Dùng cốc vòi mềm lâu có ảnh hưởng gì không?
Cốc vòi mềm đòi động tác mút gần giống bú bình, nên nếu dùng kéo dài qua tuổi lên hai, bé ít được tập cách uống ở mép cốc. Nhiều hướng dẫn khuyên coi đây là cốc chuyển tiếp ngắn. Nếu lo về răng miệng hay phát âm của bé, ba mẹ nên hỏi nha sĩ hoặc bác sĩ nhi.