Dây dài trên đồ chơi và túi ni lông bao bì nguy hiểm vì chúng gây siết cổ và ngạt thở, hai kiểu tai nạn diễn ra rất nhanh, thường không có tiếng động, khi trẻ ở một mình chỉ trong vài phút. Với trẻ dưới 3 tuổi, đồ chơi không nên có dây dài, vòng lớn đủ chui đầu, đồ treo nôi phải tháo khi bé biết chống tay, và mọi túi, màng bọc phải bỏ ngay khi mở hộp.
Khác với chi tiết nhỏ gây hóc, dây và túi không cần bé đưa vào miệng mới gây hại. Bé chỉ cần lăn người, chui đầu, trượt ngã trong lúc dây đang vướng quanh cổ. Bài viết đi qua các món đồ hay có dây, cách nhìn ra rủi ro khi mua, cách bỏ bao bì, và những dấu hiệu cần gọi cấp cứu.
Siết cổ, ngạt thở khác hóc dị vật thế nào?
Hóc là khi một vật chặn đường thở từ bên trong. Siết cổ là khi một sợi dây, một chiếc vòng ép vào cổ từ bên ngoài, chặn đường thở và mạch máu lên não. Ngạt là khi mũi miệng bị bịt kín, ví dụ bởi màng ni lông mỏng dính vào mặt. Điểm chung của hai kiểu sau là trẻ thường không kêu được, không có tiếng ho sặc như khi hóc, nên người lớn ở phòng bên cạnh không nghe thấy gì.
Trẻ nhỏ đặc biệt dễ bị vì đầu to so với thân, cổ yếu, và chưa biết tự gỡ khi bị vướng. Một sợi dây đồ chơi quấn quanh cổ trong lúc bé lăn trên giường, một chiếc vòng đeo cổ mắc vào thanh cũi, một chiếc túi ni lông bé đội lên đầu chơi trò "đội mũ" đều có thể gây tai nạn trong khoảng thời gian người lớn đi pha sữa.
Vì vậy các tiêu chuẩn an toàn đồ chơi có yêu cầu riêng về độ dài dây, kích thước vòng, độ dày và lỗ thông khí của túi bao bì, nhất là với đồ cho trẻ dưới 18 tháng và dưới 3 tuổi. Ba mẹ không cần nhớ con số trong tiêu chuẩn; cách nhìn đơn giản là: dây có đủ dài để quấn một vòng quanh cổ bé không, vòng có đủ rộng để bé chui đầu vào không, túi có đủ mỏng để dính vào mũi không.
Đồ chơi nào hay có dây và vòng?
Dây không chỉ nằm ở đồ chơi kéo. Bảng dưới gom các nhóm hay gặp và cách xử lý khi mua hoặc khi đã có trong nhà:
| Món đồ | Rủi ro | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Đồ chơi kéo dây như vịt gỗ, xe kéo | Dây dài quấn cổ khi bé chơi một mình | Chọn loại dây ngắn, cứng; cất khi không có người lớn |
| Điện thoại đồ chơi có dây xoắn | Dây xoắn kéo dài, quấn cổ | Chọn loại không dây hoặc dây rất ngắn |
| Đồ chơi treo nôi, khung treo đồ chơi | Bé kéo xuống, dây treo vướng cổ | Tháo khi bé biết chống tay, chống gối |
| Túi đồ chơi có dây rút | Dây rút đủ dài để thòng qua đầu | Rút ngắn, thắt nút, hoặc cất xa |
| Vòng đeo, vòng tay, dây chuyền đồ chơi | Mắc vào đồ vật, siết cổ; hạt rời gây hóc | Không cho trẻ nhỏ đeo, nhất là khi ngủ |
| Diều, dây nhảy, dây thun dài | Đồ của trẻ lớn, dài và bền | Cất kín, không để trong tầm em nhỏ |
Dây gắn cố định vào đồ chơi thường được nhà sản xuất tính toán theo tiêu chuẩn. Rủi ro hay đến từ dây do người lớn tự thêm vào: buộc thêm sợi dây cho đồ chơi kéo được, buộc đồ chơi vào thành cũi cho bé khỏi đánh rơi, nối thêm dây vào túi đồ chơi. Những sợi dây "sáng kiến" này không qua bất kỳ phép thử nào.
Đồ chơi treo nôi và treo cũi: khi nào cần tháo?
Đồ chơi treo phía trên nôi, cũi hoặc khung chơi giúp bé sơ sinh có thứ để nhìn, với tay. Ở giai đoạn bé còn nằm ngửa, món đồ treo đủ cao ngoài tầm tay thì ít rủi ro. Rủi ro tăng khi bé lớn lên: biết với, biết túm, biết chống tay, chống gối nhổm người dậy. Lúc đó bé có thể kéo cả cụm đồ chơi xuống, các sợi dây treo trở thành dây có thể vướng cổ, và các chi tiết trang trí treo trên đó thành thứ bé đưa vào miệng được.
Hướng dẫn của nhiều nhà sản xuất và tiêu chuẩn an toàn đều nêu thời điểm tháo đồ chơi treo ngang qua nôi, cũi là khi bé bắt đầu chống tay, chống gối hoặc nhổm người lên, thường vào khoảng giữa năm đầu đời. Ba mẹ đọc hướng dẫn trên nhãn của món đồ cụ thể và theo mốc vận động thật của bé, không chờ đủ tháng.
Ngoài ra, không buộc đồ chơi, khăn, túi lên thành cũi bằng dây hay ruy băng, không treo móc đồ chơi có dây trong vùng bé nằm ngủ. Đồ chơi để trong cũi lúc bé ngủ, kể cả thú bông, cũng là chủ đề mà các tổ chức nhi khoa khuyên hạn chế với trẻ nhỏ. Phần bố trí chỗ ngủ an toàn là chuyện lớn hơn một món đồ chơi; ở đây chỉ nhấn mạnh: món nào có dây thì không ở trong cũi.
Dây đeo núm ti và vòng đeo cổ cho bé: cẩn thận ở đâu?
Dây đeo núm ti chỉ dùng loại ngắn, kẹp vào áo. Dây đeo núm ti bán sẵn thường có độ dài được giới hạn, đầu kia là kẹp gắn vào áo. Không tự buộc núm ti bằng dây dài, không vòng dây quanh cổ bé, không để dây đeo khi bé ngủ không có người trông.
Không buộc núm ti, đồ chơi gặm nướu vào cổ tay hay cổ chân bằng dây. Sợi dây quấn quanh tay chân có thể siết làm tím đầu chi, hoặc tuột lên vướng cổ khi bé xoay người.
Vòng đeo cổ cho bé là món nên tránh. Nhiều gia đình đeo cho bé các loại vòng hạt quanh cổ, cổ tay. Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ từng ra cảnh báo về vòng, dây chuyền dùng cho trẻ mọc răng vì nguy cơ siết cổ và hóc hạt. Dù chất liệu gì, vòng đeo cổ ở trẻ nhỏ đều mang hai rủi ro: siết khi mắc vào đồ vật, và hạt rời ra khi đứt dây.
Dây đeo của đồ chơi gặm nướu. Đồ gặm nướu có dây hoặc vòng nối nên kiểm kích thước vòng, không đủ rộng để chui đầu, không có hạt nhỏ xâu trên dây.
Thẻ tên, dây đeo đồ dùng cá nhân khi đi lớp. Dây đeo thẻ tên, dây đeo bình nước kiểu vòng cổ không phù hợp với trẻ nhỏ. Nếu nhà trường yêu cầu ghi tên đồ, dùng cách khác như may, dán tên lên đồ.
Túi ni lông và màng bọc trong bao bì đồ chơi
Bao bì đồ chơi thường có nhiều lớp: hộp giấy, khay nhựa, túi ni lông bọc từng phần, màng co bọc ngoài, dây buộc xoắn, dây rút nhựa, mút xốp. Mỗi lớp mang một rủi ro riêng:
- Túi ni lông mỏng: dính vào mũi miệng khi bé trùm lên đầu hoặc úp mặt vào; túi đạt chuẩn thường có lỗ thông khí và cảnh báo in trên túi, nhưng không nên trông cậy vào điều đó.
- Màng co bọc ngoài: khi bóc ra thành những mảnh mỏng, nhỏ, trẻ có thể ngậm.
- Dây buộc xoắn có lõi kim loại: đầu nhọn, có thể đâm, và đủ nhỏ để nuốt.
- Dây rút nhựa: cắt ra để lại đầu sắc; đoạn cắt rời là chi tiết nhỏ.
- Mút xốp, hạt xốp chèn: vỡ vụn, trẻ ngậm hoặc nhét vào mũi.
- Ghim dập, kẹp nhựa: gắn đồ chơi vào khay, dễ bị bỏ sót khi mở.
Túi ni lông của hàng mua online, túi đựng quần áo mới, túi giặt khô cũng nguy hiểm tương tự, dù không đi kèm đồ chơi. Quy tắc chung trong nhà có trẻ nhỏ: túi ni lông không phải đồ chơi, buộc thắt nút trước khi bỏ đi và để trong thùng rác có nắp.
Nhiều gia đình giữ lại túi ni lông để tái sử dụng, nhét chung vào một túi lớn treo sau cửa hoặc để trong ngăn kéo thấp. Thói quen tiết kiệm này nên đi kèm một thay đổi nhỏ: gấp gọn túi, cất ở ngăn trên cao hoặc trong hộp có nắp, không để ở chỗ bé tự lấy ra chơi được.
Mở hộp đồ chơi mới: làm theo thứ tự nào để không bỏ sót?
Lúc mở quà, nhất là quà sinh nhật, Tết, trẻ háo hức và người lớn thì bận. Đây là lúc bao bì vương vãi khắp sàn. Một quy trình ngắn:
- Người lớn mở hộp ở trên bàn, không mở dưới sàn nơi em bé bò.
- Đọc nhãn, cảnh báo, độ tuổi trước khi bóc lớp trong.
- Gỡ hết dây buộc, dây rút, ghim, kẹp. Đếm số dây buộc đã gỡ để biết không sót cái nào còn dính ở khay.
- Bỏ ngay túi ni lông, màng bọc, mút xốp vào túi rác, buộc lại, đưa ra thùng rác có nắp.
- Kiểm món đồ chơi: có dây dài không, có vòng đủ rộng không; nếu có thì quyết định ngay là cắt ngắn, tháo bỏ hay cất cho trẻ lớn.
- Giữ lại hộp hoặc chụp ảnh nhãn để tra cứu sau này, rồi mới đưa đồ chơi cho bé.
Sau buổi tiệc nhiều quà, nên dành vài phút đi một vòng nhặt bao bì rơi vãi dưới gầm bàn, ghế sofa. Bóng bay nổ, mảnh giấy gói, ruy băng cũng nằm trong nhóm cần nhặt.
Khi nào phải gọi cấp cứu ngay?
Gọi 115 hoặc đưa bé tới cơ sở y tế gần nhất ngay khi gặp một trong các tình huống sau. Trong lúc chờ, gỡ ngay vật gây siết hoặc bịt và gọi thêm người giúp:
- Bé bị dây, vòng quấn quanh cổ, dù đã gỡ ra và bé có vẻ tỉnh: vẫn cần được khám vì tổn thương ở cổ có thể diễn biến sau đó, ngay cả khi lúc đầu chỉ thấy vết hằn nhẹ.
- Bé bị túi ni lông hoặc màng bọc trùm lên mặt và có lúc lả đi, tím tái, thở yếu.
- Bé không thở, không phản ứng: gọi cấp cứu, làm hồi sức theo đúng những gì đã được học nếu đã tham gia khoá sơ cứu.
- Có vết hằn đỏ, bầm quanh cổ, khàn tiếng, khó nuốt sau một lần vướng dây.
- Bé có biểu hiện lừ đừ, nôn, co giật sau một tai nạn kiểu này.
Ba mẹ và người chăm trẻ nên học một khoá sơ cứu nhi khoa có thực hành hồi sức tim phổi trên mô hình trẻ em. Những phút đầu trước khi xe cấp cứu tới quyết định rất nhiều, và kỹ năng đó không học được qua bài đọc.
Câu hỏi thường gặp
Đồ chơi kéo dây cho bé tập đi có nên mua không?
Có thể mua cho bé đang tập đi, nhưng chọn loại dây ngắn, hoặc dây có tay cầm cứng, và cất món đồ khi không có người lớn ở cạnh. Không để đồ chơi kéo dây trong cũi hay trên giường bé ngủ.
Có nên cắt ngắn dây đồ chơi để an toàn hơn không?
Cắt ngắn dây là cách hợp lý nếu dây quá dài so với tuổi bé. Sau khi cắt, thắt nút đầu dây cho khỏi tưa, và kiểm đầu dây không để lộ lõi kim loại hay nhựa cứng sắc. Phần dây cắt ra bỏ đi ngay.
Túi ni lông có lỗ thông khí thì có an toàn cho trẻ chơi không?
Lỗ thông khí làm giảm rủi ro nhưng không biến túi thành đồ chơi. Túi vẫn có thể bịt mặt, vẫn có thể bị xé thành mảnh nhỏ cho vào miệng. Mọi túi ni lông đều nên bỏ ngay khi không cần dùng.
Khăn, chăn có dây buộc hoặc tua rua có cần lo không?
Tua rua dài, dây buộc trên khăn và chăn của trẻ nhỏ có thể quấn cổ hoặc bị rứt ra ngậm. Nên chọn khăn chăn không có dây dài, không tua rua, và kiểm đường may định kỳ.
Ở lớp mầm non có nên dùng đồ chơi có dây không?
Đồ chơi kéo, đồ chơi xâu dây vẫn có ích cho trẻ lớn nếu chọn đúng tuổi và dùng trong giờ có cô trông. Đồ có dây không nên để trong phòng ngủ trưa và không dùng cho lớp nhà trẻ nếu nhãn không ghi phù hợp tuổi.
Đồ chơi đeo trên người như balo hình thú có dây đeo có an toàn không?
Dây đeo balo, túi đồ chơi thường được thiết kế để đeo khi đứng hoặc đi. Rủi ro xuất hiện khi bé đeo lúc leo trèo, chơi cầu trượt, hoặc ngủ quên với balo. Tháo balo trước khi bé chơi vận động và trước giờ ngủ.