Trẻ sơ sinh từ 0 đến 6 tháng thường chỉ cần bốn nhóm đồ chơi: vật có độ tương phản cao để nhìn, xúc xắc hoặc vòng nhẹ vừa nắm tay, đồ gặm nướu làm bằng chất liệu an toàn, và một tấm thảm sạch để nằm sấp, nằm ngửa. Tổng cộng khoảng năm đến tám món là đủ cho cả nửa năm đầu. Phần lớn những thứ được bày trong mục "đồ chơi sơ sinh" ở cửa hàng, như bộ đồ chơi phát nhạc nhiều nút, xe tập đi hay bộ khối xếp, đều là đồ của những tháng sau.
Ở tuổi này, đồ chơi gần như không phải để "chơi" theo nghĩa người lớn hiểu. Bé nhìn, nghe, nắm, đưa vào miệng, và món đồ chỉ cần chịu được đúng những việc đó một cách an toàn. Phần dưới đi theo từng giai đoạn nhỏ, kèm cách kiểm hàng khi mua và danh sách những món ba mẹ có thể hoãn lại mà không thiệt gì cho con.
Mỗi giai đoạn trong sáu tháng đầu, bé thường làm được gì với đồ chơi
Mốc dưới đây là mốc thường gặp, mỗi bé nhanh chậm khác nhau vài tuần đến vài tháng. Ba mẹ dùng bảng để biết món nào hợp lúc này, không dùng để so con với trẻ khác:
| Khoảng tuổi | Bé thường làm được | Nhóm đồ chơi hợp | Món chưa cần lúc này |
|---|---|---|---|
| 0–2 tháng | Nhìn rõ nhất ở khoảng gần, chú ý mảng sáng tối, nghe giọng người quen | Tranh vải hoặc thẻ tương phản đen trắng, một món treo nhẹ cho bé nhìn | Đồ chơi để cầm, đồ phát nhạc |
| 2–4 tháng | Bắt đầu đưa tay về phía vật, nắm hờ, nằm sấp ngẩng đầu lâu hơn | Xúc xắc nhẹ, vòng vải, thảm nằm sấp, kệ chữ A có vài món treo | Khối xếp, sách bìa cứng nhiều trang |
| 4–6 tháng | Nắm chắc hơn, chuyển đồ từ tay này sang tay kia, đưa mọi thứ vào miệng, lật | Gặm nướu, vòng nhựa mềm, bóng vải có lỗ dễ bắt, gương an toàn | Đồ chơi kéo đẩy, xe tập đi |
Điểm chung của cả ba giai đoạn là bé cần người lớn hơn cần món đồ. Một gương mặt cúi xuống nói chuyện thu hút bé hơn bất kỳ đồ chơi nào. Đồ chơi chỉ là thứ thêm vào những lúc ba mẹ bận tay, hoặc để bé có thứ nhìn, thứ nắm khi nằm thức. Vì thế không cần mua đủ một lúc trước khi sinh; mua thêm khi bé chuyển giai đoạn sẽ hợp hơn và ít phí hơn.
Bốn nhóm đồ chơi đáng mua cho nửa năm đầu
Vật tương phản để nhìn. Trong những tuần đầu, mắt bé thường bắt tốt nhất các mảng đen trắng hoặc màu đậm nằm cạnh nhau, ở khoảng cách gần. Một cuốn tranh vải, vài tấm thẻ cứng hoặc một món treo có mảng sọc, chấm to là đủ. Không cần bộ thẻ hàng chục tấm; bé nhìn đi nhìn lại một vài hình vẫn chăm chú.
Xúc xắc và vòng nắm. Khi bé bắt đầu với tay, cần món nhẹ, đường kính tay cầm vừa nắm tay nhỏ, phát tiếng khẽ khi lắc. Món nặng dễ rơi vào mặt bé lúc nằm ngửa, nên ba mẹ cầm thử bằng hai ngón tay: thấy nặng tay là nặng với con.
Đồ gặm nướu. Từ khoảng bốn tháng, gần như mọi thứ bé cầm đều đi vào miệng. Đồ gặm bằng silicone hoặc cao su dành cho trẻ em, một khối liền, không có phần chứa nước bên trong, không có chi tiết gắn rời là lựa chọn dễ giữ sạch.
Thảm nằm. Một tấm thảm phẳng, đủ êm nhưng không lún, dễ giặt hoặc lau, đặt trên sàn. Thảm có kệ chữ A treo đồ là tiện, nhưng một tấm thảm trơn cộng hai món treo tự chọn cũng làm được việc tương tự.
Kiểm gì khi cầm món đồ cho bé dưới 6 tháng
Đồ chơi cho tuổi này sẽ được mút, cắn, đập vào mặt, nên ba mẹ kiểm kỹ hơn mọi lứa tuổi khác. Ở cửa hàng hay khi nhận hàng online, xem lần lượt:
- Nhãn tiếng Việt có ghi độ tuổi phù hợp, tên và địa chỉ đơn vị chịu trách nhiệm, chất liệu; đồ chơi bán ở Việt Nam thuộc diện phải có dấu hợp quy CR theo quy chuẩn an toàn đồ chơi trẻ em. Chi tiết về dấu này nằm ở chuyên mục an toàn đồ chơi của trang.
- Không có chi tiết nào tháo rời được: mắt nhựa, nút bấm, nơ đính, chuông nhỏ. Kéo thử bằng tay vừa phải; thấy lỏng là bỏ.
- Không có dây, ruy băng dài quanh món đồ. Dây treo đi kèm kệ hay nôi phải ngắn và chỉ để treo ngoài tầm với của bé.
- Bề mặt nhẵn, không ba via nhựa sắc ở mép khuôn, không có mùi hắc khi mở túi.
- Món có ngăn pin phải có vít giữ nắp; bé tuổi này không nên có đồ dùng pin cúc.
- Vải giặt được, nhựa rửa được bằng nước ấm. Món không vệ sinh được sẽ nhanh bẩn hơn người mua nghĩ.
Nếu một món đồ bán kèm nhiều phụ kiện nhỏ cho "các tháng sau", ba mẹ cất phụ kiện đi đến đúng tuổi ghi trên nhãn. Lứa này chưa có khái niệm đồ dành cho mình hay cho anh chị; mọi thứ trong tầm tay đều là của bé.
Những món ba mẹ hay mua sớm mà chưa cần
Danh sách quà mừng sinh thường dài hơn nhu cầu thật của bé. Một số nhóm hay bị mua sớm: bộ khối xếp và đồ chơi lồng hộp, vốn hợp với bé từ khoảng chín tháng trở đi; đồ chơi kéo đẩy và xe tập đi, cần bé đứng vững; bàn hoạt động nhiều nút phát nhạc, mà bé dưới sáu tháng chưa bấm được; sách bìa cứng nhiều trang, bé tuổi này chưa lật được.
Thú nhồi bông cỡ lớn cũng nằm trong nhóm nên hoãn, nhưng vì lý do khác: chúng không nên nằm trong nôi, cũi khi bé ngủ. Các khuyến cáo về ngủ an toàn cho trẻ nhỏ đều nhắc giữ chỗ ngủ trống, không gối, không thú bông, không đồ chơi. Thú bông đẹp có thể để trên kệ làm vật trang trí, đợi bé lớn hơn mới dùng.
Ba mẹ không cần từ chối quà, chỉ cần cất gọn theo tuổi. Một thùng ghi "từ 9 tháng", một thùng "từ 1 tuổi" giúp đỡ cảnh nhà đầy đồ mà bé chỉ chạm vào vài món. Khi bé chuyển giai đoạn, mở thùng ra và chọn vài món, như thế bé vẫn có đồ mới mà nhà không phải mua thêm.
Chất liệu: vải, silicone, nhựa hay gỗ
Vải. Nhẹ, êm khi rơi vào mặt, giặt được. Cần đường may chắc, không xổ chỉ, bông bên trong không lộ ra. Vải lông dài rụng sợi dễ vào miệng bé, nên chọn vải mặt trơn hoặc lông ngắn.
Silicone, cao su dành cho trẻ em. Hợp làm đồ gặm, vòng nắm. Một khối liền dễ rửa hơn món có khe hở, vì khe là chỗ đọng nước và bẩn. Kiểm bằng cách nhìn xem có lỗ nào nước lọt vào trong được không.
Nhựa cứng. Bền, rẻ, nhiều mẫu. Với món bé ngậm, ba mẹ ưu tiên nhãn ghi rõ chất liệu và độ tuổi, tránh món bóc ra có mùi hoá chất nồng. Nhựa cứng nặng tay hơn vải nên chú ý trọng lượng khi bé còn nằm ngửa.
Gỗ. Bé tuổi này chủ yếu dùng vòng gỗ, xúc xắc gỗ. Gỗ phải nhẵn, không dằm, nếu có màu thì sơn còn nguyên, không bong khi cạo nhẹ bằng móng tay. Gỗ không ngâm nước để rửa được; chỉ lau bằng khăn ẩm rồi để khô.
Chọn theo cách nhà mình vệ sinh. Một nhà có máy giặt và thói quen giặt đồ bé mỗi ngày sẽ hợp với đồ vải. Nhà hay luộc, tráng nước sôi đồ của bé thì cần đọc kỹ nhãn: không phải loại nhựa hay silicone nào cũng chịu nhiệt như nhau, và gỗ thì không chịu được. Chất liệu tốt nhất là chất liệu ba mẹ giữ sạch được đều đặn, không phải chất liệu đắt nhất.
Một danh sách mua gọn cho sáu tháng đầu
Nếu ba mẹ muốn mua đủ mà không thừa, đây là trình tự thường dùng. Mỗi bước tương ứng với lúc bé bắt đầu cần, nên mua dần thay vì gom một lần:
- Trước khi sinh: một tấm thảm nằm dễ vệ sinh và một cuốn tranh vải hoặc vài thẻ tương phản. Đây là hai món dùng được ngay từ tuần đầu.
- Khoảng tháng thứ hai: một món treo nhẹ cho bé nhìn khi nằm thức, treo ngoài tầm với và tháo được khi bé bắt đầu với tay mạnh.
- Khoảng tháng thứ ba: hai món nắm, một bằng vải, một bằng nhựa hoặc gỗ, để bé cảm nhận độ nặng nhẹ khác nhau.
- Khoảng tháng thứ tư: một hoặc hai món gặm nướu một khối liền; thêm một món phát tiếng nhẹ như lục lạc vải.
- Khoảng tháng thứ năm đến sáu: một quả bóng vải có lỗ dễ bắt, một gương nhỏ an toàn cho trẻ em đặt trước mặt khi bé nằm sấp.
- Sau mỗi lần mua, cất bớt một món bé đã chán. Số món bày ra cùng lúc giữ ở mức ba đến năm là đủ.
Danh sách trên có khoảng tám món cho sáu tháng. Nếu được tặng thêm, ba mẹ chọn món đạt các tiêu chí ở phần kiểm hàng để dùng, phần còn lại cất theo tuổi. Không có món nào trong số đó là bắt buộc; một bé chơi với khăn vải sạch và chiếc thìa gỗ lớn không có nghĩa là thiếu thốn.
Khi nào cần dừng dùng một món đồ chơi
Đồ chơi cho trẻ sơ sinh hỏng theo những cách khó thấy: đường may bung một đoạn nhỏ, đồ gặm nứt chân chim, vòng nhựa có vết nứt ở mối ghép. Mỗi tuần ba mẹ nên lật từng món ra xem một lượt khi rửa. Món nào có vết nứt, rách, chi tiết lỏng thì bỏ hẳn, không vá lại cho bé ngậm.
Món treo trên kệ hay trên nôi cần tháo xuống khi bé bắt đầu chống tay, nhổm người, vì lúc đó bé có thể kéo cả khung xuống. Mốc này thường quanh năm tháng, có bé sớm hơn. Đồ có pin, dù đã có vít, cũng nên kiểm nắp mỗi lần thay pin.
Đồ chơi được cho, được truyền lại từ anh chị cũng cần qua đúng phép kiểm đó. Món đã qua vài năm dùng thường giòn hơn, màu sơn dễ bong hơn, đường may yếu hơn món mới. Nếu không chắc món đồ còn an toàn cho một bé ngậm cả ngày, ba mẹ dùng nó làm đồ để nhìn, treo ngoài tầm với, thay vì đưa vào tay bé.
Nếu bé lỡ nuốt một mảnh đồ chơi, có dấu hiệu ho sặc, khó thở, chảy dãi bất thường, nôn, hoặc ba mẹ nghi bé nuốt pin hay nam châm, cần đưa bé đi cấp cứu ngay, không chờ xem thêm. Phần sơ cứu hóc dị vật nên học từ khoá huấn luyện có người hướng dẫn trước khi bé đến tuổi bò.
Câu hỏi thường gặp
Bé mới sinh có cần đồ chơi không?
Không bắt buộc. Trong vài tuần đầu bé chủ yếu ngủ, bú và nhìn gương mặt người chăm. Một cuốn tranh tương phản hoặc vài thẻ đen trắng là đủ cho lúc bé thức, phần còn lại ba mẹ có thể mua dần khi bé bắt đầu với tay vào khoảng tháng thứ hai, thứ ba.
Thẻ đen trắng có làm bé thông minh hơn không?
Không có cơ sở để hứa như vậy. Thẻ tương phản đơn giản là thứ mắt bé tuổi này dễ nhìn, nên bé chú ý lâu hơn. Đó là đồ để bé có thứ ngắm khi nằm thức, không phải công cụ luyện trí thông minh. Gương mặt và giọng nói của ba mẹ vẫn là thứ bé cần nhất.
Kệ chữ A có cần thiết không?
Tiện nhưng không bắt buộc. Kệ giúp treo vài món cho bé nhìn và với khi nằm ngửa. Nếu không mua, ba mẹ cầm món đồ đưa qua lại trước mặt bé cũng được. Khi bé biết chống tay, nhổm người, nên cất kệ đi để bé không kéo đổ cả khung.
Bé ngậm đồ chơi suốt có sao không?
Đưa đồ vào miệng là cách bé tuổi này tìm hiểu đồ vật, nên đó là chuyện bình thường. Việc của ba mẹ là chọn món an toàn để ngậm, không có chi tiết rời, rửa thường xuyên và kiểm vết nứt. Món không rửa được thì không nên để bé ngậm lâu.
Có nên mua đồ chơi phát nhạc cho bé dưới 6 tháng?
Chưa cần. Bé tuổi này chưa tự bấm được nút, và âm thanh phát liên tục sát tai có thể làm bé giật mình. Nếu được tặng, ba mẹ để xa tai bé, mở nhỏ, trong thời gian ngắn. Giọng hát, tiếng nói của người lớn vẫn là âm thanh bé phản ứng tốt hơn.
Mua bao nhiêu món là đủ cho 6 tháng đầu?
Thường khoảng năm đến tám món chia đều cho các giai đoạn: thảm, tranh tương phản, món treo, vài món nắm, đồ gặm, bóng vải. Bày ra mỗi lúc ba đến năm món, cất bớt món bé đã chán rồi đổi lại sau vài tuần.