Keo dán phù hợp nhất với trẻ mầm non là hồ khô dạng thỏi để dán giấy, và keo sữa trắng gốc nước để dán vật nặng hơn như bìa, lá khô, cúc áo, len. Cả hai loại có nhãn dành cho trẻ thường dễ rửa, ít mùi. Keo siêu dính, keo dung môi đa năng và súng bắn keo nến là đồ của người lớn, không để trong tầm tay trẻ, kể cả khi người lớn đang dùng để làm đồ thủ công cho lớp.
Keo là món bé dùng nhiều chỉ sau bút màu trong giờ thủ công, và cũng là món gây ra nhiều chuyện nhất: hồ khô gãy ruột sau vài ngày, keo nước đổ lênh láng, keo sữa dính áo, hay người lớn lỡ dùng keo siêu dính ngay cạnh bé. Bài này phân loại keo, nói loại nào cho ai dùng, cách đọc nhãn, cách giữ keo không khô, và cách xử lý những tình huống thường gặp như keo dính da, dính mắt hay bé lỡ nuốt. Phần cuối dành cho cô giáo và phụ huynh lập danh sách mua keo cho lớp.
Các loại keo trong góc thủ công và ai được dùng
Chia keo thành hai nhóm rõ ràng giúp cả nhà và cả lớp không nhầm: nhóm bé tự dùng và nhóm chỉ người lớn dùng. Bảng dưới là những loại hay gặp nhất:
| Loại keo | Dùng để dán | Đặc điểm | Ai dùng |
|---|---|---|---|
| Hồ khô dạng thỏi | Giấy, giấy màu, ảnh mỏng | Sạch tay, khô nhanh, dính vừa | Bé tự dùng |
| Keo sữa trắng gốc nước | Bìa, lá khô, len, vải, que gỗ | Dính chắc, khô trong, cần thời gian khô | Bé dùng với cọ hoặc que, có người lớn hướng dẫn |
| Keo nước trong, đầu mút | Giấy, bìa mỏng | Dễ quét, hay đổ nếu không đậy | Bé lớn |
| Băng dính giấy, băng dính trong | Giấy, bìa, dán tạm | Không bẩn, bé lớn tự xé được | Bé lớn, có hộp cắt an toàn |
| Súng bắn keo nến | Nhựa, gỗ, vải, vật nặng | Keo nóng chảy, đầu súng rất nóng | Chỉ người lớn |
| Keo siêu dính, keo dung môi | Đồ gãy vỡ, giày dép, gỗ | Dính da ngay, có mùi dung môi | Chỉ người lớn, cất xa trẻ |
Băng dính hai mặt dạng xốp cũng hay được dùng để gắn đồ lên tường lớp, nhưng mảnh giấy lót bóc ra nhỏ và dính, bé hay ngậm. Phần việc đó để cô làm, không nên để trẻ tự bóc.
Hồ khô dạng thỏi: chọn và giữ thế nào
Chọn thỏi to, ngắn với bé nhỏ. Thỏi to dễ cầm, ruột hồ to nên ít gãy. Bé hai ba tuổi hay vặn ruột hồ ra quá dài rồi ấn mạnh làm gãy, thỏi ngắn hạn chế điều này.
Loại có màu khi bôi, trong khi khô. Một số hồ khô có màu tím hoặc xanh khi vừa bôi lên giấy rồi mất màu khi khô. Bé nhìn thấy chỗ đã bôi nên không bôi sót hay bôi chồng nhiều lớp, đỡ tốn hồ và giấy ít bị nhăn.
Đọc nhãn. Nhãn tiếng Việt, gốc keo, độ tuổi, đơn vị chịu trách nhiệm, hạn dùng. Hồ khô cũng có hạn: để lâu ruột khô, nứt và không còn dính.
Đậy nắp ngay. Hồ khô để hở nắp vài giờ là khô mặt. Ở lớp, cô có thể dạy trẻ "vặn xuống, đậy lại" như hai bước cuối mỗi lần dán. Thỏi nào hở nắp qua đêm thì cắt bỏ phần đầu khô rồi mới dùng.
Thỏi gãy ruột. Ruột hồ gãy ngang thì vặn hết xuống, ấn nhẹ phần gãy trở lại trên đế rồi đậy nắp, hồ thường tự gắn lại. Nếu ruột rơi ra ngoài, dính bụi, tóc thì bỏ phần đó, không gắn vào lại.
Bảo quản. Cất nắp hướng lên, ở chỗ mát. Trời nóng, hồ mềm và dễ gãy khi vặn; trời ẩm, hồ bết dính tay. Đừng để hồ trong cốp xe hay gần cửa sổ nắng gắt.
Keo sữa trắng: dán chắc mà vẫn dùng được cho trẻ
Keo sữa trắng (keo gốc nước dạng sữa) là loại keo dán mạnh nhất mà trẻ mầm non vẫn có thể dùng, khi có cô hướng dẫn. Vài điểm giúp dùng gọn gàng hơn:
- Chọn loại ghi dành cho trẻ em hoặc trường học, rửa được. Keo sữa dùng trong xây dựng, làm mộc có thể có thêm chất khác, không dành cho trẻ.
- Rót ra nắp chai, khay nhỏ hoặc đĩa và cho bé dùng cọ hoặc que gỗ để quét, thay vì bóp thẳng từ chai. Bé bóp chai thường ra quá nhiều keo, giấy ướt nhão.
- Chấm từng giọt nhỏ khi dán vật nhỏ như cúc áo, hạt; một giọt cỡ hạt đậu là đủ.
- Chờ khô. Keo sữa cần vài giờ để khô hẳn. Để sản phẩm nằm phẳng chỗ thoáng, không chồng lên nhau.
- Không dùng keo sữa trực tiếp lên da như một trò chơi bóc lớp keo khô; trẻ nhỏ dễ đưa mẩu keo vào miệng.
- Chai keo đặc lại do để lâu thì có thể thêm vài giọt nước, lắc đều; keo đã vón cục, đổi mùi thì bỏ.
Keo sữa dính lên áo khi còn ướt thì giặt ngay bằng nước lạnh và xà phòng là ra. Đã khô thì ngâm nước ấm cho mềm rồi gỡ dần, sau đó giặt bình thường.
Keo siêu dính, keo dung môi và súng bắn keo nến: vì sao chỉ người lớn dùng
Keo siêu dính khô gần như tức thì khi gặp độ ẩm trên da. Một giọt rơi lên ngón tay bé có thể dính hai ngón vào nhau, dính lên môi, mi mắt. Đây không phải keo cho thủ công trẻ em, kể cả khi bé chỉ đứng xem. Khi người lớn cần dùng để sửa đồ chơi gãy, làm ở bàn riêng, đậy nắp và cất lên cao ngay sau khi dùng.
Keo dung môi đa năng dùng cho giày dép, gỗ, cao su có mùi rất nồng. Hơi dung môi trong phòng kín không phù hợp với trẻ, và tuýp keo dạng này không bao giờ nên nằm trong hộp đồ thủ công của bé. Đồ chơi sửa bằng loại keo này cần để ngoài chỗ thoáng cho hết mùi rồi mới trả lại cho bé.
Súng bắn keo nến tiện cho cô và ba mẹ làm đồ trang trí lớp, nhưng đầu súng và keo vừa chảy ra rất nóng, có thể gây bỏng. Dùng súng ở bàn của người lớn, cắm điện ở ổ xa lối đi của trẻ, có giá đỡ để đặt súng khi không cầm, và rút điện ngay khi làm xong. Có loại súng nhiệt thấp, nhưng "nhiệt thấp" vẫn đủ nóng để làm trẻ đau và bỏng nhẹ, nên quy tắc người lớn dùng vẫn giữ nguyên.
Keo dính da, dính mắt: xử lý thế nào và khi nào đi cấp cứu
Phần lớn sự cố với hồ khô và keo sữa chỉ cần rửa bằng nước và xà phòng. Với keo siêu dính và keo nóng thì cần biết cách xử lý:
- Keo siêu dính dính hai ngón tay: không kéo mạnh hai ngón ra. Ngâm tay trong nước ấm có xà phòng vài phút, sau đó nhẹ nhàng lăn, tách dần từ mép. Keo khô sẽ tự bong theo lớp da ngoài trong một hai ngày.
- Keo siêu dính dính môi, mi mắt hoặc rơi vào mắt: không cố tách mi. Rửa bằng nước ấm sạch và đưa bé đi khám ngay, tốt nhất là cơ sở có chuyên khoa mắt.
- Keo nến nóng rơi lên da: làm mát ngay dưới vòi nước mát chảy nhẹ trong nhiều phút, không cố bóc keo ra khỏi da khi còn nóng. Vết bỏng phồng rộp, ở mặt, tay, vùng kín hoặc rộng hơn lòng bàn tay của bé thì đưa đi khám.
- Hồ khô, keo sữa dính mắt: rửa mắt bằng nhiều nước sạch, không dụi. Còn đau, đỏ, nhìn mờ sau khi rửa thì đi khám.
- Bé nuốt keo: với hồ khô, keo sữa dành cho trẻ, một lượng nhỏ thường chỉ cần uống nước và theo dõi. Bé nuốt keo siêu dính, keo dung môi hoặc có dấu hiệu khó thở, nôn nhiều, lừ đừ thì đi cấp cứu ngay, mang theo tuýp keo.
Mang theo vỏ hoặc ảnh chụp nhãn keo khi đưa bé đi khám giúp bác sĩ biết thành phần. Những hướng dẫn trên là sơ cứu ban đầu, không thay cho thăm khám khi có dấu hiệu nặng.
Hồ tự nấu từ bột gạo, bột năng: có nên dùng cho lớp
Nhiều người lớn còn nhớ hồ dán nấu từ cơm nguội hoặc bột năng ngày trước. Hồ tự nấu có ưu điểm là biết rõ thành phần, gần như không mùi, rửa tay bằng nước là sạch, và rất rẻ. Với bé nhỏ hay đưa tay lên miệng, ba mẹ thường yên tâm hơn với thứ hồ làm từ bột ăn được.
Nhược điểm cũng rõ. Hồ tự nấu không có chất bảo quản nên chỉ dùng được trong ngày hoặc vài ngày nếu cất tủ mát; để qua đêm ở nhiệt độ phòng là chua và lên mốc, nhất là mùa nóng ẩm. Hồ bột còn thu hút kiến và gián, sản phẩm dán bằng hồ bột treo trong lớp có thể bị côn trùng gặm hoặc ố vàng sau một thời gian. Độ dính của hồ bột cũng yếu, giấy dễ bong khi khô.
Vì vậy hồ tự nấu hợp cho những buổi thủ công ngắn ở nhà, làm xong bỏ phần thừa, hơn là thay thế keo ở lớp học. Nếu lớp muốn dùng cho một hoạt động đặc biệt, nên nấu lượng vừa đủ một buổi, dùng hết trong ngày, rửa sạch đồ đựng, và không trộn hồ cũ với hồ mới. Với bé đang được bác sĩ dặn tránh một loại bột nào đó, đọc kỹ thành phần trước khi cho bé tự tay nhào và quét.
Mua keo cho lớp và cho bé đi học
Danh sách đồ dùng đầu năm của nhiều lớp mẫu giáo có ghi "một hộp hồ dán" hoặc "một chai keo". Nếu là phụ huynh tự mua, ba mẹ nên hỏi cô loại keo cụ thể: hồ khô hay keo sữa, cỡ thỏi to hay nhỏ. Cả lớp dùng cùng một loại giúp cô hướng dẫn dễ hơn và đồ dùng không bị lẫn, không bé nào phải dùng keo khó dùng hơn bạn.
Khi lớp tự mua, cách tính phổ biến là theo số bàn và số tuần có giờ thủ công. Ví dụ giả định: lớp năm bàn, mỗi bàn hai thỏi hồ khô dùng chung, thay khi hết; keo sữa mua chai lớn, cô chia ra khay nhỏ cho từng buổi. Nên mua hồ khô theo đợt, mỗi đợt vài tháng, thay vì mua cả năm một lúc, vì hồ để lâu trong kho cũng khô ruột.
Khi nhận hàng, mở thử vài thỏi xem ruột có khô nứt không, vặn lên xuống có trơn không, nắp đóng có khít không; với keo sữa, mở chai ngửi và xem keo có vón cục không. Ghi hạn dùng vào sổ đồ dùng của lớp. Đồ thủ công cần dán nặng như bìa cứng, gỗ, thường là phần việc cô làm trước bằng keo của người lớn ở ngoài giờ có trẻ, rồi mới mang vào lớp cho trẻ trang trí tiếp bằng hồ khô.
Câu hỏi thường gặp
Hồ khô có dán được bìa cứng không?
Hồ khô dính tốt với giấy mỏng nhưng thường không đủ chắc với bìa cứng, vật nặng hoặc bề mặt bóng. Với bìa và vật liệu nặng, dùng keo sữa trắng và chờ khô, hoặc để người lớn dán trước bằng keo phù hợp.
Keo sữa trắng có độc không?
Keo sữa trắng gốc nước dành cho trẻ em và trường học thường được làm để an toàn khi dùng đúng cách và rửa được bằng nước. Dù vậy, không để bé ăn hoặc chơi bóc keo trên da. Chọn loại có nhãn tiếng Việt, ghi rõ dành cho trẻ và đơn vị chịu trách nhiệm.
Có nên cho bé tự dùng băng dính không?
Bé lớn khoảng bốn năm tuổi có thể dùng băng dính giấy với hộp cắt có lưỡi răng cưa được che chắn. Lưỡi cắt kim loại để hở trên hộp băng dính thông thường dễ cứa tay, nên chọn loại hộp dành cho trẻ hoặc cô cắt sẵn từng đoạn.
Keo dính trên bàn, sàn lớp học tẩy thế nào?
Hồ khô và keo sữa khi còn ướt lau bằng khăn ẩm là sạch. Đã khô thì đặt khăn ấm ẩm lên vài phút cho keo mềm, cạo nhẹ bằng thẻ nhựa rồi lau lại. Tránh dùng dung môi mạnh trong phòng trẻ học.
Vì sao hồ khô mới mua đã không dính?
Có thể hồ đã để lâu trong kho nóng, nắp hở hoặc đã gần hết hạn. Vặn thử xem ruột có khô nứt, bề mặt trắng đục không. Đổi thỏi khác và báo nơi bán, nhất là khi mua số lượng lớn cho lớp.
Bé có cần bút keo kim tuyến không?
Keo kim tuyến làm sản phẩm lấp lánh, bé lớn thường thích, nhưng hạt kim tuyến dễ bong ra, dính vào mắt khi trẻ dụi tay. Nếu mua, dùng khi có cô hoặc ba mẹ ngồi cạnh và rửa tay trẻ ngay sau khi xong.