Khăn sữa cho bé nên là vải xô cotton nhiều lớp mỏng, vì thấm nhanh, khô nhanh và mềm dần sau mỗi lần giặt; khăn tắm nên là cotton bông dày vừa phải hoặc vải sợi tre mềm, đủ lớn để quấn kín người bé; khăn mặt dùng riêng, tách khỏi khăn lau người. Chọn khăn chủ yếu là chọn chất liệu, độ dày và số lượng đủ để luân phiên giặt, chứ không phải chọn hoạ tiết.
Bài này giúp ba mẹ phân biệt các loại khăn của bé, đọc nhãn vải, tính số lượng, giặt khăn mới, và biết khi nào khăn đã đến lúc bỏ. Với trường và lớp mầm non, có thêm phần khăn mặt cho cả lớp.
Các loại khăn của bé và mỗi loại dùng vào việc gì
Tủ đồ sơ sinh thường có rất nhiều khăn, nhưng không phải khăn nào cũng dùng thay nhau được:
| Loại khăn | Dùng để | Chất liệu hợp | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Khăn sữa, khăn xô nhỏ | Lau miệng, lau sữa trào, lót vai khi vỗ ợ hơi | Vải xô cotton 2–6 lớp | Dùng nhiều nhất, cần số lượng lớn |
| Khăn mặt | Lau mặt, lau tay sau bữa | Cotton bông mỏng, xô, sợi tre | Riêng cho mặt; không dùng lau mông |
| Khăn tắm | Quấn sau khi tắm, lau khô người | Cotton bông, sợi tre, xô dày nhiều lớp | Khổ đủ quấn kín; loại có mũ giữ ấm đầu |
| Khăn quấn chũn | Quấn bé sơ sinh | Xô cotton khổ lớn, vải co giãn nhẹ | Chỉ dùng giai đoạn đầu, ngừng khi bé bắt đầu lật |
| Khăn lau vệ sinh | Lau mông khi thay tã | Khăn xô nhỏ, khăn giấy, khăn ướt | Tách riêng hẳn khỏi khăn mặt và khăn sữa |
| Khăn đa năng khổ lớn | Lót, che, đắp khi bé thức | Xô cotton | Không dùng che mặt hay trùm xe đẩy kín |
Cách đơn giản để không lẫn là phân màu: một màu cho khăn mặt, một màu cho khăn lau vệ sinh, màu trắng cho khăn sữa. Người chăm bé thay đổi, ông bà đến phụ, cô giữ trẻ theo giờ đều nhận ra ngay mà không cần giải thích.
Vải xô, cotton bông, sợi tre, microfiber: chọn chất liệu nào
Vải xô cotton. Vải dệt thưa, nhiều lớp mỏng chồng lên nhau. Khăn xô mới thường hơi cứng, nhưng mềm và thấm hơn sau vài lần giặt. Số lớp càng nhiều thì khăn càng dày, thấm nhiều nhưng lâu khô hơn; khăn sữa thường dùng loại vài lớp, khăn tắm xô dùng loại nhiều lớp hơn.
Cotton bông (khăn có vòng sợi). Là kiểu khăn tắm quen thuộc, vòng sợi giúp thấm nhanh. Với bé, chọn loại vòng sợi ngắn, mềm, không quá dày vì khăn dày nặng, khó khô trong mùa nồm, dễ có mùi.
Vải “sợi tre”. Phần lớn vải ghi sợi tre là vải viscose (rayon) làm từ xenlulo của cây tre qua quá trình xử lý hoá học, chứ không phải sợi tre giữ nguyên. Vải này mềm, mát, thấm tốt, được nhiều ba mẹ thích. Hãy đọc thành phần phần trăm trên nhãn để biết khăn là viscose tre thuần hay pha cotton.
Microfiber. Sợi tổng hợp rất mịn, thấm nước nhanh, khô nhanh, thường dùng cho khăn lau đồ. Với da bé, đặc biệt là khăn mặt và khăn sữa, sợi tự nhiên hoặc viscose vẫn thường được chọn hơn.
Vải pha. Khăn pha cotton với sợi tổng hợp bền và rẻ hơn, nhưng thấm kém hơn. Không có gì sai, chỉ cần biết để chọn đúng việc.
Đọc nhãn khăn và vải cho trẻ em
Nhãn khăn đầy đủ cho biết: tên sản phẩm, thành phần sợi theo phần trăm, kích thước, hướng dẫn giặt và phơi, xuất xứ, tên đơn vị chịu trách nhiệm. Hàng nhập khẩu cần có nhãn phụ tiếng Việt. Một số hãng còn ghi định lượng vải (gam trên mét vuông) giúp so độ dày giữa các khăn.
Sản phẩm dệt may ở Việt Nam thuộc phạm vi quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về giới hạn formaldehyde và các amin thơm chuyển hoá từ thuốc nhuộm azo (QCVN 01:2017/BCT), trong đó sản phẩm cho trẻ nhỏ có mức giới hạn chặt hơn. Ba mẹ không tự đo được những chất này, nhưng có thể chọn khăn có nguồn gốc rõ, có nhãn đầy đủ, và ưu tiên khăn màu trắng hoặc nhạt cho những món chạm mặt bé. Quy chuẩn có thể được sửa đổi, khi cần dẫn chiếu thì kiểm văn bản hiện hành.
Mùi hoá chất nồng khi mở túi, vải bóng cứng như có hồ, màu loang ra nước ngay lần giặt đầu là những dấu hiệu nên cân nhắc. Khăn in hoạ tiết dày, có lớp in nổi như nhựa thì nên để mặt in ở phía không chạm mặt bé, hoặc chọn khăn dệt hoạ tiết thay vì in.
Cần bao nhiêu chiếc: một cách tính
Số khăn phụ thuộc vào việc giặt hằng ngày hay vài ngày một lần, phơi nắng hay phơi trong nhà, và bé hay trớ sữa nhiều hay ít. Dưới đây là một cách tính cho bé sơ sinh, ví dụ giả định với gia đình giặt mỗi ngày:
- Khăn sữa: vài chục chiếc, vì mỗi cữ bú có thể dùng một hai chiếc; khăn sữa là món nhiều nhà thấy thiếu nhất.
- Khăn mặt: khoảng năm đến mười chiếc, đủ thay mỗi ngày và dự phòng khi trời nồm.
- Khăn tắm: hai đến ba chiếc, một đang dùng, một đang phơi, một dự phòng.
- Khăn quấn: hai đến bốn chiếc nếu gia đình quấn chũn.
- Khăn lau vệ sinh (nếu dùng khăn vải thay khăn giấy): số lượng tương đương số lần thay tã trong ngày cộng thêm dự phòng.
- Khi bé lớn: khăn sữa giảm dần, khăn mặt và khăn lau tay sau bữa tăng lên.
Đừng mua đủ cả năm trước khi sinh. Mua vừa đủ cho vài tuần đầu, dùng thử, thấy loại nào thấm tốt, mềm, khô nhanh với cách phơi của nhà mình rồi mới mua thêm đúng loại đó. Khăn quà tặng thường nhiều, nên chờ xem đã có gì. Nếu bé đi gửi trẻ, tính thêm số khăn mang theo mỗi ngày và số khăn còn nằm ở lớp chờ mang về giặt.
Giặt khăn mới và giặt khăn hằng ngày
Khăn mới cần giặt trước khi dùng để bỏ hồ, bụi và phần thuốc nhuộm dư. Quy trình gọn:
- Cắt bỏ mác giấy, dây nhựa, kiểm và cắt sợi chỉ thừa ở mép.
- Giặt riêng khăn của bé, tách khăn lau vệ sinh khỏi khăn mặt và khăn sữa.
- Dùng nước giặt dịu, đủ lượng, xả kỹ nhiều lần để không còn bọt.
- Hạn chế nước xả vải: lớp làm mềm bám trên sợi làm khăn kém thấm, nhất là khăn xô và khăn bông.
- Phơi nơi thoáng, có nắng nhẹ nếu được; ngày nồm thì sấy hoặc phơi gần quạt để khăn khô hẳn trong ngày.
- Gấp khăn khi đã khô hoàn toàn và cất ở ngăn kín, sạch, riêng cho đồ của bé.
- Khăn dính sữa, chất nôn, phân thì xả nước lạnh cho sạch vết trước, rồi mới giặt cùng mẻ.
Khăn xô mới sẽ co lại một chút sau lần giặt đầu; khi chọn kích thước khăn quấn hay khăn tắm, tính trước phần co này.
Khăn và an toàn của bé
Khăn xô mềm, nhẹ, nên rất dễ bị dùng vào việc không nên: đắp hờ lên mặt bé để che sáng, trùm kín xe đẩy để che nắng, đặt cạnh mặt bé khi ngủ để “thấm nước dãi”. Những cách dùng này làm giảm không khí lưu thông quanh mặt bé và tăng nhiệt bên trong. Khi bé ngủ, không có khăn rời nào trong chỗ ngủ; muốn che nắng cho xe đẩy, dùng mái che của xe.
Khăn quấn chũn phải được ngừng dùng khi bé có dấu hiệu bắt đầu lật, và quấn sao cho hông, chân bé co duỗi được. Khăn có tua rua, viền ren lỏng chỉ thì cắt bỏ tua hoặc bỏ khăn, vì sợi chỉ dài có thể quấn chặt quanh ngón tay, ngón chân bé.
Nếu thấy một ngón tay, ngón chân của bé sưng đỏ hay tím đột ngột, bé khóc không dỗ được, hãy nhìn kỹ xem có sợi chỉ hay sợi tóc quấn quanh không. Trường hợp không gỡ được ngay, hoặc ngón vẫn sưng tím sau khi gỡ, đưa bé đi cơ sở y tế ngay. Khăn lỡ bị bé nhai, cắn rách tạo mảnh vải nhỏ cũng nên bỏ.
Khăn mặt ở lớp mầm non: trường mua, ba mẹ có cần mang?
Mỗi bé một khăn có ký hiệu. Ở lớp mầm non, mỗi bé thường có khăn mặt riêng, gắn ký hiệu hoặc ảnh của bé, treo trên giá phơi khăn của lớp. Khăn chung cho nhiều bé là điều nên tránh vì dễ lây bệnh qua mắt, mũi.
Thường do trường mua và giặt. Nhiều trường mua khăn mặt đồng loạt, giặt và sấy hằng ngày theo quy trình của bếp hoặc tổ phục vụ. Ba mẹ hỏi lớp trước khi mua thêm; nếu lớp đề nghị mang khăn, chọn khăn nhỏ, màu sáng, ghi tên.
Khi trường mua số lượng lớn. Nên có ít nhất hai đến ba bộ khăn cho mỗi bé để luân phiên giặt sấy, cộng dự phòng cho bé mới vào giữa năm (ví dụ giả định, tuỳ cách giặt của trường). Khăn đồng loạt một màu, một cỡ giúp xếp và kiểm đếm dễ.
Chất liệu chịu giặt sấy nhiều. Khăn ở lớp được giặt nóng, sấy nhiều lần, nên cotton dày vừa, viền may chắc hai đường bền hơn khăn xô mỏng. Kiểm mẫu bằng cách giặt sấy thử vài lần trước khi đặt số lượng lớn.
Khăn lau tay riêng. Lau tay sau rửa tay ở lớp có thể dùng khăn riêng từng bé hoặc khăn giấy dùng một lần, tuỳ cách tổ chức của trường. Không dùng chung một khăn lau tay treo cạnh lavabo cho cả lớp.
Khi nào nên thay khăn
Khăn của bé có tuổi thọ ngắn hơn khăn người lớn vì giặt nhiều và giặt kỹ. Thay khăn khi vải đã sờn mỏng, thủng lỗ, mép bung chỉ; khi khăn cứng lại, kém thấm dù đã bỏ nước xả; khi khăn có mùi ẩm không hết sau khi giặt và phơi khô; khi có đốm mốc hay vết ố không tẩy được; khi khăn rụng xơ vải nhiều bám lên mặt bé.
Khăn sữa cũ còn sạch có thể chuyển sang làm khăn lau đồ, lau bàn, không quay lại dùng cho mặt bé. Khăn tắm cũ còn dày có thể làm tấm lót thay tã. Cách phân loại này giúp tủ khăn của bé luôn gọn, những chiếc chạm mặt bé luôn là những chiếc tốt nhất.
Với khăn ở lớp, kiểm khăn theo đợt, ví dụ mỗi tháng một lần khi kiểm kê đồ dùng, đánh dấu khăn cần thay và bổ sung cùng lúc để các bé dùng khăn đồng đều, không có bé nào dùng mãi chiếc khăn cũ nhất.
Câu hỏi thường gặp
Khăn sữa mấy lớp là tốt nhất?
Không có số lớp tốt nhất cho mọi việc. Khăn sữa lau miệng thường dùng loại vài lớp, mỏng, khô nhanh; khăn lót vai và khăn tắm xô dùng loại nhiều lớp hơn vì cần thấm nhiều. Với khí hậu nồm ẩm, khăn ít lớp khô nhanh hơn hẳn, đỡ mùi ẩm.
Khăn sợi tre có tốt hơn khăn cotton không?
Mỗi loại có ưu điểm. Vải sợi tre, thực chất thường là viscose từ tre, mềm, mát và thấm tốt; cotton bền, quen thuộc và chịu giặt nóng tốt. Chọn theo cảm giác trên da bé và cách giặt của nhà mình. Đọc thành phần trên nhãn để biết khăn thuần hay pha.
Có cần giặt khăn mới trước khi dùng cho bé không?
Nên giặt. Khăn mới thường còn hồ, bụi từ khâu sản xuất và thuốc nhuộm dư. Giặt riêng, xả kỹ, phơi khô hẳn rồi mới dùng. Khăn xô còn mềm và thấm hơn sau vài lần giặt đầu, nên khăn mới hơi cứng không phải là khăn kém.
Khăn tắm có mũ có cần thiết không?
Không bắt buộc. Khăn có mũ tiện ở chỗ giữ ấm đầu bé ngay sau khi tắm, nhất là vào mùa lạnh hoặc nhà có điều hoà. Một khăn tắm thường khổ đủ lớn cũng quấn được cả đầu. Không để bé ngủ khi còn quấn khăn tắm có mũ.
Khăn mặt của bé nên giặt bao lâu một lần?
Khăn mặt của bé nên được giặt mỗi ngày, hoặc thay ngay khi đã dùng lau thức ăn, nước mũi. Khăn ẩm để qua đêm là nơi vi khuẩn phát triển. Nếu nhà phơi trong nhà vào mùa nồm, chuẩn bị đủ khăn để luôn có một chiếc khô hẳn.
Có nên dùng khăn ướt thay khăn vải không?
Khăn ướt tiện khi ra ngoài hay khi không có nước sạch. Ở nhà, khăn vải hoặc khăn xô với nước ấm đủ dùng cho phần lớn việc lau mặt, lau tay, lau mông. Nếu dùng khăn ướt, chọn loại dành cho trẻ em, nhãn rõ thành phần, và ngưng nếu da bé đỏ, kích ứng.