Xích đu cho trẻ mầm non nên có ghế nhẹ và mềm (cao su, nhựa dẻo), ghế dạng gàu có vòng ôm quanh người cho trẻ dưới 3 tuổi, xích bọc nhựa, móc treo khép kín, khung neo chắc xuống nền và mỗi khoang khung không treo quá hai ghế. Phía trước và phía sau xích đu cần khoảng trống rộng, không ai đi ngang qua, và bên dưới phải là bề mặt giảm chấn chứ không phải nền gạch.
Xích đu là thiết bị trẻ rất thích nhưng cũng là thiết bị có vùng nguy hiểm lớn nhất trên sân, vì nó chuyển động. Một chiếc ghế đang bay ra phía trước va vào đứa trẻ khác đi ngang là kiểu tai nạn hay gặp. Vì vậy với xích đu, việc chọn chỗ đặt và chọn ghế quan trọng không kém chọn khung. Bài này viết cho cả nhà trường lẫn ba mẹ định đặt một bộ xích đu ở sân nhà, sân thượng hay khoảng vườn.
Chọn kiểu ghế theo tuổi
Ghế là bộ phận chạm vào trẻ và cũng là bộ phận có thể va vào trẻ khác. Nguyên tắc chung là ghế càng nhẹ, càng mềm càng tốt. Ghế gỗ đặc, ghế kim loại hay ghế hình con vật nặng không hợp với khu chơi của trẻ nhỏ.
| Kiểu ghế | Hợp với | Ưu điểm | Lưu ý khi mua |
|---|---|---|---|
| Ghế gàu (ghế ôm, có lỗ xỏ chân) | Trẻ khoảng 1–3 tuổi | Giữ trẻ ngồi thẳng, khó tuột ra | Lỗ chân vừa cỡ, mép bo mềm; không để trẻ lớn ngồi kẹt; treo thấp để người lớn đẩy dễ |
| Ghế băng mềm (dải cao su uốn cong) | Trẻ mẫu giáo đã ngồi vững, tự nắm xích | Nhẹ, ôm theo người, ít gây thương tích khi va | Cao su đủ dày, có lõi gia cố; mép không sắc; chỗ bắt xích kín |
| Ghế ổ chim (ghế tròn lớn đan lưới) | Nhiều trẻ ngồi cùng, có người lớn trông | Trẻ nằm, ngồi đều được, ít rơi | Ghế to và nặng hơn, vùng đưa rộng hơn; cần khung riêng, không treo chung với ghế đơn |
| Ghế gỗ phẳng, ghế nhựa cứng | Không khuyến khích cho mầm non | Rẻ, dễ làm | Cứng, nặng, va vào đầu trẻ khác dễ gây chấn thương |
Với sân trường có cả lớp nhà trẻ lẫn mẫu giáo, nhiều nơi treo một ghế gàu và một ghế băng mềm trên cùng một khung, mỗi ghế một khoang. Cách này cho cả hai nhóm tuổi dùng được nhưng cô vẫn phải để ý không cho trẻ lớn chen vào ghế gàu.
Khung xích đu: thép, gỗ hay nhựa
Khung thép. Phổ biến nhất ở trường học vì bền và chịu tải tốt. Nên hỏi thép được mạ kẽm nhúng nóng hay chỉ sơn; ở vùng mưa nhiều hoặc gần biển, khung chỉ sơn phủ ngoài thường gỉ từ các mối hàn và chân cột trước. Đầu ống phải có nắp bịt, không để hở mép ống.
Khung gỗ. Đẹp, hợp với sân vườn, ít nóng hơn khi chạm tay. Cần gỗ đã xử lý chống mối mọt và chịu ẩm, bề mặt bào nhẵn không có dằm, ốc vít âm vào gỗ. Gỗ ngoài trời sẽ co ngót, nứt theo mùa; cần siết lại bu lông định kỳ.
Khung nhựa. Thường thấy ở bộ xích đu nhỏ cho sân nhà hoặc trong nhà. Nhẹ, dễ dời nhưng cũng dễ rung, dễ lật khi trẻ đưa mạnh nếu không có chân đế rộng hoặc cọc neo. Hợp với trẻ nhỏ đưa nhẹ có người lớn bên cạnh.
Chân và neo. Dù khung gì, chân phải được chôn bê tông, bắt bu lông xuống nền, hoặc dùng cọc neo theo hướng dẫn nhà sản xuất. Khung chỉ đặt trên mặt đất sẽ nhấc chân khi trẻ đưa cao. Phần bê tông móng nên nằm dưới mặt lớp lót, không nhô lên thành chỗ vấp.
Chiều cao và khoang. Khung cho mầm non không cần cao. Chốt treo thấp hơn thì dây ngắn hơn, ghế đưa thấp hơn và vùng trống phía trước sau cũng nhỏ hơn. Cẩm nang CPSC khuyên mỗi khoang khung không treo quá hai ghế, và ghế dạng ổ chim nên có khung riêng.
Dây xích, móc treo và chốt quay
Phần kết nối giữa khung và ghế là nơi hỏng âm thầm nhất. Xích trần (thép không bọc) có các mắt xích đủ rộng để kẹp ngón tay trẻ khi trẻ nắm vào lúc xích chùng. Vì vậy với trẻ nhỏ, nên chọn xích có mắt nhỏ hoặc xích được bọc ống nhựa, vừa đỡ kẹp tay vừa đỡ nóng khi phơi nắng. Dây thừng hay dây vải cũng được dùng ở một số bộ xích đu sân nhà, nhưng dây sợi ngoài trời mục nhanh hơn xích và cần thay sớm hơn.
Móc treo nối xích với khung và với ghế phải là loại khép kín. Móc chữ S mở miệng là kiểu hay gặp ở hàng rẻ: miệng móc có thể móc vào quần áo, dây áo, hoặc tự tuột khi ghế xoắn. Nếu buộc phải dùng móc chữ S, hai đầu móc phải được bóp kín hoàn toàn. Tốt hơn là chọn khoá vòng có ren vặn hoặc các bộ treo chuyên dụng của nhà sản xuất.
Ở đầu trên, chỗ xích bắt vào xà ngang thường có ổ quay hoặc bạc lót. Bộ phận này mòn theo thời gian, mòn đến đâu thì kêu đến đó, và nếu mòn quá thì xích có thể tuột. Khi mua, nên hỏi nhà cung cấp loại chốt quay là gì, có thay được không, có bán phụ tùng không. Một bộ xích đu tốt về lâu dài là bộ mà các chi tiết hay mòn thay được dễ dàng.
Vùng trống phía trước, phía sau và hai bên
Vùng trống của xích đu khác hẳn các thiết bị đứng yên vì ghế đưa ra xa theo hai hướng. Cẩm nang an toàn sân chơi công cộng của CPSC khuyên khoảng trống phía trước và phía sau xích đu ghế đơn nên dài khoảng gấp đôi chiều cao từ mặt đất tới chốt treo, tính từ điểm ngay dưới chốt. Hai bên thì hẹp hơn. Con số này giải thích vì sao một bộ xích đu nhìn nhỏ trong catalogue lại chiếm nhiều sân đến vậy khi đặt ra thực tế.
Khi đo sân, nên vẽ vùng này ra mặt đất bằng phấn hoặc dây, rồi đứng ngoài nhìn: có lối đi nào cắt ngang không, có cầu trượt, bồn cây, cột đèn nào nằm trong vùng không. Lối ra vào khu xích đu nên đi từ hai bên, không đi ngang trước hay sau ghế. Một số trường làm hàng rào thấp, bờ cây hoặc dải màu trên nền để trẻ nhận ra đâu là chỗ không được chạy qua.
Với sân nhà, nhiều gia đình treo xích đu dưới mái hiên, giữa hai cây, hay trên sân thượng. Cần nhớ vùng trống vẫn phải có: không treo gần tường, lan can, cửa kính, bậc cầu thang. Treo xích đu trong nhà vào xà hay khung cửa chỉ nên làm với móc và khung được thiết kế cho tải động, vì lực khi trẻ đưa lớn hơn nhiều so với trọng lượng trẻ ngồi yên.
Xích đu cho sân nhà: tự hỏi trước khi đặt mua
Ba mẹ mua xích đu cho con ở nhà thường chỉ có một khoảng sân, một góc vườn hoặc sân thượng. Trước khi chọn mẫu, trả lời lần lượt mấy câu sau sẽ loại được phần lớn những lựa chọn không hợp:
- Chỗ định đặt có đủ khoảng trống phía trước và phía sau theo chiều cao khung không, sau khi đã trừ tường, lan can, chậu cây, cửa kính?
- Nền ở đó là gì: đất, cỏ, gạch, bê tông? Nếu là nền cứng, có làm được lớp lót mềm bên dưới không, hay phải trải thảm cao su?
- Khung sẽ neo vào đâu: chôn chân xuống đất, bắt bu lông vào sàn bê tông, hay chỉ đứng tự do? Sân thượng có lớp chống thấm thì khoan sàn cần hỏi thợ trước.
- Ai trong nhà sẽ ở cạnh khi con chơi? Bé dưới 3 tuổi cần người lớn đẩy và đứng gần, nên chọn ghế gàu treo thấp.
- Nắng chiếu vào chỗ đó lúc nào? Khung kim loại, ghế màu sậm phơi trưa sẽ nóng, cần mái che hoặc chỉ cho chơi sáng sớm, chiều mát.
- Con lớn thêm vài năm có còn dùng được không: ghế có thay được từ gàu sang băng mềm, dây có chỉnh được độ cao không?
Nếu câu đầu tiên đã không đạt, nghĩa là chỗ đó không đủ cho xích đu, nên chuyển sang một món chiếm ít chỗ hơn như thú nhún nhỏ hay khung leo thấp thay vì cố nhét xích đu vào.
Những món dễ mua nhầm
Có vài kiểu sản phẩm bán rộng rãi trên mạng và ở chợ nhưng không hợp với trẻ mầm non hoặc cần đặc biệt cẩn thận:
- Xích đu treo cửa, kẹp khung cửa không bắt vít: dễ tuột khi trẻ đưa mạnh hoặc khi người lớn đi qua cửa đóng mạnh.
- Võng lưới hoặc xích đu vải dạng kén treo một điểm cho trẻ nhỏ chơi một mình: vải có thể quấn quanh cổ khi trẻ xoay; chỉ dùng khi có người lớn ngồi cạnh.
- Xích đu lốp xe tự chế: lốp nặng, đọng nước bên trong, có thể còn thép lộ ra từ lốp cũ; cần khung và vùng trống riêng nếu dùng.
- Bộ xích đu kèm cầu trượt nhựa rất nhỏ giá rẻ: khung nhẹ, dễ lật nếu không neo, ghế cứng.
- Xích đu ghế đôi đối diện, xích đu nhiều người ngồi cùng: nặng, đưa mạnh, va đập lớn, không hợp với lớp mầm non.
Không phải món nào trong danh sách này cũng bị cấm, nhưng mỗi món đều đòi người lớn ngồi sát và phải hiểu rủi ro. Ở môi trường lớp học, nơi một cô trông nhiều trẻ, nên chọn thiết bị ít đòi hỏi giám sát hơn.
Kiểm tra định kỳ và khi nào tháo ghế
Xích đu là thiết bị nên được ngó qua thường xuyên nhất vì các bộ phận chuyển động mòn nhanh. Những dấu hiệu nên tháo ghế ra, không cho trẻ dùng tới khi thay thế:
- Mắt xích mòn mỏng, biến dạng, gỉ ăn sâu; lớp bọc nhựa rách lộ thép sắc.
- Móc treo mở miệng, khoá vòng lỏng ren, chốt quay kêu rít hoặc lắc lơ.
- Ghế nứt, rách, lộ lõi kim loại; lỗ chân của ghế gàu bị rách mép.
- Khung rung hoặc chân nhấc lên khi đưa; mối hàn gỉ, nứt; gỗ nứt dọc ở chỗ bắt bu lông.
- Lớp lót phía dưới bị đào thành hố ngay chỗ chân trẻ chạm đất, lộ nền cứng.
Nếu trẻ bị ghế xích đu va vào đầu hoặc ngã khi đang đưa rồi có biểu hiện nôn ói, buồn ngủ bất thường, lơ mơ, đau đầu tăng dần, co giật hoặc không cử động được tay chân, đưa trẻ đi cấp cứu ngay hoặc gọi 115. Không cố lay gọi mạnh, không tự nắn chỗ đau.
Câu hỏi thường gặp
Mấy tuổi thì trẻ ngồi được ghế xích đu băng mềm?
Thường khi trẻ ngồi vững, tự nắm hai bên xích và giữ thăng bằng khi ghế đưa nhẹ, phần nhiều là ở tuổi mẫu giáo. Trước mốc đó, ghế gàu có vòng ôm an toàn hơn. Mốc tuổi chỉ là tham khảo, quan sát trẻ cụ thể vẫn quan trọng hơn.
Treo xích đu cho bé ở cây trong vườn được không?
Được nếu cành đủ to, khoẻ, không mục, và dây được buộc bằng đai bảo vệ cành thay vì quấn thẳng. Vẫn cần vùng trống phía trước sau không có gốc cây, đá và lớp đất bên dưới được làm mềm. Cành cây cần được kiểm sau mỗi trận gió lớn.
Có nên mua xích đu cho trong phòng khách căn hộ không?
Chỉ nên mua loại có khung đứng riêng hoặc bắt vào trần bằng móc chịu tải động do thợ lắp. Phải tính vùng đưa không chạm tường, bàn, tivi, cửa kính. Nhiều nhà thấy một khung leo thấp hợp với căn hộ hơn.
Xích đu có cần bọc xích không?
Với trẻ mầm non, nên có. Lớp bọc nhựa giảm kẹp ngón tay ở mắt xích và đỡ nóng khi xích phơi nắng. Lớp bọc cũng cần được kiểm, vì khi rách nó có thể giữ nước bên trong làm xích gỉ nhanh hơn.
Một khung xích đu cho lớp 25 trẻ có đủ không?
Đủ hay không tuỳ cách trường tổ chức giờ chơi: nếu các nhóm chơi luân phiên nhiều khu, một khung hai ghế có thể đủ. Thêm khung xích đu chỉ hợp lý khi sân có chỗ cho vùng trống, không nên thu hẹp vùng trống để nhét thêm ghế.