Phòng lớp mầm non nên có một lớp sàn nền cứng, chống trơn, lau ướt được hằng ngày, rồi mới đến thảm rời đặt ở những khu trẻ ngồi, nằm, bò. Thảm xốp ghép tiện cho nhà trẻ nếu đủ dày, không mùi hắc và được tháo ra vệ sinh định kỳ; thảm vải lông ngắn hợp góc đọc; khu rửa tay, khu ăn thì cần sàn chống trơn khi ướt chứ không phải thảm.
Sàn và thảm là thứ trẻ mầm non tiếp xúc nhiều nhất trong ngày: trẻ ngồi, nằm, lăn, bò, làm rơi đồ ăn, đổ nước, và ngã. Mua sai thì hoặc trơn trượt, hoặc bụi bẩn tích dưới khe thảm mà không ai thấy. Bài này giúp nhà trường và ba mẹ phân biệt việc của sàn nền với việc của thảm, so các vật liệu thường gặp, và biết kiểm gì trước khi trải một tấm thảm cho trẻ.
Sàn nền và thảm rời: hai lớp, hai việc khác nhau
Sàn nền là phần cố định của căn phòng, thường được chọn lúc xây hay sửa: gạch, sàn vinyl, sàn gỗ, sàn cao su. Việc của sàn nền là chịu được lau ướt hằng ngày, không trơn khi có nước, không phồng rộp, không có khe đọng bẩn, và êm đủ để trẻ không đau chân khi đi chân trần.
Thảm rời là phần linh động, đặt lên trên sàn nền ở những khu cần mềm, ấm hoặc yên tiếng: chỗ cả lớp ngồi quây lại, góc đọc, khu nhà trẻ tập bò. Việc của thảm là êm, sạch, mép không gây vấp, không trượt trên sàn, và tháo ra giặt hoặc rửa được.
Nhầm hai việc này là nguồn của nhiều rắc rối. Có lớp trải kín cả phòng bằng thảm xốp ghép để "cho êm", rồi không bao giờ tháo được hết ra để lau; nước đổ, sữa đổ ngấm xuống khe, dưới thảm thành nơi ẩm mốc. Ngược lại có lớp chỉ có sàn gạch men bóng, trẻ ngồi lạnh, tiếng ồn vang, và khu rửa tay trơn như mặt kính.
Với nhà trường đang sửa phòng, quyết định sàn nền nên đi trước và tính lâu dài; thảm rời thì có thể mua sau, thay theo từng năm. Với ba mẹ thuê nhà, sàn nền thường đã có sẵn, việc còn lại là chọn thảm cho đúng chỗ trẻ chơi.
So sánh các loại sàn nền thường gặp
Bảng dưới gom ưu nhược điểm của các vật liệu sàn nền thường gặp trong phòng trẻ. Khả năng chống trơn phụ thuộc vào từng dòng sản phẩm cụ thể, không chỉ loại vật liệu.
| Loại sàn | Điểm mạnh | Điểm cần lưu ý | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Gạch men bóng | bền, rẻ công lau | trơn khi ướt, lạnh, vang tiếng | hành lang khô, nên trải thảm |
| Gạch mờ chống trơn | bám chân khi ướt, bền | nhám nên bám bẩn, cần chà kỹ | khu rửa tay, khu vệ sinh, khu ăn |
| Sàn vinyl dạng cuộn hoặc tấm | êm hơn gạch, ít khe, lau ướt được | cần nền phẳng, mép và mối hàn phải kín | phòng lớp, phòng ngủ |
| Sàn gỗ công nghiệp | ấm, đẹp, êm hơn gạch | sợ nước đọng ở mối ghép, dễ phồng | phòng khô, không lau ướt nhiều |
| Sàn gỗ tự nhiên | ấm, sửa được bằng chà lại | co ngót theo mùa, cần bảo dưỡng | phòng khô, ngân sách lâu dài |
| Sàn cao su đổ liền hoặc tấm | êm, giảm chấn khi ngã | mùi lúc mới, cần chất tẩy phù hợp | phòng vận động, khu nhà trẻ |
Sàn vinyl dạng cuộn trải liền, mối hàn nhiệt kín, thường được chọn cho phòng lớp vì ít khe đọng bẩn và lau ướt được. Dạng tấm ghép hèm khoá thì dễ thay từng tấm nhưng có nhiều mối ghép hơn, cần hỏi khả năng chịu nước ở mối.
Dù chọn loại nào, nên hỏi nhà cung cấp về cách vệ sinh khuyến nghị và loại chất tẩy không làm hỏng bề mặt. Sàn trường mầm non bị lau nhiều lần mỗi ngày, lớp phủ không chịu được hoá chất thì vài tháng đã mờ, nhám, bám bẩn.
Chống trơn: nơi cần nhất là nơi có nước
Ngã do trơn trượt ở trường mầm non tập trung ở vài nơi quen thuộc: khu rửa tay, khu vệ sinh, cửa ra vào ngày mưa, và quanh bàn ăn sau bữa. Những chỗ này cần sàn nền có độ bám tốt khi ướt, không chỉ khi khô. Một viên gạch trông mờ chưa chắc đã chống trơn; cần hỏi thông số của nhà sản xuất.
Ở nhiều nơi, độ chống trơn của gạch và sàn được ghi theo các thang phân cấp, chẳng hạn ký hiệu R kèm con số (R9, R10, R11…) theo một số tiêu chuẩn châu Âu, số càng cao càng bám. Khu ướt thường cần cấp cao hơn phòng khô. Nhà trường nên yêu cầu nhà cung cấp ghi rõ phân cấp chống trơn trong hồ sơ, rồi đối chiếu với tiêu chuẩn thiết kế đang áp dụng.
Một phép thử thô mà ai cũng làm được ở cửa hàng: nhỏ vài giọt nước lên mẫu gạch, đi dép nhựa đế phẳng hoặc dùng lòng bàn tay ấn rồi đẩy nhẹ. Bề mặt trượt đi dễ dàng là không hợp với khu rửa tay của trẻ.
Thảm không phải giải pháp cho khu ướt. Thảm chùi chân đặt ở khu rửa tay hút nước, ẩm mốc, và nếu đế không bám thì chính tấm thảm trượt trên sàn ướt. Nếu cần, chọn thảm lưới cao su thoát nước, đế bám, và phơi khô mỗi ngày.
Thảm xốp ghép: tiện, rẻ công, nhưng phải kiểm bốn điều
Mùi. Thảm xốp mới mở có mùi hắc mạnh, kéo dài nhiều ngày là dấu hiệu nên hỏi về thành phần và phiếu thử nghiệm. Thảm xốp giá rẻ, không rõ nguồn gốc đã từng là đối tượng của các đợt cảnh báo về tồn dư hoá chất ở một số nước. Dù hàng đạt chuẩn, vẫn nên mở ra để nơi thoáng vài ngày trước khi trải cho trẻ.
Độ dày và độ đàn hồi. Thảm quá mỏng không giảm chấn được bao nhiêu khi trẻ ngã. Thảm dày, ấn ngón tay xuống rồi thả ra thấy phồng trở lại nhanh là loại xốp tốt; ấn xuống lõm lâu là xốp kém, nhanh xẹp.
Mép răng cưa và viền. Mép ghép răng cưa là chỗ trẻ nhà trẻ hay cạy, cắn, xé thành mẩu nhỏ, có nguy cơ cho vào miệng. Thảm có miếng viền bịt mép ngoài, xốp đặc và dai, ít bở vụn hơn. Khi thấy mép bắt đầu vụn, thay tấm đó.
Khe ghép và vệ sinh. Nước, sữa, vụn thức ăn lọt xuống khe ghép và đọng ở mặt dưới. Thảm xốp chỉ hợp khi lớp tháo được từng tấm ra rửa và phơi định kỳ. Trải thảm xốp ở khu ăn uống là chọn sai chỗ.
Thảm vải, thảm lông ngắn và thảm cói cho góc ngồi, góc đọc
Góc ngồi chung và góc đọc cần thảm ấm, yên tiếng, nhìn gọn mắt. Thảm vải là lựa chọn phổ biến; những điểm sau giúp chọn đúng.
- Lông ngắn, dệt chặt: dễ hút bụi, ít giữ vụn và tóc; thảm lông dài, xù đẹp trong ảnh nhưng giữ bụi và khó làm sạch.
- Đế chống trượt: thảm trượt trên sàn là nguyên nhân vấp ngã; đế cao su hoặc lớp lót chống trượt riêng là cần thiết trên sàn trơn.
- Mép thảm: mép được may viền, mỏng sát sàn; mép dày và cong lên là chỗ trẻ chạy vấp.
- Giặt được: thảm nhỏ giặt máy được hoặc gửi giặt dễ hơn thảm lớn; nhiều lớp chọn hai tấm nhỏ thay một tấm lớn để luân phiên giặt.
- Chất liệu: sợi tổng hợp bền, dễ giặt; sợi tự nhiên như cói, đay dễ mốc trong mùa ẩm và có thể có sợi đâm chân khi trẻ ngồi lâu.
- Người có dị ứng: nếu lớp có trẻ dị ứng bụi, ba mẹ nên trao đổi để lớp chọn thảm ít giữ bụi và lịch vệ sinh dày hơn.
Thảm in hình đường phố, bàn cờ hay bảng chữ cái là lựa chọn của từng lớp; về phía người mua, chỉ cần kiểm màu in không phai ra tay khi chà khăn ẩm và không có mùi mực.
Sàn và thảm cho lớp nhà trẻ đang tập bò, tập đi
Trẻ 12–24 tháng dành nhiều thời gian ở sát sàn hơn mọi lứa khác: bò, ngồi bệt, vịn đứng, đi chập chững, ngã ngồi. Sàn cho nhóm này cần êm hơn và ấm hơn, nhưng vẫn phải phẳng và đủ chắc để bước chân tập đi không bị lún.
Thảm quá mềm, quá dày như đệm hơi làm trẻ khó giữ thăng bằng khi tập đứng; thảm quá cứng như sàn gạch thì ngã đau. Lựa chọn thường gặp là sàn nền vinyl hoặc gỗ, trên đó trải một vùng thảm xốp đặc hoặc thảm cao su vừa phải ở khu chơi. Mặt thảm nên phẳng, không có hoa văn nổi hay chỗ ghép gồ lên làm vấp.
Trẻ tuổi này cho mọi thứ vào miệng, nên thảm phải không có chi tiết bong được: tua rua, hạt trang trí, viền nhựa dán, mảnh xốp vụn. Mép thảm nên dán xuống hoặc dùng nẹp chuyển tiếp mỏng để trẻ bò qua không vấp.
Vệ sinh là điểm khác biệt lớn nhất. Khu nhà trẻ có nước tiểu, sữa, nước bọt trên thảm hằng ngày. Thảm cho khu này phải lau ướt được ngay, khô nhanh, và tháo ra rửa kỹ được định kỳ. Thảm vải dày không tháo giặt được không nên đặt ở đây.
Kiểm sàn và thảm khi nhận và khi trải
Danh sách này dùng khi nhận thảm mới, khi nhận sàn sau thi công, và khi kiểm định kỳ.
- Ngửi: không mùi hắc kéo dài; nếu có, để thoáng thêm và hỏi nhà cung cấp trước khi cho trẻ dùng.
- Nhìn mép và mối: mép thảm sát sàn, không quăn; mối hàn sàn vinyl kín, không hở; nẹp ở ngưỡng cửa không cao gây vấp.
- Đẩy thử: đặt tay lên thảm và đẩy ngang, thảm không được trượt trên sàn nền.
- Nhỏ nước: ở khu ướt, thử nhỏ nước rồi đi dép trên đó; trơn thì chưa đạt.
- Lật một góc thảm: mặt dưới và sàn bên dưới không ẩm, không mốc, không đọng vụn.
- Ghi lịch: ngày lắp, lịch tháo rửa thảm xốp, lịch giặt thảm vải, lịch kiểm mối sàn.
Khi thảm đã sờn, mép vụn, đế hết bám hay có mùi không mất sau khi giặt, nên thay chứ không cố dùng thêm một năm. Thảm là thứ rẻ nhất trong phòng nhưng lại là thứ trẻ áp mặt vào nhiều nhất.
Với sàn nền, dấu hiệu cần gọi thợ là mối hàn vinyl bắt đầu hở, tấm sàn gỗ phồng mép, gạch bộp kêu rỗng khi gõ hay viên gạch nứt có cạnh sắc. Khoanh vùng đó lại, không cho trẻ chơi trên đó cho tới khi sửa, vì chỗ hở chỉ rộng ra theo thời gian và nước lau sàn sẽ ngấm xuống làm hỏng phần nền xung quanh.
Câu hỏi thường gặp
Có nên trải thảm xốp kín cả phòng lớp không?
Thường không nên. Thảm xốp trải kín khó tháo hết ra để lau, nước và thức ăn lọt xuống khe sinh ẩm mốc. Cách hợp lý hơn là sàn nền cứng dễ lau, thảm xốp chỉ ở khu chơi của nhà trẻ hoặc khu vận động, và tháo rửa định kỳ.
Thảm xốp dày bao nhiêu thì đủ cho bé tập bò?
Không có một con số bắt buộc. Thảm đủ dày để êm khi bé ngã ngồi nhưng không mềm lún tới mức bé khó đứng vững. Ba mẹ nên chọn loại xốp đặc, đàn hồi tốt, ấn tay xuống thả ra phồng lại nhanh, và ưu tiên thảm có viền bịt mép.
Thảm xốp có mùi phải làm sao?
Mở thảm ra để nơi thoáng gió, tránh nắng gắt, vài ngày rồi kiểm lại. Nếu mùi hắc vẫn mạnh sau nhiều ngày, không nên trải cho trẻ, hãy liên hệ nơi bán để đổi trả hoặc hỏi phiếu thử nghiệm thành phần. Không dùng nước hoa xịt để át mùi.
Sàn gỗ công nghiệp có hợp với lớp mầm non không?
Hợp với phòng khô, ít lau ướt như phòng ngủ hay phòng chức năng, nếu chọn loại chịu nước tốt và lau bằng khăn vắt kiệt. Không hợp với khu rửa tay, khu ăn, nơi nước đọng thường xuyên sẽ làm mối ghép phồng lên và khó sửa.
Thảm góc đọc nên giặt bao lâu một lần?
Tuỳ số trẻ dùng và mùa. Nhiều lớp hút bụi hằng ngày và giặt mỗi một đến hai tháng, giặt ngay khi có đồ ăn, nước tiểu hay nôn trớ. Có hai tấm luân phiên giúp lớp không phải bỏ trống góc đọc mỗi lần giặt.
Ở nhà có cần sàn chống trơn cho bé không?
Nơi cần nhất là phòng tắm và khu bếp. Nếu sàn gạch bóng, ba mẹ có thể dùng thảm cao su đế hút bám chắc ở khu tắm, lau khô sàn ngay khi đổ nước, và cho bé đi dép đế bám khi chạy trong nhà. Đổi sàn chỉ cần tính khi sửa nhà.