Giày dép cho bé đi học mầm non nên là loại bé tự mang, tự tháo được trong vài giây (quai dán hoặc giày lười có chun), có quai hậu ôm gót, đế mềm uốn được ở mũi chân, chống trơn, và dài hơn bàn chân khoảng một đầu ngón tay cái người lớn. Dép kẹp ngón, dép lê, giày buộc dây và giày cứng mũi thường không hợp với một ngày ở lớp có giờ ra sân, giờ ngủ và giờ đi vệ sinh.
Một lớp mẫu giáo có hai ba chục bé; cô không kịp buộc dây hay chỉnh quai cho từng bạn sau giờ ngủ trưa. Vì vậy tiêu chí số một của giày dép đi học là bé tự làm được. Bài này đi qua các kiểu giày dép thường gặp, cách đo cỡ chân tại nhà, cách kiểm một đôi trong một phút và lúc nào cần thay.
Vì sao giày dép đi học khác giày dép đi chơi
Giày đi chơi cuối tuần được ba mẹ mang giúp, bé đi một hai tiếng rồi về. Giày đi học thì khác: bé tự tháo ra khi vào lớp, tự xỏ vào khi ra sân, tự tháo lần nữa trước giờ ngủ và tự mang lại sau giờ ngủ, có khi vội vì cả lớp đang xếp hàng. Một đôi giày đẹp mà phải có người lớn giúp sẽ khiến bé ngồi chờ, hoặc đi lẹp xẹp với quai chưa cài.
Ngày ở trường cũng có nhiều tình huống mà giày đi chơi không tính tới: hành lang vừa lau còn ướt, sân chơi có cát, cầu trượt, bậc leo, nhà vệ sinh có nước. Đế trơn, quai lỏng hay mũi giày quá dài đều làm bé dễ trượt ngã hoặc vấp. Giày đi học vì thế cần chống trơn tốt và ôm chân hơn giày đi chơi.
Thêm một chuyện nhỏ nhưng hay gây phiền: giày trẻ em cùng lớp thường rất giống nhau. Ba mẹ chọn màu, hoạ tiết dễ nhận ra và ghi tên bên trong lưỡi gà hoặc lót giày, để bé không mang nhầm giày của bạn về nhà.
Các kiểu giày dép thường gặp: kiểu nào hợp đi học?
Bảng dưới xếp các kiểu giày dép trẻ em hay được bày bán theo mức phù hợp với một ngày ở lớp mầm non:
| Kiểu | Bé tự mang được? | Ôm chân, chống trơn | Nhận xét |
|---|---|---|---|
| Giày thể thao quai dán | Có | Tốt nếu đế cao su có rãnh | Hợp nhất cho giờ ra sân, vận động |
| Giày lười có chun hai bên | Có | Khá, tuỳ độ ôm của chun | Hợp bé lớn, chun lỏng dần theo thời gian |
| Sandal quai hậu quai dán | Có | Tốt nếu quai hậu chắc | Hợp mùa nóng, miền Nam |
| Dép nhựa có quai hậu | Có | Tuỳ đế | Hợp làm dép đi trong lớp, đi vệ sinh |
| Giày buộc dây | Khó với bé dưới 5 tuổi | Tốt | Chưa nên dùng ở lớp mầm, lớp chồi |
| Dép kẹp ngón, dép lê | Có nhưng dễ tuột | Kém | Dễ vấp, tuột khi chạy, không nên dùng đi học |
| Giày búp bê đế cứng | Có | Thường trơn | Đẹp nhưng dễ trượt, gót không ôm |
| Giày có đèn, có còi | Có | Tuỳ mẫu | Hỏi trường; đèn, tiếng kêu có thể làm phiền giờ học |
Với ủng cao su đi mưa: chỉ nên dùng trên đường đi, tới lớp thì thay bằng dép hay giày khác, vì ủng bí, nặng và khó tháo khi bé đi vệ sinh. Riêng giày có đèn, nhiều trường không cấm nhưng không khuyến khích, ba mẹ hỏi trước để tránh mua rồi không dùng được.
Đo cỡ chân cho bé tại nhà
Số cỡ giày khác nhau giữa các bảng cỡ và các nhà sản xuất, nên ba mẹ nên có số đo chân thật bằng centimet để đối chiếu:
- Đo vào cuối buổi chiều hoặc tối, khi chân bé đã đi lại cả ngày và hơi nở ra.
- Cho bé đứng thẳng trên tờ giấy đặt sát tường, gót chạm tường, dồn trọng lượng đều hai chân.
- Đánh dấu điểm xa nhất của ngón chân dài nhất, đo từ tường tới điểm đó bằng thước. Đo cả hai chân, lấy số của chân dài hơn.
- Cộng thêm khoảng 1 đến 1,5 cm làm khoảng hở cho ngón chân cử động và cho chân lớn trong vài tháng tới.
- Đối chiếu số đã cộng với cột chiều dài lòng giày trong bảng cỡ của chính sản phẩm định mua, không dựa vào số cỡ quen dùng của hãng khác.
- Khi thử giày thật, ấn ngón tay cái lên mũi giày lúc bé đứng: còn khoảng một bề ngang ngón tay cái người lớn là vừa.
Nếu bé đi tất khi mang giày, đo và thử giày với đúng loại tất đó. Bé chưa nói rõ được cảm giác chật, nên ba mẹ quan sát: bé đi tự nhiên, không co ngón, không tháo giày ra ngay khi vừa mang vào.
Đế, gót, mũi và quai: kiểm bằng tay trong một phút
Đế uốn được ở phần mũi chân. Cầm hai đầu giày uốn nhẹ: giày tốt cho trẻ gập được ở đúng chỗ các ngón chân gập, không cứng như tấm gỗ. Đế quá cứng làm bé đi bàn chân dẹt, dễ mỏi.
Đế chống trơn. Lật đế lên xem có rãnh sâu, cao su bám không. Đế nhựa phẳng bóng thường trơn trên sàn gạch ướt.
Gót ôm và chắc. Bóp nhẹ phần gót: gót giày nên giữ được hình, ôm lấy gót chân bé, không bẹp hẳn. Với sandal, quai hậu cần giữ gót không tuột khi bé chạy.
Mũi rộng, tròn. Ngón chân trẻ cần chỗ để duỗi. Mũi nhọn, mũi hẹp ép các ngón lại với nhau dù chiều dài vẫn đủ.
Giày nhẹ. Cầm hai đôi cùng cỡ trên hai tay, chọn đôi nhẹ hơn khi các yếu tố khác tương đương. Giày nặng làm bé mỏi khi chạy nhảy cả buổi.
Quai dán bám chắc, đủ dài. Dán và gỡ thử vài lần; quai dán phải đủ dài để chỉnh cho bàn chân dày hay mỏng, và đủ bám để không bung khi bé chạy.
Lót trong và đường may. Sờ bên trong xem có đường chỉ cộm, mép keo cứng ở chỗ ngón chân và gót không, vì những chỗ đó gây phồng rộp sau một ngày.
Dép trong lớp và giày ra sân: có cần hai đôi không?
Mỗi trường một cách, ba mẹ hỏi rõ trước khi mua. Những tình huống thường gặp:
- Lớp cho đi chân trần trên sàn gỗ hoặc thảm: bé chỉ cần một đôi giày để đi đường và ra sân, tháo ra ở kệ giày trước cửa lớp.
- Lớp yêu cầu dép trong nhà: chuẩn bị thêm một đôi dép nhựa có quai hậu, đế mềm, để ở lớp, dùng khi đi vệ sinh, đi rửa tay.
- Trường có giờ thể dục với giày thể thao: giày thể thao quai dán thường dùng chung cho cả đi đường lẫn thể dục, không cần đôi riêng trừ khi trường quy định.
- Mùa mưa: một đôi dép hoặc sandal dự phòng để ở tủ lớp giúp bé có đồ khô khi đôi đi đường bị ướt.
- Bé đang tập đi vệ sinh: dép trong lớp dễ ướt, nên có thêm một đôi dự phòng.
Đôi dép để ở lớp nên khác hẳn màu với đôi đi đường để bé không xỏ nhầm. Ghi tên lên cả hai chiếc, vì dép trẻ em ở kệ lớp thường lẫn từng chiếc một.
Chân bé lớn nhanh: kiểm cỡ lúc nào và dấu hiệu cần thay
Ở tuổi mầm non, bàn chân lớn nhanh, có giai đoạn chỉ vài tháng đã lên một cỡ. Ba mẹ nên đo lại chân bé khoảng hai ba tháng một lần, và kiểm thêm mỗi khi đổi mùa. Đôi giày vừa vặn hồi khai giảng có thể đã chật khi tới Tết.
Dấu hiệu giày đã chật: ngón chân chạm mũi khi bé đứng, vết hằn đỏ ở mu chân hay ngón út sau khi tháo giày, bé hay tự tháo giày ra hoặc than đau chân, đi lệch hay đi kiễng hơn trước. Dấu hiệu giày cần thay dù chưa chật: đế mòn lệch một bên, quai dán không còn bám, gót bẹp, đế bong.
Giày của anh chị để lại có dùng được không? Với dép, sandal còn tốt, đế không mòn lệch, có thể dùng. Với giày đã đi nhiều, phần đế và lót thường đã định hình theo bàn chân người cũ, nên ba mẹ cân nhắc, ưu tiên những đôi còn gần như mới.
Hãy coi việc thay giày là chuyện định kỳ chứ không phải chi tiêu bất thường. Mua một đôi tốt đúng cỡ, dùng tới khi chật, rồi đổi, thường hợp lý hơn mua rộng hẳn một cỡ để bé đi lỏng chân suốt nửa năm.
Khi nào nên hỏi bác sĩ về bàn chân của bé
Bàn chân phẳng ở trẻ nhỏ thường là bình thường. Phần lớn trẻ mầm non trông như có bàn chân bẹt vì vòm chân còn đang hình thành và có lớp mỡ đệm dưới lòng bàn chân. Ba mẹ không cần mua giày "chỉnh hình" cho bé chỉ vì thấy bàn chân phẳng.
Những dấu hiệu nên đi khám. Bé đau chân kéo dài, đi khập khiễng, hay vấp ngã hơn bạn cùng tuổi rõ rệt, đi kiễng gót kéo dài, hai chân khác nhau rõ về hình dáng, hay giày mòn rất lệch chỉ ở một bên. Những trường hợp này nên hỏi bác sĩ nhi hoặc bác sĩ chỉnh hình nhi.
Giày không thay được thăm khám. Lót chỉnh hình, giày đặc biệt chỉ nên dùng khi có chỉ định của bác sĩ. Tự mua dùng theo lời quảng cáo có thể không giúp được gì, thậm chí làm bé khó chịu.
Kể với bác sĩ những gì ba mẹ thấy. Mang theo đôi giày bé đi nhiều nhất khi đi khám, vì kiểu mòn ở đế cho bác sĩ thêm thông tin. Ghi lại bé đau lúc nào, sau hoạt động gì, có sưng đỏ không, đã kéo dài bao lâu.
Giữ giày dép đi học sạch, khô và bền
Giày trẻ em ở trường chịu đủ thứ: cát, nước, sơn màu, có khi cả nước tè dầm. Một vài thói quen giúp đôi giày dùng hết cỡ chân thay vì hỏng giữa chừng:
- Có hai đôi luân phiên nếu được, để mỗi đôi có một ngày khô hẳn; giày ẩm liên tục dễ bốc mùi, bong keo.
- Rút lót giày ra phơi mỗi cuối tuần; lót tháo được là một điểm cộng khi chọn mua.
- Giặt giày vải bằng tay với nước mát và xà phòng nhẹ, nhét giấy vào trong khi phơi để giữ form, phơi nơi thoáng thay vì nắng gắt làm đế cứng và giòn.
- Lau quai dán bằng bàn chải khô để gỡ tóc, sợi vải mắc vào, giúp quai bám lâu hơn.
- Kiểm đế mỗi tháng: chỗ bong keo nhỏ ở mũi giày nếu để lâu sẽ há rộng, làm bé vấp.
Giày bị ướt hẳn sau trận mưa thì đừng sấy bằng máy sấy tóc nóng hay đặt sát quạt sưởi, vì keo đế dễ chảy, đế cong. Để giày khô tự nhiên qua đêm và cho bé mang đôi dự phòng hôm sau.
Câu hỏi thường gặp
Bé mẫu giáo nên đi giày hay dép đến lớp?
Tuỳ trường và thời tiết, nhưng giày thể thao quai dán hoặc sandal có quai hậu thường là lựa chọn an toàn cho cả ngày. Dép kẹp ngón và dép lê dễ tuột khi chạy nên không hợp. Ba mẹ hỏi trường có quy định riêng cho giờ thể dục không.
Mua giày cho bé rộng hơn bao nhiêu là vừa?
Thường dài hơn bàn chân khoảng 1 đến 1,5 cm, tương đương bề ngang ngón tay cái người lớn ở mũi giày khi bé đứng. Rộng hơn mức đó làm bé dễ vấp, chân trượt trong giày; chật hơn làm ngón chân bị ép.
Bé mấy tuổi thì đi được giày buộc dây ở trường?
Nhiều bé bắt đầu tự buộc dây được vào khoảng 5 đến 6 tuổi, có bé muộn hơn. Trước đó nên dùng quai dán hoặc giày lười có chun, để bé tự mang được trong giờ ra sân mà không chờ cô giúp.
Có nên mua giày có đèn cho bé đi học?
Không sai, nhưng nhiều trường không khuyến khích vì đèn, tiếng kêu làm bé và bạn mất tập trung. Giày có đèn thường dùng pin; ba mẹ kiểm ngăn pin có được đóng kín bằng vít không, và hỏi trường trước khi mua.
Bao lâu thì nên kiểm lại cỡ giày cho bé?
Khoảng hai đến ba tháng một lần ở tuổi mầm non, và mỗi khi bé than đau chân hoặc hay tự tháo giày. Đo lại bằng thước trên giấy cho chính xác, không chỉ ấn mũi giày.
Bàn chân bé phẳng có cần mua giày chỉnh hình không?
Thường không cần, vì vòm chân của trẻ mầm non còn đang phát triển và bàn chân phẳng ở tuổi này phần lớn là bình thường. Chỉ dùng giày, lót chỉnh hình khi có chỉ định của bác sĩ sau khi khám.