Kéo cho bé mầm non nên có đầu tròn, lưỡi ngắn, tay cầm vừa ngón tay nhỏ, và lưỡi cắt được giấy thật sự; bé mới tập cắt có thể dùng kéo có lò xo tự bật mở. Bé thường bắt đầu cắt được những nhát nhỏ vào khoảng hai tuổi rưỡi đến ba tuổi, khi đã có người lớn ngồi cạnh. Kéo của người lớn, kéo mũi nhọn, dao rọc giấy thì không đưa cho trẻ mầm non dùng.
Nhiều ba mẹ chọn kéo lưỡi nhựa vì nghĩ là an toàn nhất, rồi bé cắt mãi không đứt giấy, bực mình bỏ cuộc hoặc kéo mạnh làm rách. Một chiếc kéo an toàn nhưng không cắt được cũng là kéo hỏng. Ngược lại, chiếc kéo sắc mà đầu nhọn, tay cầm rộng quá cỡ thì lại đặt bé vào rủi ro không cần thiết. Bài này nói các loại kéo cho trẻ, chọn thế nào theo tuổi và tay thuận, kiểm gì khi mua, cho bé cắt vật liệu gì, và quản lý kéo ra sao ở lớp để không chiếc nào thất lạc.
Các loại kéo dành cho trẻ và chỗ khác nhau
Kéo cho trẻ trông khá giống nhau trên kệ, nhưng khác biệt nằm ở lưỡi, đầu kéo và cơ chế mở. Bảng sau tóm tắt những loại hay gặp:
| Loại kéo | Cấu tạo | Ưu điểm | Hạn chế |
|---|---|---|---|
| Kéo lưỡi nhựa | Cả lưỡi và tay cầm bằng nhựa, có răng cưa nhỏ | Khó gây đứt tay, hợp lần đầu làm quen | Chỉ cắt giấy mỏng, hay làm bé nản |
| Kéo lưỡi kim loại bọc nhựa | Lưỡi thép ngắn, phần ngoài bọc nhựa, đầu tròn | Cắt được giấy bìa mỏng, bền | Lưỡi trong vẫn sắc, cần dạy cầm đúng |
| Kéo tập cắt có lò xo | Có lò xo hoặc thanh nhựa đẩy lưỡi mở ra | Bé chỉ cần bóp, kéo tự mở | Bé quen rồi thì nên chuyển sang kéo thường |
| Kéo vòng một tay cầm | Một vòng nhựa liền, bóp cả bàn tay để cắt | Hợp bé chưa tách được ngón | Ít phổ biến ở cửa hàng thường |
| Kéo cắt răng cưa, cắt hoa văn | Lưỡi tạo đường viền lượn sóng, zigzag | Bé lớn thích, cắt viền đẹp | Nặng tay, khó cắt với bé nhỏ |
Một bé thường chỉ cần một chiếc kéo đầu tròn vừa tay, lưỡi cắt được giấy, và có thể thêm một chiếc kéo tập có lò xo trong vài tháng đầu. Kéo cắt hoa văn là đồ thêm, không cần mua sớm.
Bé mấy tuổi dùng kéo được và cắt được gì
Khoảng 2–3 tuổi: mở và đóng kéo. Bé bắt đầu biết mở, khép kéo bằng hai tay hoặc một tay, cắt những nhát rời vào mép giấy. Giai đoạn này kéo có lò xo giúp nhiều vì bé chưa đủ sức tự mở lưỡi kéo ra. Luôn có người lớn ngồi sát bên.
Khoảng 3–4 tuổi: cắt đứt dải giấy, cắt theo đường thẳng. Bé cắt được dải giấy hẹp thành từng mẩu, rồi dần cắt theo một đường kẻ thẳng. Tay kia của bé bắt đầu biết giữ và xoay giấy. Kéo đầu tròn lưỡi kim loại bọc nhựa thường phù hợp hơn kéo nhựa hoàn toàn ở giai đoạn này.
Khoảng 4–5 tuổi: cắt đường cong, hình đơn giản. Bé cắt được hình tròn, hình vuông to, đường lượn sóng. Lúc này giấy dày hơn một chút như giấy bìa mỏng cũng cắt được.
Khoảng 5–6 tuổi: cắt hình phức tạp hơn. Bé cắt theo đường viền của hình vẽ, cắt góc, cắt chi tiết nhỏ. Kéo cần sắc vừa đủ để đường cắt gọn mà bé không phải dùng lực quá nhiều.
Các mốc chỉ để tham khảo. Mỗi bé đi qua những mốc này sớm muộn khác nhau, và một bé ít cơ hội cầm kéo ở nhà có thể chậm hơn bạn mà không có gì đáng lo. Chọn kéo theo việc bé đang làm được, không theo tuổi trên giấy khai sinh.
Kiểm kéo trước khi mua
Kéo là món đồ ba mẹ có thể cầm thử ngay ở quầy. Năm bước kiểm nhanh:
- Nhìn đầu kéo. Đầu tròn hẳn, không nhọn, không có góc vát sắc. Chạm đầu kéo vào lòng bàn tay người lớn không có cảm giác đâm.
- Ướm tay cầm. Lỗ ngón tay vừa với ngón cái và hai ngón của bé, không quá rộng khiến tay bé tuột, không quá chật làm hằn tay. Mép lỗ được bo, không có ba via nhựa.
- Cắt thử. Nếu được, cắt một mẩu giấy thường. Kéo tốt cắt đứt gọn bằng một nhát bóp nhẹ; kéo làm giấy gập lại giữa hai lưỡi là kéo hỏng hoặc lưỡi quá lỏng.
- Kiểm khớp và lò xo. Đinh tán ở khớp chắc, không lung lay. Với kéo có lò xo, lò xo được che kín hoặc gắn chặt, không bung ra và không kẹp ngón tay khi khép.
- Đọc nhãn. Nhãn tiếng Việt, độ tuổi khuyến cáo, đơn vị chịu trách nhiệm. Kéo trong bộ đồ chơi thủ công thuộc diện đồ chơi thì xem thêm dấu hợp quy CR theo QCVN 3:2019/BKHCN.
Không nên mua kéo qua ảnh chỉ vì vỏ có hình nhân vật hoạt hình. Hình trang trí đẹp không nói gì về độ sắc và độ an toàn của lưỡi kéo. Khi mua online, đọc kỹ kích thước lưỡi kéo và chất liệu lưỡi trong mô tả, và kiểm lại theo các bước trên khi nhận hàng.
Bé thuận tay trái cần kéo riêng
Ở kéo thông thường, lưỡi trên nằm bên phải khi cầm bằng tay phải, nên người cắt nhìn thấy đường cắt. Khi bé thuận tay trái cầm chiếc kéo đó, lưỡi trên che mất đường cắt, và lực bóp tự nhiên của tay trái lại đẩy hai lưỡi tách ra thay vì ép vào nhau. Kết quả là giấy bị gập, kẹt giữa hai lưỡi, bé tưởng mình vụng. Kéo dành cho tay trái đảo vị trí hai lưỡi để khắc phục chuyện này.
Ba mẹ nhận ra bé thuận tay trái thì nên mua một chiếc kéo tay trái riêng, và báo với cô giáo để lớp có sẵn. Có loại kéo ghi "dùng được hai tay" với tay cầm đối xứng; loại này dễ cầm hơn, nhưng lưỡi cắt thường vẫn được thiết kế theo một chiều, nên vẫn không hoàn toàn thuận cho tay trái. Đọc mô tả kỹ, và nếu được, để bé cắt thử.
Ở lớp, nên có ít nhất một hai chiếc kéo tay trái, đánh dấu bằng băng dính màu ở tay cầm để cô và trẻ nhận ra nhanh. Không cần ép bé chuyển sang tay phải; chiếc kéo đúng chiều thường là tất cả những gì bé cần để cắt được như các bạn.
Cất kéo và quản lý kéo ở lớp
Trong một lớp hai mươi mấy trẻ, kéo là món đồ cần quy định rõ nhất. Những thói quen hay được các lớp áp dụng:
- Ống cắm kéo, đầu kéo chúc xuống. Mỗi bàn một ống, số lỗ bằng số kéo, nhìn là biết đủ hay thiếu.
- Đếm kéo đầu và cuối giờ thủ công. Một chiếc kéo lạc trong hộp đồ chơi là rủi ro cho bé nhỏ hơn ở lớp bên.
- Kéo chỉ dùng ở bàn. Bé không cầm kéo đi lại; nếu cần đưa cho bạn, đặt kéo xuống bàn và đẩy nhẹ sang.
- Tủ có cửa hoặc kệ cao cho kéo, dao rọc giấy và kéo lớn của cô, tách hẳn khỏi kệ đồ của trẻ.
- Kéo hỏng tách riêng ngay: lưỡi lỏng, nhựa nứt, lò xo bung thì không để lẫn vào ống.
- Lau lưỡi kéo khi dính keo, dính đất nặn, để lưỡi không bị bết và cắt không kẹt.
Ở nhà, kéo của bé cũng cần một chỗ cố định ngoài tầm tay em nhỏ hơn, và kéo của người lớn thì cất ở chỗ bé không tự lấy được. Một câu chuyện quen thuộc của nhiều gia đình là bé tự cắt tóc mình hoặc tóc em bằng chiếc kéo để quên trên bàn. Chuyện đó thường vô hại, nhưng cũng là lời nhắc rằng kéo cần có chỗ cất riêng như mọi dụng cụ khác trong nhà.
Cắt gì với kéo của bé: vật liệu hợp và không hợp
Dải giấy hẹp là thứ đầu tiên nên có. Dải giấy rộng chừng hai ngón tay, dài một gang tay, bé cắt một nhát là đứt, thấy kết quả ngay. Giấy in thường, giấy màu thủ công, giấy báo cũ đều dùng được. Tờ giấy to nguyên khổ lại khó với bé mới tập vì giấy mềm, gập xuống khi bé cắt.
Giấy hơi dày dễ cắt hơn giấy quá mỏng. Giấy quá mỏng như giấy pơ-luya, giấy ăn hay kẹt giữa hai lưỡi kéo của trẻ. Giấy định lượng vừa như giấy in hoặc giấy bìa mỏng giữ dáng tốt hơn, bé dễ thấy đường cắt.
Đất nặn lăn thành sợi. Một sợi đất nặn to cỡ ngón tay là vật liệu dễ cắt nhất, kéo nhựa cũng cắt được. Nhiều bé thích vì cắt rất nhẹ tay. Lau lưỡi kéo sau đó để đất không bám.
Ống hút giấy, lá cây. Bé lớn thích cắt ống hút giấy thành khoen hay cắt lá rụng. Lưu ý ống hút nhựa cắt ra những mẩu nhỏ, trơn, dễ bị bé nhỏ hơn nhặt bỏ miệng; gom sạch sau giờ thủ công.
Những thứ kéo trẻ em không nên cắt. Bìa các-tông dày, vải bò, dây kẽm, dây nhựa cứng làm lưỡi kéo mau cùn hoặc bung khớp, và bé phải dùng lực quá mức nên dễ trượt tay. Tóc, quần áo đang mặc, dây điện là những thứ cần nói rõ với bé từ đầu là không bao giờ cắt.
Khi bé bị kéo cắt vào tay và khi nào cần đi khám
Với kéo đầu tròn dành cho trẻ, vết thương thường gặp là vết xước hoặc đứt nông ở đầu ngón tay. Rửa vết thương dưới vòi nước sạch, ấn nhẹ bằng gạc hoặc khăn sạch cho tới khi máu cầm, sát khuẩn bằng dung dịch dành cho vết thương thông thường trong tủ thuốc gia đình và dán băng cá nhân. Theo dõi trong vài ngày: vết thương sưng đỏ, nóng, chảy mủ thì đưa bé đi khám.
Cần đưa bé đi cơ sở y tế sớm nếu vết cắt sâu, miệng vết thương há rộng, máu chảy không cầm sau khi ấn liên tục khoảng mười phút, hoặc bé không cử động được đầu ngón tay như bình thường. Vết thương gần mắt, kéo đâm vào mắt dù nhìn bên ngoài nhỏ, cũng phải đi khám ngay, không tự nhỏ thuốc.
Phần lớn tai nạn với kéo ở trẻ mầm non không đến từ lúc cắt mà từ lúc đi lại, giành kéo, hoặc dùng kéo của người lớn. Đó là lý do quy định "kéo chỉ dùng ở bàn" quan trọng không kém việc chọn kéo đầu tròn. Ở lớp, cô nên ghi lại mỗi lần trẻ bị thương do kéo trong sổ theo dõi để xem có cần đổi loại kéo hay đổi cách tổ chức giờ thủ công.
Câu hỏi thường gặp
Kéo lưỡi nhựa có an toàn hơn kéo lưỡi kim loại không?
Kéo lưỡi nhựa khó gây đứt tay hơn nhưng thường chỉ cắt được giấy rất mỏng. Kéo lưỡi kim loại bọc nhựa, đầu tròn, vẫn an toàn với trẻ khi có người lớn ngồi cạnh và cắt hiệu quả hơn. Nhiều bé chuyển sang kéo lưỡi kim loại từ khoảng ba tuổi.
Có nên cho bé 2 tuổi dùng kéo không?
Bé hai tuổi có thể làm quen với kéo tập cắt có lò xo, đầu tròn, với người lớn ngồi sát cạnh, cắt dải giấy hẹp. Không để bé tự dùng kéo khi không có ai trông, và cất kéo ngay sau khi xong.
Làm sao biết bé thuận tay trái để mua kéo trái?
Quan sát tay bé dùng để cầm thìa, cầm bút, ném bóng trong vài tuần. Nhiều bé dưới bốn tuổi còn dùng cả hai tay, nên chưa cần vội. Khi bé dùng tay trái ổn định cho các việc cần khéo, mua một chiếc kéo tay trái để bé thử.
Kéo của bé bị cùn có mài lại được không?
Kéo trẻ em lưỡi ngắn, bọc nhựa, thường không đáng để mài và mài sai còn tạo cạnh sắc nguy hiểm. Kéo cùn, lưỡi lỏng hoặc kẹt giấy thì thay chiếc mới. Lau sạch keo trên lưỡi giúp kéo cắt tốt lâu hơn.
Lớp mầm non nên mua bao nhiêu kéo?
Phổ biến là đủ cho mỗi trẻ trong nhóm đông nhất của giờ thủ công một chiếc, cộng vài chiếc dự phòng và một hai chiếc tay trái. Nếu lớp chia nhóm luân phiên, số kéo có thể bằng số chỗ ngồi của góc thủ công thay vì bằng sĩ số.