Một lớp mẫu giáo cần đủ năm nhóm đồ: đồ dùng sinh hoạt (ăn, ngủ, vệ sinh, cất đồ cá nhân), đồ chơi và thiết bị theo năm lĩnh vực phát triển, học liệu tiêu hao (giấy, màu, đất nặn, keo), đồ dùng của cô, và một ít đồ dùng chung giữa các lớp. Mức tối thiểu cho từng nhóm theo độ tuổi được Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định trong danh mục đồ dùng – đồ chơi – thiết bị dạy học tối thiểu cho giáo dục mầm non; trường dựa vào đó rồi bổ sung theo sĩ số và cách lớp vận hành.
Người lập danh sách thường bắt đầu từ đồ chơi vì đó là thứ dễ nghĩ tới nhất, rồi đến ngày nhận lớp mới phát hiện thiếu khay chia cơm, thiếu móc khăn, thiếu hộp đựng hồ sơ trẻ. Bài này đi theo từng nhóm, nêu món nào là bắt buộc phải có ngay ngày đầu, món nào bổ sung dần được, và những chỗ năm nào cũng thiếu.
Năm nhóm đồ trong một lớp mẫu giáo
Chia đồ thành nhóm theo công dụng giúp bạn không bỏ sót những món "không ai nghĩ tới" nhưng ngày nào cũng cần. Bảng dưới là cách chia thường dùng khi lập danh sách cho một lớp:
| Nhóm | Gồm những gì | Hay bị sót |
|---|---|---|
| Đồ dùng sinh hoạt | Bàn ghế, giường hoặc phản ngủ, chăn chiếu, tủ cá nhân, giá khăn, giá cốc, bát thìa, xô chậu | Khay chia cơm, thùng rác có nắp, dép đi trong phòng vệ sinh |
| Đồ chơi, thiết bị theo lĩnh vực | Đồ vận động, đồ xếp hình, đồ đóng vai, nhạc cụ gõ, tranh lô tô, bộ số và hình | Rổ, khay, hộp đựng để cất đồ chơi theo góc |
| Học liệu tiêu hao | Giấy vẽ, giấy màu, bút sáp, màu nước, đất nặn, keo dán, kéo an toàn | Phần dự trữ cho nửa sau năm học |
| Đồ dùng của cô | Bàn ghế giáo viên, tủ hồ sơ, đàn hoặc loa, đồ dùng làm mẫu, hộp sơ cứu | Ổ cắm có nắp che, móc treo đồ của cô cao hơn tầm trẻ |
| Đồ dùng chung giữa các lớp | Thiết bị sân chơi, đồ âm nhạc lớn, máy chiếu dùng chung, đồ thể dục | Lịch mượn trả và chỗ cất cố định |
Cột "hay bị sót" không đến từ quy định mà từ kinh nghiệm nhận lớp: những món đó rẻ, nhỏ, không ai lên danh sách, nên ngày đầu cô phải mượn tạm. Lập danh sách theo năm nhóm rồi đi qua từng nhóm một lần nữa với câu hỏi "trẻ làm việc này ở đâu, bằng gì, cất vào đâu" là cách nhanh nhất để lấp chỗ trống.
Đồ dùng sinh hoạt: phải đủ từ ngày đầu tiên
Đồ chơi thiếu vài món thì lớp vẫn chạy được; đồ sinh hoạt thiếu một món là cả nhịp ngày bị kẹt. Nhóm này nên đủ trước khi trẻ đến, và tính theo sĩ số tối đa của lớp chứ không theo số trẻ đã nhập học:
- Chỗ ngồi ăn và học: bàn ghế đúng cỡ nhóm tuổi, đủ cho mọi trẻ ngồi cùng lúc trong giờ ăn; ghế có thêm vài chiếc dự phòng.
- Chỗ ngủ: giường, phản hoặc nệm theo cách tổ chức của trường; chăn, gối, chiếu riêng từng trẻ, có cách đánh dấu để không lẫn.
- Đồ ăn uống: bát, thìa, cốc uống nước riêng; khay chia cơm, xô hoặc thùng giữ nhiệt nếu bếp ở xa lớp; khăn lau bàn tách riêng khăn lau tay.
- Vệ sinh cá nhân: giá khăn mặt có ngăn từng trẻ, giá cốc đánh răng nếu lớp có giờ chải răng, bô hoặc bệ thu nhỏ với lớp bé.
- Cất đồ cá nhân: tủ hoặc ngăn có ký hiệu riêng cho từng trẻ, móc treo balo, túi đựng quần áo bẩn.
- Dọn dẹp: chổi, cây lau nhà, thùng rác có nắp, nơi cất hoá chất tẩy rửa ngoài tầm với của trẻ.
Kích thước bàn ghế và cách chọn chất liệu có bài riêng trong chuyên mục bàn ghế và nội thất lớp; ở đây chỉ cần ghi đủ số lượng và kiểm rằng mỗi món sinh hoạt đều có chỗ cất trong phòng.
Đồ chơi và thiết bị theo năm lĩnh vực phát triển
Phát triển thể chất. Bóng các cỡ, vòng thể dục, gậy thể dục, dây, cổng chui, ghế thể dục hoặc băng ghế thấp, đồ tập cầm nắm như hạt xâu, bảng cài nút. Phần vận động lớn thường dùng chung ở sân hoặc phòng thể chất; trong lớp chủ yếu là đồ vận động tinh của bàn tay.
Phát triển nhận thức. Bộ hình học, bộ đếm, lô tô con vật – rau quả – phương tiện, đồ chơi phân loại theo màu và kích thước, kính lúp, cân đơn giản, đồ chơi chìm nổi cho góc khám phá.
Phát triển ngôn ngữ. Tranh truyện khổ lớn, rối tay, rối que, thẻ tranh để kể chuyện, góc sách có kệ quay bìa ra ngoài. Với lớp lớn thêm đồ làm quen chữ cái ở mức chơi, không phải vở tập viết.
Phát triển tình cảm và kỹ năng xã hội. Đồ chơi đóng vai: bộ nấu ăn, bộ bác sĩ, bộ bán hàng, búp bê, quần áo hoá trang; đồ chơi xây dựng cho nhiều trẻ chơi chung như khối gỗ lớn, ghép nhựa cỡ to.
Phát triển thẩm mỹ. Nhạc cụ gõ (trống lắc, phách, xắc xô), loa hoặc đàn của cô, giá vẽ, khay pha màu, đồ in hình, khuôn nặn. Đồ tiêu hao đi kèm tính ở nhóm học liệu riêng.
Đồ đựng theo góc. Rổ, khay, hộp trong suốt hoặc có hình dán bên ngoài để trẻ tự lấy và tự cất. Đây là món hay bị bỏ khỏi danh sách nhất, trong khi thiếu chúng thì đồ chơi đủ mấy cũng thành một đống trên sàn.
Học liệu tiêu hao: tính theo đầu trẻ và theo tháng
Giấy, màu, đất nặn, keo, băng dính, giấy vệ sinh dùng cho hoạt động là những thứ hết dần trong năm. Danh mục tối thiểu của Bộ chủ yếu nêu đồ dùng và thiết bị dùng lâu; phần tiêu hao do trường tự tính. Cách tính dễ nhất là theo đầu trẻ và theo tháng: một trẻ một tháng dùng khoảng bao nhiêu tờ giấy vẽ, bao nhiêu bánh đất nặn, rồi nhân với sĩ số và số tháng học.
Ví dụ giả định: lớp 30 trẻ, mỗi tuần hai buổi vẽ, mỗi buổi một tờ giấy cho một trẻ, cộng thêm phần làm hỏng khoảng một phần năm. Một tháng bốn tuần thì cần khoảng 30 × 2 × 4 = 240 tờ, cộng phần hỏng là gần 290 tờ. Nhân chín tháng ra con số cả năm. Con số này chỉ để minh hoạ cách nghĩ; mỗi lớp có nhịp hoạt động riêng, nên lấy sổ theo dõi năm trước nếu có để điều chỉnh.
Học liệu tiêu hao không nên mua một lần cho cả năm. Màu nước, keo, đất nặn để lâu dễ khô, nhiễm mốc trong mùa nồm; giấy hút ẩm. Mua làm hai hoặc ba đợt, mỗi đợt kiểm tồn kho trước, vừa đỡ hỏng vừa thấy được lớp mình thật sự dùng nhiều thứ gì. Chọn chất liệu an toàn cho từng loại có bài riêng ở chuyên mục đồ dùng học tập, vẽ và nặn.
Đồ dùng của cô và đồ dùng chung
Đồ của cô không xuất hiện trong mắt phụ huynh nhưng quyết định cô có làm việc trôi chảy hay không. Một lớp cần ít nhất:
- Bàn và ghế người lớn đặt ở vị trí nhìn được toàn lớp, không chắn lối đi.
- Tủ hoặc ngăn có khoá để hồ sơ trẻ, sổ sách, giấy tờ liên lạc với phụ huynh.
- Hộp sơ cứu đặt cao, có danh sách vật dụng bên trong và người kiểm tra định kỳ.
- Đàn, loa hoặc thiết bị phát nhạc phù hợp với cách lớp tổ chức hoạt động âm nhạc.
- Đồ dùng làm mẫu cho hoạt động: tranh khổ lớn, mô hình, đồ chơi minh hoạ cỡ to để cả lớp cùng nhìn.
- Móc treo, ngăn để đồ cá nhân của cô, đặt cao hơn tầm tay trẻ.
Hộp sơ cứu và tủ hồ sơ hay bị coi là đồ của trường nên không ai đưa vào danh sách lớp, đến khi cần mới đi tìm. Nên ghi hẳn vào danh sách của từng lớp, kèm tên người chịu trách nhiệm kiểm tra.
Đồ dùng chung giữa các lớp, như thiết bị sân chơi, phòng thể chất, đồ âm nhạc lớn hay máy chiếu, không cần mỗi lớp một bộ. Điều cần có là lịch mượn trả và một người phụ trách, nếu không thì món dùng chung sẽ nằm mãi ở lớp mượn sau cùng.
Lớp 3–4, 4–5 và 5–6 tuổi khác nhau ở đâu
Cùng là lớp mẫu giáo nhưng đồ của lớp bé và lớp lớn khác nhau khá rõ về cỡ, độ khó và số lượng chi tiết. Bảng dưới nêu khác biệt thường gặp:
| Nhóm đồ | Lớp 3–4 tuổi | Lớp 4–5 tuổi | Lớp 5–6 tuổi |
|---|---|---|---|
| Xếp hình, lắp ghép | Khối to, ít chi tiết, dễ cầm | Khối vừa, có mẫu lắp đơn giản | Chi tiết nhỏ hơn, lắp theo ý tưởng của trẻ |
| Toán, nhận thức | Phân loại màu, to nhỏ, đếm trong phạm vi nhỏ | Đếm, so sánh, hình học cơ bản | Đếm xa hơn, đo bằng vật, tách gộp nhóm |
| Ngôn ngữ | Tranh to, rối tay | Thẻ tranh kể chuyện theo thứ tự | Làm quen chữ cái qua trò chơi, góc sách phong phú hơn |
| Tạo hình | Bút sáp to, đất nặn mềm | Bút màu, kéo an toàn có hướng dẫn | Kéo, keo, vật liệu đa dạng hơn |
| Sinh hoạt | Có thể vẫn cần bô, bệ thu nhỏ | Bệ thu nhỏ, bậc kê rửa tay | Trẻ tự phục vụ nhiều hơn, ít đồ hỗ trợ |
Mốc trong bảng là thường gặp, không phải ranh giới cứng. Lớp ghép nhiều độ tuổi phải có đồ cho cả hai đầu, và đồ có chi tiết nhỏ của trẻ lớn cần cất riêng để trẻ bé không lấy được.
Đủ tối thiểu chưa phải là đủ dùng
Chữ "tối thiểu" trong danh mục của Bộ có nghĩa là dưới mức đó thì lớp thiếu điều kiện thực hiện chương trình. Nó không trả lời câu hỏi lớp 35 trẻ cần mấy bộ đồ chơi nấu ăn để giờ chơi góc không thành giờ tranh giành. Khi lập danh sách, sau cột "danh mục quy định" bạn nên thêm cột "số lượng lớp mình cần" và tính theo sĩ số thật, số góc chơi đang mở, số trẻ chơi cùng lúc ở mỗi góc.
Thứ hai là chỗ cất. Một lớp nhận đủ đồ nhưng không đủ kệ thì đồ sẽ chất trong thùng các-tông, trẻ không với tới, cô cũng ngại lấy ra. Mỗi món trên danh sách nên có một ô ghi "cất ở đâu"; món nào không có chỗ cất thì hoặc mua thêm kệ, hoặc bớt món.
Thứ ba là hao mòn. Đồ chơi nhựa giòn sau vài năm dưới nắng, tranh lô tô rách góc, bóng xẹp. Danh sách tốt có cột năm mua và tình trạng để năm sau biết món nào cần thay. Việc rà lại lớp cũ, sắp thứ tự mua khi kinh phí có hạn và thanh lý đồ hỏng được tách thành các bài riêng trong chuyên mục này.
Câu hỏi thường gặp
Lớp mẫu giáo tư thục có phải mua đúng danh mục tối thiểu của Bộ không?
Danh mục đồ dùng, đồ chơi, thiết bị tối thiểu là căn cứ chung cho các cơ sở giáo dục mầm non thực hiện chương trình. Cơ sở tư thục, dân lập thường cũng được đối chiếu với danh mục này khi kiểm tra điều kiện. Phạm vi áp dụng cụ thể nên kiểm trong văn bản hiện hành và hỏi phòng chuyên môn quản lý trực tiếp.
Lớp mới mở nên mua nhóm đồ nào trước?
Đồ dùng sinh hoạt phải đủ trước ngày trẻ đến vì thiếu một món là nhịp ngày bị kẹt. Sau đó là đồ chơi và thiết bị cho các góc chơi chính, đồ đựng theo góc, rồi học liệu tiêu hao cho tháng đầu. Đồ dùng chung giữa các lớp có thể bổ sung sau khi đã quan sát lớp vận hành vài tuần.
Có cần mua đồ chơi điện tử, máy tính bảng cho lớp mẫu giáo không?
Đồ chơi và thiết bị cần cho chương trình mầm non chủ yếu là đồ trẻ cầm nắm, xếp, đóng vai, vận động. Thiết bị có màn hình nếu có thường là của cô để trình chiếu, dùng ngắn. Trước khi đưa thiết bị điện tử vào danh sách, bạn nên đối chiếu với danh mục hiện hành và hỏi lý do sư phạm cụ thể.
Học liệu tiêu hao có nằm trong danh mục tối thiểu không?
Danh mục tối thiểu chủ yếu nêu đồ dùng và thiết bị dùng lâu, có nêu một số học liệu. Phần giấy, màu, keo, đất nặn dùng hằng tuần thường do trường tự dự trù theo sĩ số và kế hoạch hoạt động. Nên tính theo đầu trẻ và theo tháng, mua làm hai ba đợt.
Lớp ghép nhiều độ tuổi thì lập danh sách thế nào?
Lập theo nhóm tuổi đông nhất trong lớp, rồi bổ sung đồ cho nhóm còn lại. Đồ có chi tiết nhỏ dành cho trẻ lớn phải có chỗ cất riêng, cao hoặc có nắp, để trẻ nhỏ không tự lấy được. Bàn ghế cũng cần hai cỡ nếu chênh lệch chiều cao rõ rệt.
Danh sách đồ dùng lớp mẫu giáo nên cập nhật bao lâu một lần?
Ít nhất mỗi đầu năm học, khi kiểm kê và nhận lớp, và mỗi khi có đợt mua mới hoặc thanh lý. Danh sách có cột năm mua, tình trạng và chỗ cất sẽ giúp lần cập nhật sau nhanh hơn nhiều so với đếm lại từ đầu.