Nam châm nhỏ và hạt nở nước nguy hiểm vì chúng gây hại sau khi đã nuốt vào, khi trẻ trông vẫn bình thường: hai viên nam châm, hoặc một viên nam châm và một vật kim loại, có thể hút nhau xuyên qua hai đoạn ruột và làm thủng ruột; hạt nở nước hút nước trong đường tiêu hoá, phồng to và gây tắc ruột. Với cả hai, chỉ cần nghi trẻ nuốt là nên đưa đi khám ngay, không chờ đau bụng.
Khác với chi tiết nhỏ thông thường, cả hai món này đều có vẻ ngoài vô hại: nam châm nằm trong khối xếp hình nhiều màu, hạt nở nước trông như kẹo dẻo. Bài viết giúp ba mẹ hiểu cơ chế gây hại, nhận ra chúng trong đồ chơi và đồ trang trí, kiểm đồ khi mua, và những dấu hiệu cần đi viện.
Vì sao nuốt hai viên nam châm nguy hiểm hơn một viên?
Một viên nam châm nhỏ bị nuốt đơn lẻ thường đi qua đường tiêu hoá giống một dị vật nhỏ khác, dù vẫn cần bác sĩ theo dõi. Vấn đề bắt đầu khi có hai viên trở lên, nuốt cùng lúc hoặc cách nhau vài giờ, hoặc một viên nam châm và một vật bằng kim loại như đồng xu, ốc vít, pin. Khi chúng nằm ở hai đoạn ruột khác nhau, lực hút kéo hai đoạn ruột áp sát vào nhau. Thành ruột bị kẹp giữa hai viên nam châm lâu ngày sẽ thiếu máu nuôi, hoại tử, rồi thủng hoặc tạo lỗ rò giữa hai đoạn ruột.
Nguy cơ tăng mạnh với loại nam châm đất hiếm, thường gọi là nam châm neodymium. Loại này nhỏ nhưng lực hút rất mạnh so với nam châm đen thông thường trên cửa tủ lạnh. Một viên bi nam châm cỡ hạt đậu có lực hút đủ để giữ hai đoạn ruột dính chặt, bác sĩ không thể dùng thuốc hay chờ cho nó tự đi ra.
Điều khó là triệu chứng ban đầu rất mờ: đau bụng, nôn, sốt nhẹ, quấy khóc. Ba mẹ dễ nghĩ bé bị rối loạn tiêu hoá thông thường. Nếu không ai biết bé đã nuốt nam châm, thời gian chẩn đoán có thể kéo dài. Đó là lý do việc kiểm đồ chơi có nam châm và theo dõi số viên quan trọng hơn mọi lời dặn "đừng cho vào miệng".
Nam châm nhỏ nằm ở đâu trong nhà?
Nam châm có mặt ở nhiều món hơn ba mẹ nghĩ. Bảng dưới liệt kê những nơi hay gặp và mức độ đáng lo:
| Món đồ | Nam châm nằm thế nào | Mức cần lưu ý |
|---|---|---|
| Bi nam châm, khối nam châm trang trí bàn làm việc | Hàng chục, hàng trăm viên rời, lực hút mạnh | Rất cao; là đồ của người lớn, không để trong nhà có trẻ nhỏ |
| Bộ xếp hình nam châm dạng tấm, dạng thanh | Nam châm đúc kín trong vỏ nhựa | Cao khi vỏ nứt, mối hàn vỏ bung |
| Đồ chơi câu cá nam châm | Nam châm ở đầu cần câu và trong cá | Trung bình; kiểm nam châm có gắn chặt không |
| Nam châm dán tủ lạnh trang trí | Viên nam châm dán keo sau hình trang trí | Cao khi keo bong, viên nam châm rơi ra |
| Bảng từ, chữ số nam châm | Miếng nam châm mỏng dán sau chữ số | Trung bình; kiểm keo, kiểm miếng bong |
| Khuyên tai giả, khuyên mũi giả bằng nam châm | Hai viên nhỏ kẹp hai bên | Cao với trẻ lớn và thiếu niên hay ngậm thử |
Trẻ lớn và tuổi thiếu niên cũng là nhóm cần lưu ý: có em dùng hai viên bi nam châm kẹp hai bên lưỡi hoặc môi để giả làm khuyên, rồi vô tình nuốt khi nói, cười. Nếu trong nhà có anh chị lớn chơi bi nam châm, rủi ro không chỉ nằm ở anh chị mà còn ở những viên rơi xuống sàn cho em nhỏ nhặt được.
Mua và dùng bộ xếp hình nam châm: kiểm theo các bước
Bộ xếp hình nam châm dạng tấm hoặc thanh rất phổ biến ở cả gia đình lẫn lớp mầm non. Đồ đạt chuẩn có nam châm được bọc kín, không lấy ra được. Rủi ro nằm ở hàng kém chất lượng và ở đồ đã cũ. Cách kiểm:
- Đọc nhãn: độ tuổi khuyến cáo, cảnh báo về nam châm, dấu hợp quy CR, đơn vị chịu trách nhiệm.
- Nhìn đường ghép của vỏ nhựa: mối hàn phải liền, không có khe hở; vỏ bắt vít thì vít phải chìm và chặt.
- Lắc từng miếng gần tai: nghe tiếng lọc cọc bên trong có thể là nam châm đã bong khỏi chỗ gắn.
- Thả rơi thử một miếng từ độ cao bàn xuống sàn cứng, xem vỏ có nứt không. Hàng tốt chịu được kiểu rơi này nhiều lần.
- Khi đã dùng, kiểm định kỳ mỗi tháng: miếng nào nứt, vỡ góc, phai màu bất thường thì bỏ hẳn, không dán lại bằng keo.
- Đếm số miếng định kỳ, nhất là sau khi có bạn đến chơi, sau khi dọn nhà, để biết khi nào có miếng thất lạc.
Với lớp mầm non, nên lưu lại tên sản phẩm và nhà cung cấp của bộ xếp hình nam châm, vì loại hàng này từng có các đợt thu hồi ở nhiều thị trường do nam châm rời ra. Khi có tin thu hồi, nhà trường tra được ngay bộ mình đang dùng có thuộc diện không.
Hạt nở nước là gì và vì sao không nên cho trẻ nhỏ chơi?
Hạt nở nước là những hạt polyme siêu thấm nước, khi khô chỉ nhỏ cỡ hạt tiêu, ngâm nước thì phồng lên thành viên gel tròn, mềm, trong suốt hoặc nhiều màu, to gấp nhiều lần ban đầu. Chúng được bán làm đồ chơi cảm giác cho trẻ bóp, nhúng tay, làm đồ trang trí trong lọ hoa, làm giá thể giữ ẩm cho cây, và làm đạn cho một số loại súng đồ chơi bắn hạt gel.
Nguy cơ lớn nhất là khi trẻ nuốt hạt còn khô hoặc mới nở một phần. Trong đường tiêu hoá, hạt tiếp tục hút nước và phồng to, có thể gây tắc ruột. Hạt gel thường không hiện rõ trên phim chụp X-quang thông thường như kim loại, nên việc tìm ra nó khó hơn. Hạt nhét vào tai, mũi cũng nở ra tại chỗ và gây tổn thương. Màu sắc tươi, hình dạng tròn như kẹo khiến trẻ nhỏ rất dễ cho vào miệng.
Trong những năm gần đây, cơ quan an toàn sản phẩm ở một số nước đã ra cảnh báo về hạt nở nước dùng làm đồ chơi, và một số nhà bán lẻ lớn đã ngừng bán loại dành cho trẻ em. Ở góc của ba mẹ, cách đơn giản nhất là không mua hạt nở nước cho nhà có trẻ dưới 6 tuổi, kể cả loại quảng cáo "không độc", vì vấn đề nằm ở chỗ hạt nở to trong cơ thể chứ không chỉ ở thành phần hoá học.
Hạt nở nước hay lẫn vào nhà qua những đường nào?
Nhiều gia đình không mua hạt nở cho con chơi nhưng hạt vẫn có mặt trong nhà theo những đường gián tiếp. Một số nơi cần để ý:
- Lọ hoa, bình cây trang trí dùng hạt gel thay đất hoặc nước, đặt trên bàn thấp.
- Gói hạt giữ ẩm đi kèm cây cảnh mua về, hoặc hạt trộn trong đất trồng chậu cây.
- Súng đồ chơi bắn hạt gel của anh chị lớn: hạt khô cất trong túi, hạt đã bắn rơi vãi dưới sàn, ngoài sân.
- Bộ đồ chơi cảm giác, bộ thí nghiệm khoa học cho trẻ lớn có gói hạt khô kèm theo.
- Quà tặng kèm, đồ trang trí tiệc, đồ chơi trong túi quà sinh nhật của lớp.
- Túi chườm, gối giữ nhiệt có ruột hạt gel, khi rách thì hạt tràn ra.
Hạt khô rơi vãi dưới sàn rất khó thấy vì nhỏ và nhiều hạt trong suốt. Nếu trong nhà từng có hạt nở, ba mẹ nên dọn kỹ các góc tủ, gầm giường, khe sàn trước khi để em bé bò chơi ở đó. Khi mua cây cảnh, lọ hoa trang trí hay quà tặng, nên hỏi người bán xem trong chậu, trong lọ có dùng hạt gel giữ ẩm không; nếu có, đặt món đó ở chỗ bé không với tới hoặc thay giá thể khác.
Khi nào phải đưa bé đi cấp cứu ngay?
Thấy hoặc nghi bé nuốt từ hai viên nam châm trở lên. Đi ngay tới cơ sở cấp cứu có khoa nhi, kể cả khi bé chưa có biểu hiện gì. Nói rõ với bác sĩ là nghi nuốt nam châm và có thể là bao nhiêu viên.
Nghi bé nuốt một viên nam châm cùng một vật kim loại. Đồng xu, pin, ốc vít, kẹp tóc kim loại cùng với một viên nam châm có thể gây hậu quả như hai viên nam châm. Xử lý như trường hợp trên.
Nghi bé nuốt một viên nam châm đơn lẻ. Vẫn nên đưa đi khám để bác sĩ đánh giá và quyết định theo dõi thế nào, vì ba mẹ thường không chắc bé chỉ nuốt một viên.
Nghi bé nuốt hạt nở nước. Đi khám ngay, mang theo vài hạt cùng loại, cả hạt khô nếu còn, để bác sĩ biết kích thước tối đa khi nở. Theo dõi các dấu hiệu nôn, đau bụng, bụng chướng, không đi ngoài được.
Bé có hạt nở hoặc nam châm trong tai, mũi. Không tự gắp, không nhỏ nước vào tai. Đưa bé đi khám để được lấy ra đúng cách.
Bé đau bụng, nôn, sốt mà không rõ nguyên nhân, trong khi đồ chơi nam châm hay hạt nở trong nhà bị thiếu. Báo ngay cho bác sĩ về khả năng này. Thông tin đó có thể thay đổi cách bác sĩ khám và chẩn đoán.
Lớp mầm non và nhóm trẻ: quy định gì về nam châm và hạt nở?
Ở lớp học, đồ chơi qua tay nhiều trẻ mỗi ngày nên hư hỏng nhanh hơn ở nhà, và cô giáo khó theo dõi từng em. Một vài quy định khi mua sắm giúp giảm rủi ro ngay từ đầu:
- Chỉ mua bộ xếp hình nam châm có nhãn đầy đủ, dấu hợp quy, nam châm đúc kín; không mua bi nam châm rời cho bất kỳ lớp nào.
- Không mua hạt nở nước làm học liệu cảm giác cho lớp nhà trẻ và mẫu giáo; nếu cần chất liệu cho trò chơi cảm giác, chọn vật liệu cỡ lớn, không nở, không ăn được nhầm.
- Ghi tên sản phẩm, lô mua, nhà cung cấp của đồ chơi có nam châm vào sổ tài sản để tra khi có tin thu hồi.
- Báo phụ huynh không gửi đồ chơi có nam châm rời hay hạt nở vào lớp, kể cả làm quà sinh nhật cho các bạn.
- Khi một miếng xếp hình nứt vỡ, loại khỏi lớp ngay và kiểm cả bộ.
Những quy định này là ở khâu chọn mua và quản lý tài sản. Cách cô tổ chức cho trẻ chơi với đồ chơi nam châm trong giờ học là chuyện chuyên môn của giáo viên, không thuộc phạm vi bài này.
Câu hỏi thường gặp
Bộ xếp hình nam châm có dấu CR rồi có cần kiểm nữa không?
Vẫn nên kiểm định kỳ. Dấu hợp quy cho biết mẫu sản phẩm đạt yêu cầu khi thử, nhưng vỏ nhựa có thể nứt sau nhiều lần rơi, bị dẫm, bị cắn. Một miếng nứt là một miếng có thể làm rơi nam châm ra ngoài, cần loại ngay.
Nam châm tủ lạnh loại to có nguy hiểm với trẻ không?
Bản thân hình trang trí lớn thì khó nuốt, nhưng viên nam châm nhỏ dán phía sau có thể bong ra khi keo khô. Ba mẹ nên kiểm phía sau các nam châm tủ lạnh, treo cao hơn tầm với của bé, và bỏ những chiếc đã lung lay.
Bé nuốt một viên nam châm rồi đi ngoài ra rồi thì có cần đi khám không?
Nếu thấy chắc chắn viên nam châm đã ra ngoài và bé khoẻ, nguy cơ đã giảm. Nhưng ba mẹ thường không chắc bé chỉ nuốt một viên. Nếu còn băn khoăn về số lượng hoặc bé có dấu hiệu bất thường, nên đưa đi khám để bác sĩ đánh giá.
Hạt nở nước loại to cỡ viên bi khi đã nở có an toàn hơn không?
Hạt đã nở to khó nuốt hơn, nhưng trẻ có thể cắn vỡ, và trong cùng một gói thường lẫn những hạt chưa nở hết. Hạt rơi vãi, khô lại rồi lại thành hạt nhỏ. Với trẻ nhỏ, cách an toàn vẫn là không dùng.
Súng bắn hạt gel của anh chị lớn có nên cấm trong nhà có em bé không?
Không nhất thiết cấm, nhưng nên có quy định rõ: hạt khô cất trong hộp có nắp ở chỗ cao, chỉ chơi ở khu vực em bé không vào, và dọn sạch hạt sau khi chơi. Ngoài ra, súng bắn hạt có nguy cơ cho mắt, nên dùng kính bảo hộ.
Đồ chơi câu cá nam châm cho bé 1 tuổi có được không?
Cần đọc độ tuổi trên nhãn. Nhiều bộ câu cá dành cho trẻ lớn hơn vì có nam châm và chi tiết nhỏ. Nếu nhãn phù hợp tuổi, ba mẹ vẫn kiểm nam châm ở đầu cần và trong cá có được bọc kín, gắn chắc hay không.