Đồ chơi cũ mua về nên được làm sạch theo đúng chất liệu trước khi đưa cho bé: nhựa cứng rửa bằng nước và xà phòng rồi tráng sạch, gỗ chỉ lau ẩm và để khô nhanh, đồ vải giặt rồi phơi khô hẳn, đồ chạy pin tháo pin và lau từng phần. Với hầu hết đồ chơi trong gia đình, làm sạch kỹ bằng nước và chất tẩy rửa thông thường đã đủ; chất khử khuẩn mạnh chỉ dùng khi cần và phải tráng lại bằng nước sạch.
Sai lầm hay gặp là dùng một cách cho mọi món: ngâm cả khối gỗ vào chậu nước, cho thú bông nhồi dày vào máy giặt rồi phơi qua loa, hay xịt cồn vào đồ chơi có mạch điện. Mỗi kiểu làm như vậy đều có thể làm hỏng món đồ hoặc để lại ẩm mốc bên trong. Bài này đi theo từng nhóm chất liệu, kèm những dấu hiệu cho thấy món đồ không đáng giữ dù đã rửa.
Trước khi rửa: phân loại và tháo rời
Mười phút phân loại ban đầu giúp ba mẹ không làm hỏng món đồ và không bỏ sót chỗ bẩn. Trải một tấm khăn lớn ra sàn và làm theo thứ tự:
- Tháo hết pin ra khỏi đồ chơi điện tử, kiểm ngăn pin xem có gỉ, có bột trắng không. Pin cũ đi kèm nên bỏ, không dùng tiếp.
- Tháo rời những phần tháo được theo thiết kế: bánh xe gắn bằng chốt, nắp hộp, các khối rời. Không cạy những phần được dán hoặc hàn kín.
- Chia thành bốn nhóm: nhựa cứng ngâm được, gỗ, vải và bông, đồ có mạch điện hoặc không ngâm nước được.
- Lắc ngược những món rỗng ruột như đồ chơi bóp kêu, đồ chơi nhà tắm: có nước đọng, có cặn đen chảy ra là dấu hiệu mốc bên trong.
- Để riêng những món có vết nứt, sơn bong, mùi lạ để quyết định sau khi rửa, tránh lẫn với đồ đã sạch.
Nếu mua cả thùng đồ thanh lý, ba mẹ nên chụp một ảnh tổng trước khi phân loại. Khi phát hiện thiếu chi tiết hay có món hỏng, ảnh này giúp nói chuyện lại với người bán rõ ràng hơn.
Đồ chơi nhựa cứng: rửa, chà khe và để khô
Nhóm nhựa cứng như cốc xếp chồng, khối xếp hình, bộ đồ chơi nấu ăn, xe nhựa không pin là nhóm dễ làm sạch nhất. Ba mẹ ngâm chúng vào chậu nước ấm có pha nước rửa chén loại dịu, dùng bàn chải nhỏ hoặc bàn chải đánh răng cũ chà kỹ các khe, rãnh, mặt dưới và chỗ tiếp giáp các mảnh. Bụi bẩn và dầu tay thường bám nhiều nhất ở khe xếp hình và núm gắn.
Sau khi chà, tráng lại bằng nước sạch nhiều lần cho hết bọt. Xà phòng còn sót lại trên đồ chơi bé hay cho vào miệng là điều nên tránh. Úp ngược các món có lòng sâu lên rổ hoặc khăn sạch cho nước chảy hết, để ở nơi thoáng gió. Một số loại nhựa chịu được máy rửa chén, nhưng chỉ nên làm khi hướng dẫn của nhà sản xuất cho phép; nhiệt độ cao có thể làm cong vênh, làm phai màu in.
Khi muốn khử khuẩn thêm, ví dụ đồ chơi mua từ một gia đình có bé vừa ốm, ba mẹ có thể dùng dung dịch tẩy gốc clo pha loãng đúng theo hướng dẫn in trên chai, ngâm trong thời gian ghi trên hướng dẫn rồi tráng thật kỹ và để khô hoàn toàn. Không trộn chất tẩy gốc clo với các chất tẩy rửa khác. Với đa số đồ chơi cũ thông thường, bước này không bắt buộc.
Đồ nhựa có dán decal hoặc có hình in bằng mực thì nên rửa nhẹ tay hơn ở chỗ có hình: chà mạnh bằng bàn chải cứng làm decal bong mép, mực tróc thành mảnh nhỏ. Decal đã bong một phần nên gỡ hẳn ra, lau sạch vết keo bằng khăn ẩm, vì mép decal quăn là thứ bé rất thích cạy rồi cho vào miệng. Với đồ nhựa có khớp nối kim loại như trục bánh xe, ba mẹ lau khô trục ngay sau khi rửa để tránh gỉ, rồi xoay thử cho chắc chắn bánh vẫn quay trơn.
Đồ chơi gỗ: lau chứ không ngâm
Không ngâm nước. Gỗ hút nước, nở ra rồi co lại khi khô, dễ nứt, bong lớp sơn hoặc bung mối ghép. Đồ gỗ cũ vốn đã khô nên càng nhạy với kiểu ngâm này.
Lau bằng khăn vắt kỹ. Dùng khăn mềm nhúng nước có pha chút xà phòng dịu, vắt thật ráo rồi lau từng mặt. Sau đó lau lại bằng khăn sạch nhúng nước lã, vắt ráo, để lau hết xà phòng.
Khô nhanh ở nơi thoáng. Đặt các khối gỗ rời nhau trên khăn khô, nơi có gió, tránh nắng gắt chiếu trực tiếp nhiều giờ vì gỗ có thể nứt. Khí hậu ẩm như mùa nồm ở miền Bắc làm gỗ lâu khô, nên ba mẹ để lâu hơn trước khi cất.
Xử lý chỗ ráp, mốc. Chỗ có dằm hoặc ráp có thể chà nhẹ bằng giấy nhám mịn theo thớ gỗ. Đốm mốc chỉ ở bề mặt thì lau đi được; mốc ăn sâu vào thớ, gỗ mềm bở hoặc có mùi mốc không mất thì nên bỏ món đó.
Dưỡng lại khi cần. Với đồ gỗ mộc không sơn, sau khi khô hẳn có thể lau một lớp mỏng dầu hoàn thiện ghi rõ an toàn cho đồ chơi trẻ em. Đồ gỗ sơn màu thì không cần.
Thú bông và đồ vải: giặt được thì giặt, phơi đến khô ruột
Thú bông, sách vải, thảm chơi, đồ chơi treo nôi bằng vải là nhóm dễ giữ bụi, lông thú và mùi. Trước khi giặt, ba mẹ xem trên món đồ có hướng dẫn giặt không, kiểm đường may và các chi tiết gắn như mắt nhựa, chuông, cúc. Chi tiết nào đã lỏng thì khâu lại chắc hoặc tháo bỏ trước khi giặt, vì máy giặt sẽ làm chúng bung ra.
Món nhỏ có thể bỏ vào túi giặt lưới rồi giặt máy ở chế độ nhẹ, hoặc giặt tay. Món có hộp nhạc, pin bên trong thì không giặt ngâm cả con; chỉ giặt bề mặt bằng khăn ẩm hoặc mở đường may lấy bộ phận đó ra nếu thiết kế cho phép. Điều quan trọng nhất là phơi đến khi khô cả phần ruột bông, không chỉ khô bề mặt. Thú bông nhồi dày có thể cần vài ngày nắng, và cần bóp thử phần giữa trước khi cất.
Nếu sau khi giặt mà bông bên trong vẫn có mùi ẩm, vón cục hay có đốm màu lạ ở đường may, đó là dấu hiệu nấm mốc đã ở trong ruột. Món này nên bỏ, nhất là với bé hay ôm ngủ, hay đưa lên mặt. Thú bông khổ lớn khó giặt, khó phơi là lý do nhiều gia đình chọn không mua thú bông cũ cỡ to.
Đồ chạy pin, đồ chơi nhà tắm và những món phải làm riêng
Một số món không theo được cách rửa thông thường. Bảng dưới gom lại những trường hợp ba mẹ hay lúng túng:
| Loại đồ | Cách làm sạch | Lưu ý |
|---|---|---|
| Đồ chơi chạy pin, có loa, đèn | Tháo pin, lau vỏ bằng khăn vắt ráo có chút xà phòng, lau lại bằng khăn nước lã; khe loa và nút bấm dùng tăm bông | Không ngâm, không xịt trực tiếp vào khe; để khô hẳn rồi mới lắp pin mới |
| Đồ chơi nhà tắm có lỗ, bóp kêu | Bóp cho nước xà phòng vào rồi xả ra nhiều lần, sau đó để khô với lỗ quay xuống | Lắc ra cặn đen hoặc soi thấy mốc bên trong thì bỏ, không làm sạch triệt để được |
| Đồ chơi cao su mềm, silicone | Rửa nước xà phòng, tráng kỹ; silicone thường chịu được nước nóng nếu nhà sản xuất cho phép | Bề mặt nhớt, dính, nứt nhỏ là cao su đã lão hoá, nên bỏ |
| Nhà bóng, lều vải | Lau khung, giặt hoặc chải bụi phần vải, bóng nhựa rửa theo mẻ trong chậu rồi để khô trên lưới | Bóng móp méo, nứt thì loại để tránh mảnh vỡ sắc |
| Bộ xếp hình nhiều chi tiết nhỏ | Cho vào túi lưới hoặc rổ nhựa, rửa cả mẻ, tráng kỹ, trải mỏng ra để khô | Đếm lại số mảnh sau khi rửa, mảnh nào lọt cống mất cũng biết |
Pin mới lắp vào đồ chơi cũ nên đúng loại ghi trong ngăn pin, đúng chiều, và không lắp lẫn pin cũ với pin mới. Ngăn pin cúc phải được vặn vít chặt lại sau khi thay.
Món nào nên bỏ dù đã làm sạch
Làm sạch không cứu được mọi món. Những trường hợp dưới đây ba mẹ nên mạnh dạn bỏ, kể cả khi đã mất công rửa:
- Còn mùi hắc, mùi hoá chất hoặc mùi mốc sau khi đã rửa và phơi khô hai lần.
- Nhựa nứt, giòn, có mép vỡ sắc, hoặc bẻ nhẹ đã thấy rạn trắng.
- Sơn bong thành mảng, nhất là trên đồ cho bé dưới ba tuổi hay ngậm.
- Ngăn pin gỉ nặng, mạch có vết cháy hay vết chất lỏng khô bám.
- Đồ vải, thú bông có ruột mốc, vón cục, hay đường may đã mục, kéo nhẹ đã toác.
- Đồ chơi có chi tiết đã lỏng mà không gắn lại chắc được, như mắt thú bông, bánh xe nhỏ, viên nam châm.
Đồ bỏ đi nên được phân loại theo quy định thu gom rác của nơi ba mẹ ở, đặc biệt pin và đồ có mạch điện không nên bỏ chung với rác sinh hoạt. Món còn tốt nhưng bé không dùng tới có thể cho lại người khác, sau khi đã làm sạch như trên.
Giữ đồ chơi sạch sau đó: nhịp làm sạch vừa sức
Đồ chơi cũ sau khi được làm sạch lần đầu thì chăm như đồ mới. Không cần ngày nào cũng rửa toàn bộ; việc rửa quá thường xuyên với chất tẩy mạnh còn làm đồ nhanh hỏng. Một nhịp vừa sức cho nhiều gia đình là: món bé hay ngậm rửa thường xuyên, món chơi chung với bạn đến nhà rửa sau buổi chơi, còn những món ít đụng thì lau bụi theo đợt.
Khi bé hoặc người trong nhà vừa ốm, ba mẹ có thể rửa kỹ hơn những món bé chơi trong những ngày ốm. Cách cất cũng quan trọng không kém: hộp cất đồ nên có lỗ thoáng, để ở chỗ khô, tránh cất đồ chơi còn ẩm vào thùng kín. Cất ẩm là con đường ngắn nhất để đồ chơi sạch trở thành đồ chơi mốc.
Một thói quen nhỏ có ích là để riêng một giỏ cho đồ chơi mới về, kể cả đồ cũ lẫn đồ được tặng. Món nào chưa qua bước kiểm và làm sạch thì nằm trong giỏ đó, chưa lên kệ chơi của bé. Cách này giúp cả nhà, kể cả ông bà, không vô tình đưa cho bé một món chưa được rửa.
Câu hỏi thường gặp
Có nên dùng cồn để lau đồ chơi cho bé không?
Cồn bay hơi nhanh và có thể dùng lau bề mặt cứng không thấm, nhưng dễ làm mờ lớp in, làm khô và nứt một số loại nhựa, cao su. Với đồ chơi bé hay ngậm, rửa nước xà phòng rồi tráng sạch thường an toàn hơn. Dùng cồn thì để bay hơi hết trước khi đưa bé.
Phơi nắng có thay được việc rửa đồ chơi không?
Không. Nắng giúp làm khô và giảm mùi, nhưng không lấy đi được bụi bẩn, dầu tay và cặn bám trong khe. Ba mẹ nên rửa hoặc lau sạch trước, rồi phơi để khô. Phơi nắng gắt lâu còn làm nhựa giòn và phai màu.
Máy tiệt trùng bình sữa có dùng cho đồ chơi được không?
Một số đồ chơi silicone hoặc nhựa chịu nhiệt có thể cho vào máy tiệt trùng nếu nhà sản xuất cho phép. Đồ chơi có pin, có phần gỗ, có keo dán thì không nên. Không chắc thì ba mẹ dùng cách rửa thông thường.
Đồ chơi cũ có nên rửa bằng nước rửa rau quả không?
Không cần thiết. Nước rửa chén dịu hoặc xà phòng thông thường đã đủ làm sạch đồ chơi. Điều quan trọng hơn loại chất tẩy là chà kỹ các khe, tráng hết bọt và để đồ khô hoàn toàn trước khi cất.
Bao lâu thì nên rửa lại toàn bộ đồ chơi trong nhà?
Không có con số chung cho mọi nhà. Món bé hay ngậm nên rửa thường xuyên, món chơi chung với trẻ khác rửa sau buổi chơi, phần còn lại lau theo đợt hoặc khi thấy bẩn. Nhà có bé đang ốm có thể rửa dày hơn trong những ngày đó.
Thú bông cũ có cần cho vào tủ đông để diệt mạt bụi không?
Một số gia đình làm vậy với thú bông không giặt được, nhưng hiệu quả thực tế với từng món khó đo được ở nhà. Nếu bé dị ứng bụi nhà, ba mẹ nên ưu tiên thú bông giặt được, giặt định kỳ và hỏi thêm bác sĩ đang theo dõi bé.