Xe chòi chân thường hợp với bé từ khoảng một tuổi, khi bé ngồi vững và đặt cả hai bàn chân xuống đất; xe ba bánh có bàn đạp hợp khi chân bé đủ dài và đủ sức đạp, thường quanh hai đến ba tuổi; xe thăng bằng không bàn đạp hợp với nhiều bé từ khoảng hai tuổi rưỡi đến năm tuổi. Nhưng con số tuổi chỉ là điểm bắt đầu: thứ quyết định là chiều dài chân trong của bé so với chiều cao yên, và cân nặng của xe so với sức bé.
Ba loại xe này hay bị gọi lẫn với nhau ở cửa hàng, và nhiều nhà mua cả ba trong vòng hai năm rồi thấy loại nào cũng chỉ dùng được vài tháng. Phần dưới phân biệt rõ từng loại, cách đo chân để chọn cỡ, những chi tiết cần kiểm khi mua, và cách chọn để một chiếc xe dùng được lâu. Cách dạy bé đi xe không nằm trong phạm vi bài này.
Ba loại xe khác nhau ở chỗ nào
Điểm chung là cả ba đều cho bé tự di chuyển bằng sức mình. Điểm khác là bé dùng chân thế nào và cần giữ thăng bằng đến đâu:
| Loại xe | Bé dùng chân thế nào | Thường hợp khi | Hạn chế |
|---|---|---|---|
| Xe chòi chân | Ngồi thấp, đẩy hai chân xuống đất để xe đi; thường có bốn bánh hoặc ba bánh rộng | Bé ngồi vững, chân chạm đất, vừa đi hoặc sắp đi | Bé lớn nhanh chán; xe thấp, bé ngồi gù nếu xe quá nhỏ |
| Xe ba bánh có bàn đạp | Đạp bàn đạp gắn ở bánh trước hoặc qua xích | Chân đủ dài và đủ sức xoay bàn đạp | Không tập giữ thăng bằng; dễ lật khi cua gấp ở tốc độ cao |
| Xe thăng bằng | Ngồi trên yên, đẩy chân xuống đất rồi nhấc chân lên lướt | Bé chạy vững, chân chạm đất cả bàn khi ngồi | Đi nhanh hơn xe chòi chân; cần mũ và chỗ đi an toàn |
Xe ba bánh có loại kèm cần đẩy phía sau cho người lớn, thực chất là một chiếc xe đẩy có bàn đạp; loại này tiện cho đi dạo nhưng khác với xe ba bánh để bé tự đạp. Xe thăng bằng thì có loại chuyển được thành xe đạp bằng cách lắp thêm bàn đạp, nhưng thường cỡ khung không đổi nên không phải lúc nào cũng dùng lâu hơn. Ba mẹ đọc kỹ mô tả để biết mình đang mua loại nào.
Đo chân bé để chọn cỡ xe
Chiều dài chân trong là con số quan trọng nhất khi chọn xe, quan trọng hơn tuổi và chiều cao. Đo ở nhà mất chưa đầy năm phút:
- Cho bé đứng thẳng, chân trần, lưng sát tường, hai chân hơi dang bằng vai.
- Đặt một cuốn sách bìa cứng giữa hai chân bé, gáy sách hướng lên, nâng nhẹ cho chạm đáy quần, giữ sách vuông góc với tường.
- Đánh dấu điểm mép trên của gáy sách trên tường, đo từ sàn lên điểm đó. Đó là chiều dài chân trong.
- Với xe thăng bằng và xe chòi chân, chọn xe có yên ở mức thấp nhất thấp hơn chiều dài chân trong vài phân, để bé ngồi mà cả hai bàn chân đặt phẳng xuống đất, đầu gối hơi cong.
- Với xe ba bánh có bàn đạp, xem khi bàn đạp ở vị trí xa nhất, chân bé còn hơi cong ở đầu gối, không phải duỗi thẳng hay nhón chân mới với tới.
- Ghi lại số đo và mang theo khi đi mua, hoặc đối chiếu với thông số chiều cao yên trong mô tả sản phẩm khi mua online.
Nhiều ba mẹ mua xe lớn hơn một cỡ để "dùng lâu". Với xe thăng bằng và xe chòi chân, đây là lựa chọn dễ hỏng việc: bé không đặt chân xuống đất được thì không đẩy được, không phanh được bằng chân, dễ ngã và sợ xe. Chọn xe có yên chỉnh được độ cao trong một khoảng rộng là cách để vừa đúng cỡ bây giờ, vừa dùng được thêm khi bé lớn.
Cân nặng xe, bánh xe và tay lái
Xe càng nhẹ so với bé càng dễ điều khiển. Bé ba tuổi phải tự nhấc, tự dựng, tự đẩy chiếc xe lên dốc nhỏ. Một chiếc xe quá nặng làm bé mệt nhanh và dễ đổ đè lên chân. Khi cầm thử ở cửa hàng, ba mẹ hình dung bé phải nâng chiếc xe đó lên mỗi lần ngã.
Bánh hơi và bánh đặc. Bánh hơi êm hơn, bám đường tốt hơn trên sân gạch, đường đất, nhưng cần bơm và có thể thủng. Bánh đặc bằng xốp hoặc nhựa không lo thủng, nhẹ, hợp đi trong nhà và trên đường phẳng, nhưng trơn hơn khi đường ướt và xóc hơn trên đường gồ ghề. Nhà ở chung cư, hay đi hành lang và sân phẳng có thể chọn bánh đặc; nhà có sân đất, đường làng có thể nghiêng về bánh hơi.
Tay lái và núm tay cầm. Đầu tay lái cần có núm bọc tròn, to, để khi bé ngã, đầu tay lái không đâm vào bụng hay ngực. Núm cầm nhỏ vừa tay bé. Một số xe có giới hạn góc xoay tay lái, giúp bé không bẻ lái gấp mà lật xe.
Phanh. Bé nhỏ thường phanh bằng chân. Phanh tay chỉ có ích khi tay bé đủ dài và đủ sức bóp; nếu xe có phanh tay, ba mẹ thử xem tay bé bóp tới không. Xe ba bánh đạp trực tiếp bánh trước thường không có phanh, nên chỉ dùng ở chỗ bằng phẳng.
Khung và mối hàn. Khung kim loại kiểm mối hàn, sơn không bong tróc, không có đầu ốc nhô ra; khung gỗ kiểm cạnh nhẵn và các bu-lông giữ chắc. Xe nhựa kiểm độ dày ở chỗ chịu lực như trục bánh, cổ lái.
Mũ bảo hiểm và đồ bảo hộ đi kèm
Xe thăng bằng và xe ba bánh đi nhanh hơn ba mẹ nghĩ. Khi mua xe, nên mua kèm mũ bảo hiểm ngay một lúc. Vài điểm khi chọn:
- Mũ vừa đầu: đội lên, cài quai, lắc nhẹ đầu bé mà mũ không xô lệch; vành trước nằm trên chân mày khoảng hai ngón tay.
- Quai cài dưới cằm vừa đủ một ngón tay luồn vào; khoá cài dễ mở bằng tay người lớn.
- Mũ dành cho trẻ đi xe đạp, xe trượt; đọc nhãn và dấu hợp quy trên mũ.
- Mũ đã bị va đập mạnh thì thay, kể cả khi bên ngoài không thấy nứt, vì lớp xốp bên trong có thể đã hỏng.
- Bảo vệ gối, khuỷu tay không bắt buộc nhưng giúp bé đỡ trầy khi tập ở sân xi măng.
- Giày kín mũi, đế bám; dép lê, dép tông dễ tuột và kẹt vào bánh.
Mũ bảo hiểm chỉ đội khi đi xe, không đội khi leo trèo khung leo hay chơi cầu trượt, vì quai mũ có thể mắc vào thanh chắn. Cất mũ chung chỗ với xe để không quên khi ra ngoài, và đổi mũ khi đầu bé lớn lên, cài hết nấc mà mũ vẫn chật.
Đi xe ở đâu: chọn xe theo chỗ nhà mình có
Một chiếc xe hợp hay không còn phụ thuộc vào chỗ bé đi. Nhà ở căn hộ chung cư thường chỉ có hành lang và sân chung; xe chòi chân, xe thăng bằng bánh đặc nhỏ gọn, dễ mang lên thang máy sẽ được dùng nhiều hơn chiếc xe ba bánh to. Nhà phố có sân trước nhỏ, đường hẻm thì cần để ý xe máy ra vào, nên chỉ cho bé đi khi có người lớn đứng giữa bé và lối xe.
Nhà ở vùng ven, nông thôn, có sân đất, đường bê tông làng xã như nhiều nơi ở Đồng Tháp, An Giang hay vùng trung du Phú Thọ, có nhiều chỗ để đi hơn nhưng mặt đường không đều; bánh hơi to sẽ đỡ xóc. Dù ở đâu, không cho bé đi xe gần ao hồ, kênh mương, bờ sông nếu không có rào chắn, vì xe có thể trôi xuống dốc nhanh hơn bé kịp phản ứng.
Công viên có đường dạo phẳng là chỗ lý tưởng cho xe thăng bằng. Ba mẹ để ý những đoạn dốc xuống, vì bé tuổi này chưa ước lượng được tốc độ, và đoạn dốc dẫn ra đường xe chạy.
Kiểm xe khi nhận hàng và giữ xe an toàn
Xe thường đến tay ở dạng tháo rời một phần, ba mẹ tự lắp. Khâu lắp và kiểm lần đầu quyết định xe có an toàn hay không:
- Đọc hướng dẫn lắp trước khi mở hết túi linh kiện; đếm ốc vít, đệm, nắp chụp đầu trục theo danh sách.
- Siết đủ các bu-lông ở cổ lái, yên, trục bánh; lắc mạnh tay lái và yên xem có rơ không.
- Lắp nắp chụp vào mọi đầu trục, đầu ốc nhô ra; thiếu nắp là thiếu, hỏi nơi bán gửi bổ sung trước khi cho bé đi.
- Quay thử từng bánh: bánh quay đều, không cạ khung, không lắc ngang.
- Chỉnh yên đúng số đo chân bé, kiểm vạch giới hạn tối đa trên cọc yên không lộ ra ngoài.
- Sau mỗi vài tuần, kiểm lại các mối siết, độ hơi của bánh hơi, núm tay lái còn nguyên không bị mòn rách.
- Xe để ngoài mưa nắng lâu thì kiểm thêm gỉ sét ở mối hàn và độ giòn của chi tiết nhựa.
Nếu xe có chi tiết nứt ở cổ lái, càng trước hay trục bánh, ngừng dùng ngay, không tự hàn hay dán lại. Đó là những điểm chịu lực khi bé ngã, hỏng ở đó là ngã mạnh.
Mua một chiếc hay mua lần lượt cả ba
Không cần đủ cả ba. Nhiều bé đi thẳng từ xe chòi chân sang xe thăng bằng rồi sang xe đạp hai bánh mà không qua xe ba bánh. Cũng có bé thích xe ba bánh hơn và đi lâu. Ba mẹ nhìn bé thích gì và chỗ nhà mình có gì.
Nếu chỉ mua một chiếc trước ba tuổi. Một xe thăng bằng có yên hạ thấp được, hoặc một xe chòi chân chuyển được thành xe thăng bằng, cho phép bé dùng từ lúc nhỏ đến lúc lớn hơn. Đọc kỹ khoảng chiều cao yên để biết xe phủ được những cỡ chân nào.
Xe cũ. Xe chòi chân và xe thăng bằng là nhóm đồ mua lại khá hợp, vì bé dùng ngắn và xe ít hỏng. Kiểm khung, mối hàn, trục bánh, núm tay lái và yên trước khi nhận. Mũ bảo hiểm thì nên mua mới, vì không biết mũ cũ đã từng va đập chưa.
Xe điện cho trẻ. Xe điện có người ngồi là nhóm khác hẳn: bé không dùng sức mình mà điều khiển máy. Nếu mua, đọc kỹ độ tuổi, tốc độ tối đa, có điều khiển từ xa cho người lớn hay không, và không cho bé đi ra đường có xe cộ.
Câu hỏi thường gặp
Xe chòi chân cho bé mấy tuổi?
Thường từ khoảng một tuổi, khi bé ngồi vững và đặt được cả hai bàn chân xuống đất lúc ngồi trên yên. Bé dùng nhiều nhất trong năm thứ hai, có bé dùng đến ba tuổi nếu xe có yên chỉnh cao được.
Xe thăng bằng cho bé mấy tuổi?
Nhiều bé bắt đầu đi được từ khoảng hai tuổi rưỡi, khi đã chạy vững, nhưng thứ quyết định là chiều dài chân trong so với chiều cao yên thấp nhất của xe. Bé ngồi lên phải đặt cả hai bàn chân xuống đất, đầu gối hơi cong.
Nên mua xe ba bánh hay xe thăng bằng cho bé 3 tuổi?
Tuỳ bé và chỗ đi. Xe ba bánh vững, hợp bé thích đạp chậm ở sân phẳng nhưng không giúp tập thăng bằng. Xe thăng bằng nhẹ, đi được nhiều kiểu đường, giúp bé quen giữ thăng bằng trước khi lên xe đạp hai bánh. Nhiều bé chỉ cần một trong hai.
Đo chiều dài chân trong của bé thế nào?
Cho bé đứng sát tường, chân trần, kẹp một cuốn sách bìa cứng giữa hai chân, gáy sách hướng lên và chạm đáy quần. Đo từ sàn đến mép trên gáy sách. Chọn xe có yên thấp nhất thấp hơn số đo này vài phân.
Bé đi xe chòi chân có cần đội mũ bảo hiểm không?
Với xe chòi chân đi trong nhà, tốc độ thấp, mũ không bắt buộc. Khi bé chuyển sang xe thăng bằng, xe ba bánh hoặc đi ở sân, công viên, đường dốc, nên đội mũ bảo hiểm vừa đầu, cài quai đúng cách.
Có nên mua xe lớn hơn một cỡ cho bé dùng lâu?
Không nên với xe thăng bằng và xe chòi chân. Bé không đặt chân xuống đất được thì không đẩy, không phanh bằng chân được, dễ ngã và sợ xe. Chọn xe đúng cỡ hiện tại có yên chỉnh được độ cao để dùng thêm khi bé lớn.