Bát thìa cho bé nên chọn theo ba điều: chất liệu được làm cho thực phẩm và chịu được cách hâm, rửa của nhà mình; thìa có đầu nông, cạnh bo, cỡ vừa miệng bé; bát đủ vững để bé tự xúc mà không lật. Silicone, nhựa PP và inox là ba chất liệu dễ dùng nhất cho bé nhỏ. Đồ “sợi tre” trộn nhựa và đồ melamine thì cần cẩn thận hơn với thức ăn nóng và lò vi sóng.
Bài này chỉ nói về món đồ: chất liệu, hình dáng, cách kiểm khi mua và lúc phải bỏ. Bé ăn gì, tập ăn theo cách nào là phần của bác sĩ và của ba mẹ, không bàn ở đây.
So sánh chất liệu bát thìa thường gặp cho bé
Kệ đồ ăn trẻ em có rất nhiều màu sắc, nhưng chất liệu thì quay đi quay lại chỉ vài nhóm. Mỗi nhóm hợp với một kiểu dùng:
| Chất liệu | Điểm mạnh | Điểm yếu | Lưu ý khi dùng |
|---|---|---|---|
| Silicone dùng cho thực phẩm | Mềm, không vỡ, bám bàn tốt nếu có đế hút | Bám mùi dầu mỡ, hút bụi, dễ bị cắn rách | Chọn loại một khối liền, không pha tạp màu lốm đốm |
| Nhựa PP | Nhẹ, rẻ, chịu nhiệt vừa | Trầy, ố màu theo thời gian | Đọc ký hiệu lò vi sóng trước khi hâm |
| Inox (thường là 304) | Bền, không ám mùi, dễ làm sạch | Truyền nhiệt nhanh, đồ nóng làm thành bát nóng; ồn khi rơi | Hợp với bé lớn hơn và với bếp ăn của lớp |
| Tre, gỗ nguyên khối | Nhẹ, ấm tay, ít trơn | Ngấm nước, dễ nứt, mốc nếu ngâm lâu | Rửa tay, phơi khô; không cho vào máy rửa bát |
| Melamine | Cứng, nhẹ, nhiều màu | Không dùng được trong lò vi sóng; trầy thì nên bỏ | Không đựng đồ rất nóng hoặc chua để lâu |
| “Sợi tre” trộn nhựa | Được quảng cáo là tự nhiên | Thực chất thường là bột tre trộn nhựa melamine | Tránh dùng với thức ăn nóng, lò vi sóng |
Hàng “sợi tre” là chỗ dễ nhầm nhất. Nhiều sản phẩm ghi “tự nhiên, phân huỷ sinh học”, nhưng phần kết dính là nhựa melamine – formaldehyde. Các cơ quan quản lý ở châu Âu từng cảnh báo và rút khỏi thị trường nhiều mặt hàng loại này vì nguy cơ thôi nhiễm khi gặp nóng. Nếu đã lỡ mua, chỉ dùng cho đồ nguội, khô và bỏ khi trầy hoặc bạc màu.
Thìa: đầu mềm, đầu nông, cán dày theo từng giai đoạn
Thìa cho bé được đút: đầu nông, mềm. Thìa silicone hoặc nhựa đầu mềm, lòng thìa nông giúp bé gạt thức ăn bằng môi dễ hơn, và không đau lợi khi bé cắn vào. Lòng thìa sâu như thìa người lớn thì bé khó lấy hết, thức ăn hay trào ra khoé miệng.
Thìa cho bé tập tự xúc: cán ngắn và dày. Bé mới tự cầm thìa thường nắm cả bàn tay. Cán ngắn, dày, có chỗ chặn giúp bé đưa thìa vào miệng mà không chọc quá sâu. Một số thìa có cổ uốn cong để lòng thìa luôn hướng lên; chúng hữu ích với bé đang vụng tay, nhưng không bắt buộc.
Thìa cảm nhiệt đổi màu: tiện nhưng không thay được việc thử. Loại thìa này đổi màu khi thức ăn nóng quá một ngưỡng nào đó. Ngưỡng ấy do nhà sản xuất đặt và lớp màu có thể phai sau nhiều lần rửa. Ba mẹ vẫn nên nếm thử hoặc chạm thử như bình thường.
Thìa inox nhỏ: khi bé đã xúc vững. Bé ở tuổi mẫu giáo đa phần dùng thìa inox nhỏ ở lớp. Ở nhà dùng cùng loại giúp bé không bỡ ngỡ. Kiểm mép thìa trơn, không có bavia sắc ở chỗ dập.
Thìa có chi tiết rời là không nên. Thìa ghép nhiều mảnh, đầu thìa tháo được, hoặc có hạt trang trí gắn vào cán đều có nguy cơ rời ra thành vật nhỏ. Thìa một khối liền là an toàn nhất.
Bát: đế hút, thành cao, chia ngăn và nắp đậy
Đế hút chân không chỉ bám trên mặt phẳng nhẵn. Bát đế hút bám rất chắc trên mặt kính, đá, khay nhựa trơn của ghế ăn, nhưng gần như không bám trên mặt gỗ có vân, mặt bàn có khe hay mặt vải. Trước khi mua, nghĩ xem bé sẽ ăn ở đâu. Đế hút cũng cần mặt bàn sạch, khô và được ấn chặt từ giữa ra.
Thành bát cao một bên giúp bé tự xúc. Thành cong vào trong như một bức tường nhỏ giúp bé đẩy thức ăn vào thìa thay vì đẩy ra ngoài. Đây là chi tiết nhỏ nhưng làm bé bớt bực khi tập ăn.
Bát chia ngăn hợp với món tách riêng. Khay có ngăn giúp các món không lẫn vào nhau, có ích với bé kén ăn hoặc ba mẹ muốn bé nhìn thấy từng món. Nhưng ngăn càng nhiều thì góc càng khó cọ.
Nắp đậy có ích khi mang đi. Bát có nắp kín dùng được để mang cháo, cơm khi ra ngoài. Nắp nên có ron tháo được để rửa, nếu không ron là chỗ bám bẩn.
Kích cỡ vừa phần ăn của bé. Bát quá to khiến phần ăn trông ít, bé dễ quậy ra ngoài; bát quá nhỏ thì phải múc thêm liên tục. Vài cỡ bát nhỏ khác nhau thường dùng tốt hơn một bát lớn.
Yếm, tấm lót và khăn: đồ đi kèm bữa ăn
Yếm silicone có máng hứng. Máng cong ở dưới hứng cơm rơi, rửa nhanh dưới vòi, khô ngay. Hợp với bé tự xúc làm rơi nhiều. Điểm yếu là hơi cứng ở cổ, một số bé khó chịu; chọn loại có nút chỉnh nhiều nấc, mép cổ mềm, và không có dây buộc dài quanh cổ.
Yếm vải hoặc yếm áo có tay. Yếm có tay che được cả cánh tay, hợp với bữa có canh, có nước sốt. Vải chống thấm một mặt giặt máy được là tiện nhất. Yếm vải cần nhiều chiếc để thay giặt; yếm ẩm để qua đêm sẽ có mùi.
Kiểu cài yếm. Nút bấm và miếng dán nhám an toàn hơn dây buộc. Miếng dán nhám thì bé lớn có thể tự giật ra, và hay dính xơ vải sau vài lần giặt. Tuyệt đối không để bé đội yếm đi ngủ hay ngồi một mình với yếm có dây.
Tấm lót ăn và tấm trải sàn. Một tấm lót silicone phẳng trên bàn giúp bát đế hút bám tốt hơn và gom vụn thức ăn. Một tấm trải sàn lau được dưới ghế ăn giúp ba mẹ thoải mái để bé tự xúc mà không ngại dọn. Tấm trải nên mỏng, phẳng, không cuộn mép để người lớn đi qua không vấp.
Khăn lau riêng cho bữa ăn. Vài chiếc khăn nhỏ dùng riêng để lau tay miệng bé trong bữa, giặt mỗi ngày, tách khỏi khăn mặt và khăn tắm. Khăn giấy ướt không cần thiết nếu có sẵn khăn sạch và nước.
Đọc ký hiệu và hướng dẫn trên bát thìa
Trên đáy bát hoặc trên bao bì thường có vài ký hiệu nhỏ. Hiểu đúng chúng giúp tránh làm hỏng đồ và tránh dùng sai:
- Hình ly và nĩa: vật liệu được dùng cho thực phẩm. Không có ký hiệu này và không có thông tin chất liệu thì không nên dùng để đựng đồ ăn của bé.
- Hình sóng hoặc chữ microwave safe: được dùng trong lò vi sóng. Melamine và đồ sợi tre trộn nhựa thường không có ký hiệu này.
- Hình đĩa trong vòi nước: rửa được bằng máy. Đồ tre, gỗ gần như luôn ghi rửa tay.
- Số trong tam giác: mã loại nhựa (số 5 là PP). Mã chỉ nói tên nhựa, không nói được chịu nhiệt bao nhiêu.
- Nhiệt độ tối đa: khi có ghi, đây là con số đáng tin hơn mọi lời quảng cáo về độ bền nhiệt.
- Nhãn phụ tiếng Việt: với hàng nhập khẩu, phải có tên đơn vị nhập khẩu, xuất xứ, chất liệu, hướng dẫn. Đồ dùng ăn uống bằng nhựa, kim loại thuộc phạm vi quy chuẩn an toàn của Bộ Y tế; khi cần dẫn chiếu chính xác, kiểm văn bản hiện hành.
Với đồ không ghi gì cả, cách an toàn là coi như nó không chịu được nhiệt: không hâm, không chan canh sôi, không rửa nước sôi. Đồ của bé dùng mỗi ngày trong nhiều tháng, nên mua loại ghi rõ ngay từ đầu vẫn nhẹ đầu hơn.
Kiểm bát thìa khi mua và khi nhận hàng
Một bộ bát thìa trông giống nhau trên ảnh có thể rất khác khi cầm tay. Kiểm theo thứ tự:
- Ngửi: mở hộp, ngửi bát và thìa. Mùi hắc mạnh, nhất là ở đồ silicone và đồ sợi tre, là lý do đổi hàng.
- Bẻ nhẹ đồ silicone: silicone tốt khi kéo căng thường giữ màu; nếu chỗ bị kéo bạc trắng thấy rõ, có thể silicone pha chất độn.
- Sờ mép bát, mép thìa, chỗ nối cán: không có cạnh sắc, bavia, vết nứt chân chim.
- Thử đế hút trên chính mặt bàn hoặc khay ghế ăn bé sẽ dùng.
- Kiểm màu sơn hoặc hoạ tiết in: hoạ tiết nên nằm dưới lớp men hoặc ở mặt ngoài, không bong khi cạo nhẹ bằng móng tay.
- Đọc nhãn tiếng Việt và giữ hộp, hoá đơn vài tuần để đổi trả khi có lỗi.
- Rửa sạch bằng nước ấm và nước rửa dịu trước lần dùng đầu.
Nếu mua cho lớp, nên xin mẫu trước một vài chiếc, dùng thử và rửa thử bằng đúng cách của bếp lớp trong một tuần, rồi mới đặt số lượng lớn.
Vệ sinh, cất giữ và khi nào phải bỏ bát thìa
Đồ silicone hay bị ám mùi dầu mỡ và mùi thức ăn đậm. Rửa ngay sau bữa bằng nước ấm, tránh để thức ăn khô cứng bám; mùi bám lâu thường giảm khi rửa nước nóng và phơi khô thoáng theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Silicone hút bụi, nên cất trong hộp kín thay vì để trên giá hở gần bếp.
Đồ tre và gỗ không nên ngâm nước qua đêm, không cho vào máy rửa bát, không phơi nắng gắt ngay sau khi rửa vì dễ nứt. Thấy chấm đen ở chỗ nối cán, ở vân gỗ, hoặc vết nứt nhỏ thì bỏ, vì nấm mốc trong khe gỗ không rửa sạch được.
Đồ nhựa và melamine nên bỏ khi đã trầy nhiều, bạc màu, có vết nứt hoặc phồng do bị hơ nóng. Thìa silicone bị bé cắn đứt một mẩu đầu thìa phải bỏ ngay, vì mẩu nhỏ tiếp theo có thể gây hóc. Đồ inox thì hiếm khi phải thay, trừ khi bị móp tạo cạnh sắc. Nhìn chung, kiểm nhanh toàn bộ bát thìa của bé mỗi tháng một lần là thói quen đáng giữ.
Một chuyện nhỏ nữa là chỗ cất. Bát thìa của bé nên có một ngăn riêng, khô, có nắp hoặc cửa, tách khỏi dao kéo và hộp gia vị. Khi bé bắt đầu đi lớp, việc có sẵn chỗ cất riêng cũng giúp bé quen ý thức đồ của mình, và giúp ba mẹ thấy ngay chiếc nào đã trầy, chiếc nào thất lạc để bổ sung kịp.
Câu hỏi thường gặp
Bát thìa silicone có an toàn cho bé không?
Silicone dùng cho thực phẩm đạt quy chuẩn được dùng rộng rãi cho đồ trẻ em vì mềm, không vỡ và chịu nhiệt tốt. Điều cần chú ý là nguồn hàng: chọn sản phẩm có nhãn rõ, có thông tin chất liệu và đơn vị chịu trách nhiệm, không có mùi hắc. Đồ trôi nổi không nhãn thì không biết được thành phần.
Có nên dùng bát melamine cho bé không?
Bát melamine nhẹ và khó vỡ nên nhiều nơi vẫn dùng. Tuy vậy, không nên dùng nó trong lò vi sóng, không đựng đồ đang sôi hoặc đồ chua để lâu, và nên bỏ khi trầy. Với bé nhỏ ăn đồ hâm nóng hằng ngày, silicone, nhựa PP ghi chịu nhiệt hoặc inox là lựa chọn ít phải lo hơn.
Bát đế hút không bám được trên bàn thì làm sao?
Đế hút cần mặt phẳng nhẵn, sạch và khô. Mặt gỗ có vân, mặt đá nhám hoặc bàn có khe sẽ không giữ được. Có thể đặt một tấm lót ăn silicone phẳng dưới bát, hoặc cho bé ăn trên khay nhựa của ghế ăn. Nhớ ấn từ giữa đế ra mép và lau khô đáy trước khi ấn.
Bé mấy tuổi thì chuyển sang thìa inox được?
Không có mốc cố định; thường khi bé đã tự xúc khá vững và ít cắn thìa, nhiều gia đình chuyển sang thìa inox nhỏ, phần lớn trước tuổi mẫu giáo. Thìa inox cần mép trơn và đầu không quá to. Ở lớp mẫu giáo, bé thường dùng thìa inox của trường nên tập trước ở nhà cũng có ích.
Một bé cần mua bao nhiêu bát thìa?
Thường hai đến ba bát, ba bốn chiếc thìa là đủ để xoay vòng trong ngày, cộng một bộ có nắp nếu hay mang đồ ăn đi. Mua quá nhiều mẫu cùng lúc khiến tủ đầy mà vẫn chỉ dùng vài chiếc quen tay. Mua ít, dùng thử, rồi bổ sung đúng loại bé thích.
Đồ ăn bằng tre tự nhiên khác đồ sợi tre trộn nhựa thế nào?
Đồ tre nguyên khối được tiện, đẽo từ thân tre, nhìn rõ thớ tự nhiên và thường phải rửa tay. Đồ sợi tre trộn nhựa có bề mặt láng đều, màu tươi, kiểu dáng đúc khuôn giống đồ nhựa, và thành phần ghi có melamine hoặc nhựa. Loại sau cần tránh dùng với thức ăn nóng và lò vi sóng.