Bé 1 tuổi nên có đồ chơi thuộc tám nhóm: đồ kéo theo hoặc đẩy khi bé đã đi, khối to để xếp chồng và xô đổ, hộp thả hình ít khối, đồ gõ như búa gõ bóng hay trống, bóng các cỡ vừa, sách bìa cứng, đồ đóng vai đơn giản như búp bê vải hay bộ ấm chén nhựa to, và đồ chơi cát nước dùng ngoài trời. Mỗi nhóm một hai món là đủ. Bé tuổi này chơi một món lâu hơn nhiều người nghĩ nếu món đó cho bé làm đúng việc bé đang mê.
Năm thứ hai là năm bé đi, rồi chạy, bắt đầu nói vài từ và bắt chước việc người lớn làm. Đồ chơi đáng mua là đồ theo kịp những thay đổi đó mà vẫn chịu được cách chơi mạnh tay: ném, cắn, đập, kéo lê. Phần dưới đi qua từng nhóm, những điểm cần kiểm, và các món hay được tặng dịp thôi nôi mà chưa hợp.
Bé từ 12 đến 24 tháng thường làm gì với đồ chơi
Khoảng quanh mốc một tuổi, nhiều bé bắt đầu đi những bước đầu tiên, có bé sớm hơn vài tháng, có bé muộn hơn đến tháng thứ mười lăm, mười sáu mà vẫn bình thường. Khi đã đi được, bé thích mang đồ theo người: kéo một con vịt có dây, đẩy một chiếc xe, ôm một quả bóng đi khắp nhà. Đồ chơi gắn với việc di chuyển vì thế được bé dùng nhiều nhất trong năm này.
Bàn tay cũng khéo hơn: bé xếp được hai ba khối chồng lên nhau rồi xô đổ, nhét được khối tròn vào lỗ tròn, lật được từng trang sách bìa cứng. Cuối năm thứ hai, nhiều bé bắt đầu bắt chước việc nhà: bế búp bê, cầm thìa đút cho gấu, cầm điện thoại đồ chơi áp vào tai. Đó là lúc nhóm đồ đóng vai đơn giản có chỗ dùng.
Điều chưa thay đổi là bé vẫn đưa đồ vào miệng, vẫn ném, vẫn không hiểu món nào dễ vỡ. Đồ chơi cho tuổi này vẫn phải to, chắc, không có chi tiết nhỏ, và chịu được rơi từ độ cao bàn ăn xuống sàn gạch. Nhãn ghi độ tuổi trên hộp là chỗ đầu tiên ba mẹ nhìn: món ghi từ ba tuổi trở lên thì chưa dành cho bé, dù trông bé có vẻ chơi được.
Tám nhóm đồ chơi và điều cần xem khi chọn
Ba mẹ không cần mua cả tám nhóm cùng lúc. Bảng xếp theo thứ tự thường được bé dùng sớm đến muộn trong năm:
| Nhóm | Ví dụ món đồ | Xem gì khi chọn |
|---|---|---|
| Đồ kéo theo, đẩy đi | Con vật có bánh và dây kéo, xe đẩy tay vịn, xe chở khối | Dây kéo ngắn, có núm cầm to; đế xe đẩy rộng, không lật |
| Khối to xếp chồng | Khối vải, khối gỗ lớn, cốc xếp tháp | Mỗi khối to hơn lòng bàn tay bé; cạnh bo tròn |
| Hộp thả hình | Hộp có hai ba lỗ hình tròn, vuông, tam giác | Ít khối, khối to; nắp mở được để lấy ra |
| Đồ gõ | Búa gõ bóng, trống, đàn gõ | Búa nhẹ, đầu búa bọc hoặc làm bằng gỗ nhẹ; bóng không rời khỏi khung |
| Bóng | Bóng vải, bóng cao su mềm cỡ vừa | Không quá nhỏ; không có van rời |
| Sách bìa cứng | Sách hình con vật, đồ vật quen thuộc | Trang dày, góc bo, gáy chắc |
| Đóng vai đơn giản | Búp bê vải, thú nhồi bông nhỏ, bộ ấm chén nhựa to, điện thoại đồ chơi | Không có mắt nút đính rời; món nhựa không có mảnh nhỏ |
| Cát và nước | Xô, xẻng nhựa, cốc múc, khuôn to | Nhựa dày, không có cạnh sắc ở mép xẻng |
Nếu phải chọn ít, ba nhóm đầu bảng thường được dùng lâu nhất: một món kéo đẩy, một bộ khối to, một hộp thả hình. Sách bìa cứng và bóng thì nhiều nhà đã có từ trước một tuổi, chỉ cần bổ sung vài món mới. Nhóm đóng vai thường hợp hơn vào nửa sau của năm, khi bé bắt đầu bắt chước người lớn.
Những món hay được tặng dịp thôi nôi nhưng chưa hợp
Bộ lắp ghép nhỏ cho trẻ lớn. Khối lắp ghép cỡ nhỏ, bộ xếp hình nhiều mảnh thường ghi từ ba tuổi. Bé một tuổi sẽ ngậm các mảnh thay vì ghép. Loại khối lắp ghép cỡ to dành riêng cho tuổi nhỏ thì dùng được.
Xe điện có người ngồi. Bé một tuổi chưa điều khiển được, và tốc độ của xe nhanh hơn phản xạ của bé. Nếu được tặng, cất đến khi bé đủ tuổi ghi trên hộp và luôn chơi khi có người lớn bên cạnh.
Đồ chơi điện tử nhiều nút, nhiều đèn. Bé có thể thích bấm, nhưng món đồ làm hết mọi việc thay bé: tự phát nhạc, tự đọc, tự sáng đèn. Một món như vậy là đủ, không cần nhiều. Bài riêng về đồ chơi điện tử trong chuyên mục này nói kỹ hơn.
Bộ tranh ghép nhiều miếng. Tranh ghép cho tuổi này chỉ nên có vài miếng to, có núm cầm. Bộ hai mươi, ba mươi miếng là đồ của tuổi mẫu giáo.
Thú nhồi bông lớn hơn người bé. Không nguy hiểm khi để ở góc phòng, nhưng không nên để trong cũi khi bé ngủ và ít khi được bé dùng để chơi thật. Thú bông nhỏ vừa ôm thường được dùng nhiều hơn.
Kiểm nhanh khi mua đồ chơi cho bé chập chững
Bé đi được thì cũng ngã nhiều, ném nhiều và leo trèo nhiều. Ngoài nhãn tiếng Việt và độ tuổi ghi trên bao bì, ba mẹ thử những điều sau ngay tại cửa hàng hoặc lúc mở hàng:
- Thả món đồ từ độ cao ngang hông xuống sàn cứng xem có vỡ, bung chi tiết không. Bé sẽ làm việc đó hằng ngày.
- Dây kéo của đồ chơi kéo theo không dài quá mức cần để bé đi thẳng người; dây dài dễ quấn cổ hoặc vướng chân.
- Đồ có bánh xe: bánh gắn chắc vào trục, trục không lòi đầu nhọn khi bánh rơi ra.
- Đồ gỗ: mặt và cạnh nhẵn, không dằm, sơn không bong khi miết móng tay.
- Đồ nhựa: không có mùi nồng, mép khuôn không sắc, phần nối giữa hai nửa không hở khe kẹp ngón tay.
- Đồ có pin: nắp pin vặn vít, pin bên trong không phải pin cúc nếu nắp có thể bung ra.
- Đồ vải: đường may kín, mắt mũi thêu hoặc in, không phải nút đính.
Chuyên mục an toàn đồ chơi của trang giải thích kỹ hơn về dấu hợp quy, quy chuẩn và cách đọc nhãn. Ở đây chỉ cần nhớ một nguyên tắc: món nào ba mẹ không thử được thì chưa đưa cho bé.
Đồ chơi ngoài trời, cát nước và chuyện đi chơi
Bé một tuổi thường được đưa ra sân chung cư, công viên, sân nhà ông bà. Một bộ xô xẻng nhựa và vài khuôn to dùng được ở hố cát công viên, bãi biển, và cả chậu nước ngoài ban công. Đây là bộ đồ ít tiền, dùng nhiều năm, và hợp với bé ở mọi vùng, từ khu đô thị ở Thành phố Hồ Chí Minh đến sân nhà vườn ở Đồng Tháp.
Bóng là món ngoài trời thứ hai nên có. Quả bóng cỡ vừa, mềm, đủ nhẹ để bé đá trúng mà không đau chân, đủ to để bé ôm bằng hai tay. Bóng quá cứng và nặng, như bóng đá của trẻ lớn, chưa hợp.
Với xe đạp, xe chòi chân, xe thăng bằng, nhiều nhà mua ngay dịp thôi nôi. Bé một tuổi phần lớn mới đang tập đi vững; xe chòi chân thấp có thể dùng từ khi bé ngồi lên được và chân chạm đất, nhưng loại nào hợp tuổi nào cần xem kỹ chiều cao yên và cách bé dùng chân. Chuyên mục này có bài riêng về việc chọn ba loại xe đó.
Đồ chơi nước dùng ở nhà, trong chậu tắm hay chậu ngoài sân, luôn cần người lớn ngồi cạnh suốt thời gian chơi, vì trẻ nhỏ có thể gặp nguy hiểm ở mực nước rất nông. Đổ nước ra ngay khi chơi xong, úp chậu xuống và cất xô, cốc múc lên cao để bé không tự múc nước chơi lúc người lớn không để ý.
Bé ở nhà ông bà, đi nhà trẻ: có cần mua hai bộ đồ chơi
Nhiều gia đình gửi bé ban ngày ở nhà ông bà, hoặc cho bé đi nhà trẻ từ khoảng mười tám tháng. Câu hỏi thường gặp là có nên mua thêm một bộ đồ chơi để ở chỗ thứ hai không. Với nhà trẻ thì không cần: lớp đã có đồ dùng chung theo danh mục của trường, và nhiều lớp không nhận đồ chơi riêng của bé để tránh tranh giành, lạc đồ; ba mẹ hỏi cô quy định của lớp mình. Thứ có thể mang là một món vải quen để ôm lúc ngủ trưa, nếu lớp cho phép.
Với nhà ông bà, nên chia chứ không mua gấp đôi. Mang sang đó một món kéo đẩy, một bộ khối, vài cuốn sách, phần còn lại để ở nhà. Hai nơi có đồ khác nhau còn làm bé thấy mới mỗi khi chuyển chỗ. Món to như xe đẩy, xe chòi chân thì để ở nơi có khoảng trống và có sân hơn.
Ông bà đôi khi giữ lại đồ chơi của các cháu lớn từ nhiều năm trước. Những món đó cần qua đúng phép kiểm như đồ mới: thả thử, kéo thử chi tiết, xem sơn và mép nhựa. Nhựa để lâu ngoài nắng thường giòn và vỡ thành mảnh sắc; món nào như vậy thì bỏ, dù còn nguyên hình.
Lập danh sách đồ chơi cho năm thứ hai
Một trình tự mua gọn, có tính đến việc bé thường được tặng nhiều quà dịp thôi nôi:
- Trước thôi nôi: liệt kê những món bé đang có và còn dùng được. Nhiều món từ năm đầu như cốc lồng, bóng, sách vẫn dùng tiếp.
- Nếu người thân hỏi nên tặng gì, gợi ý theo nhóm còn thiếu trong bảng tám nhóm, tránh để cả nhà cùng tặng một loại.
- Sau thôi nôi: mở quà, chia làm ba phần: dùng ngay, cất đến đúng tuổi ghi trên hộp, và món không hợp có thể đem cho.
- Khi bé đi vững: thêm một món kéo theo hoặc đẩy đi nếu chưa có.
- Khoảng tháng thứ mười tám: thêm một hai món đóng vai đơn giản khi thấy bé bắt đầu bắt chước người lớn.
- Cuối năm: rà lại, món nào bé không chạm vào ba tháng thì cất hoặc cho, nhường chỗ cho đồ của tuổi hai.
Với cách này, một bé có thể đi hết năm thứ hai với mười đến mười lăm món đồ chơi thật sự được dùng. Con số đó nhỏ hơn số đồ trong nhiều căn nhà có trẻ nhỏ, nhưng không làm bé thiếu gì. Thứ bé cần thêm trong năm này là thời gian ra ngoài và người lớn chịu ngồi xuống sàn cùng bé.
Câu hỏi thường gặp
Bé 1 tuổi nên mua đồ chơi gì đầu tiên?
Nếu chỉ mua một hai món, đồ kéo theo hoặc xe đẩy tay vịn cho bé đang tập đi, cùng một bộ khối to để xếp chồng, là hai món được dùng nhiều nhất. Hộp thả hình ít khối là lựa chọn thứ ba. Các món khác có thể bổ sung dần theo việc bé đang mê.
Quà thôi nôi cho bé nên tặng gì?
Đồ chơi thuộc một trong tám nhóm hợp tuổi: kéo đẩy, khối to, hộp thả hình, đồ gõ, bóng, sách bìa cứng, đóng vai đơn giản, đồ cát nước. Nên hỏi ba mẹ bé đã có những gì để tránh trùng. Món ghi từ ba tuổi trở lên thì chưa nên tặng.
Bé 1 tuổi chơi lắp ghép được chưa?
Bé có thể chơi loại khối lắp ghép cỡ to dành riêng cho trẻ nhỏ, mỗi khối lớn hơn lòng bàn tay. Bộ lắp ghép cỡ nhỏ cho trẻ lớn thường ghi từ ba tuổi vì có chi tiết nhỏ, chưa hợp với bé còn đưa đồ vào miệng.
Có cần mua đồ chơi giáo dục cho bé 1 tuổi không?
Hầu hết đồ chơi hợp tuổi đều cho bé tập một điều gì đó: khối xếp tập tay, đồ kéo tập đi, sách tập nhìn và gọi tên. Ba mẹ không cần tìm loại ghi "giáo dục" hay hứa làm con thông minh hơn; chọn theo việc bé đang làm và theo độ an toàn là đủ.
Bé 15 tháng chưa đi có nên mua xe đẩy không?
Mốc đi của trẻ chênh nhau khá nhiều, nhiều bé đi sau mười lăm tháng vẫn bình thường. Xe đẩy tay vịn đế rộng có thể dùng khi bé đã vịn đứng. Nếu ba mẹ lo về việc vận động của con, nên hỏi bác sĩ nhi khi khám định kỳ thay vì dựa vào đồ chơi.
Đồ chơi cho bé 1 tuổi nên bằng gỗ hay nhựa?
Cả hai đều dùng được nếu đạt yêu cầu an toàn. Gỗ bền, nặng tay hơn, cần nhẵn và sơn không bong. Nhựa nhẹ, rửa dễ, cần không có mùi nồng và mép sắc. Đồ dùng ngoài trời và đồ tắm thường bằng nhựa sẽ tiện hơn.