Có, ba mẹ hoàn toàn có thể mua đồ chơi cũ cho bé, với điều kiện chọn đúng loại món: đồ bền, cấu tạo đơn giản, làm sạch được hết các mặt và kiểm được bằng mắt, bằng tay. Khối gỗ, xếp hình cỡ lớn, xe chòi chân, nhà bóng gấp, bộ đồ chơi nấu ăn bằng nhựa cứng là những món mua cũ thường lời. Ngược lại, những món chạm thẳng vào miệng bé, những món mà an toàn phụ thuộc vào bộ phận bên trong không nhìn thấy, và những món không rõ đã qua tay bao nhiêu người thì nên mua mới.
Đồ chơi trẻ nhỏ có vòng đời sử dụng ngắn: bé chơi say mê vài tháng rồi chuyển sang món khác, trong khi món đồ vẫn còn tốt. Vì thế thị trường đồ thanh lý giữa các gia đình rất sôi động, từ nhóm cư dân chung cư tới chợ phiên cuối tuần. Bài này giúp ba mẹ chia đồ thành ba nhóm, biết cần hỏi người bán gì, kiểm gì tại chỗ, và khi nào nên bỏ qua một món dù giá hời.
Ba nhóm đồ: mua cũ được, cân nhắc kỹ, nên mua mới
Cách chia dưới đây dựa trên hai câu hỏi: món này có làm sạch được hết không, và hỏng hóc của nó có lộ ra ngoài để ba mẹ thấy được không. Món nào trả lời "có" cả hai thì mua cũ yên tâm hơn.
| Nhóm | Ví dụ thường gặp | Vì sao |
|---|---|---|
| Mua cũ được | Khối gỗ, xếp hình núm cỡ lớn, tháp chồng, xe chòi chân, cầu trượt nhựa gia đình, nhà bóng, bộ nấu ăn nhựa cứng, đàn gỗ | Cấu tạo lộ hết ra ngoài, rửa hoặc lau được, hư hỏng thấy được bằng mắt |
| Cân nhắc kỹ | Đồ chơi chạy pin, đồ chơi có nam châm, thú bông, xe đẩy, nôi cũi, ghế ăn dặm | Có phần bên trong không nhìn thấy, hoặc khó làm sạch tận gốc, cần kiểm theo danh sách riêng |
| Nên mua mới | Núm ti, bình sữa, đồ gặm nướu, mũ bảo hiểm, ghế ngồi ô tô không rõ lịch sử, nệm ngủ cho trẻ sơ sinh | Chạm miệng, hao mòn vô hình, hoặc an toàn phụ thuộc vào việc chưa từng va đập |
Bảng này là khung tham khảo chứ không phải luật cứng. Một bộ xếp hình núm hàng tốt nhưng đã nứt vài viên vẫn phải bỏ những viên nứt; ngược lại, một món ở nhóm "cân nhắc kỹ" mà người bán là người quen, kể rõ lịch sử dùng và còn đủ hướng dẫn thì có thể chấp nhận. Điều quan trọng là ba mẹ quyết theo tình trạng món đồ cụ thể đang cầm trên tay, không theo lời rao.
Vì sao một số món nên mua mới dù giá cũ rẻ hơn nhiều
Đồ chạm miệng mòn theo cách khó thấy. Núm ti, núm bình, vòng gặm nướu bằng silicone hay cao su bị bé nhai, tiệt trùng nhiều lần sẽ mỏng dần, nứt chân chim, có khi rách một mẩu nhỏ đúng lúc bé đang ngậm. Nhìn qua vẫn thấy nguyên vẹn, nên giá rẻ không bù được rủi ro.
Thiết bị bảo vệ chỉ đáng tin khi chưa chịu va đập. Mũ bảo hiểm và ghế ngồi ô tô được làm để hấp thụ lực một lần. Sau một cú va chạm, lớp xốp bên trong có thể đã nén lại mà vỏ ngoài không nứt. Người bán có thể thật lòng không biết món đồ từng rơi hay từng ở trong xe bị tông.
Nệm và đồ ngủ cho trẻ sơ sinh cần đúng độ phẳng, độ chắc. Nệm đã lún theo dáng người nằm trước, mép đã xẹp, có thể để lại khe hở giữa nệm và thành cũi. Với bé chưa tự lật được, đây là chuyện an toàn giấc ngủ chứ không chỉ chuyện vệ sinh.
Hàng không rõ nguồn gốc ngay từ khi còn mới. Một món đồ chơi khi mua mới đã không có nhãn tiếng Việt, không dấu hợp quy, thì khi thành đồ cũ lại càng không có gì để đối chiếu. Mua cũ không làm món đồ an toàn hơn so với lúc nó được bán ra lần đầu.
Hỏi người bán những gì trước khi hẹn xem đồ
Vài câu hỏi qua tin nhắn giúp ba mẹ lọc được phần lớn món không đáng đi xem, đỡ mất một buổi chạy xe. Người bán thật thà thường trả lời được hết, còn câu trả lời vòng vo là tín hiệu nên dừng:
- Bé nhà bạn dùng món này trong bao lâu, khi bé bao nhiêu tháng tuổi? Câu này cho biết mức hao mòn và độ tuổi mà món đồ phù hợp.
- Món đồ từng rơi, từng gãy, từng sửa hay thay linh kiện chưa? Nếu có, sửa ở đâu, thay bằng gì.
- Còn đủ các chi tiết như khi mua không, còn hộp, sách hướng dẫn hay ảnh chụp hộp không? Ảnh hộp giúp đối chiếu độ tuổi khuyến cáo và cảnh báo của nhà sản xuất.
- Nhà có nuôi thú cưng, có người hút thuốc trong nhà không? Lông, mùi khói ngấm vào đồ vải và xốp rất khó giặt sạch.
- Đồ chơi chạy pin: đã từng để pin lâu trong máy không, ngăn pin có bị gỉ, chảy nước không?
- Vì sao thanh lý? Câu trả lời như "bé lớn rồi", "nhà chật" là bình thường; câu "bé không thích chơi" đôi khi che chuyện món đồ có lỗi.
Ba mẹ nên xin thêm một hai ảnh chụp ở góc cụ thể: mặt dưới, khớp nối, ngăn pin, đường may. Ảnh đẹp đặt trên nền sáng thường chỉ cho thấy mặt tốt nhất của món đồ.
Kiểm tại chỗ trong mười phút
Khi đến xem, ba mẹ nên mang theo khăn giấy ướt, một lõi cuộn giấy vệ sinh và dành mười phút làm lần lượt các bước sau. Đừng ngại kiểm kỹ trước mặt người bán; người bán đàng hoàng hiểu đây là đồ cho trẻ nhỏ.
- Ngửi trước: mùi hắc của nhựa, sơn hay mùi mốc ẩm là lý do để bỏ, vì mùi ngấm sâu thường không mất hẳn khi rửa.
- Nhìn dưới ánh sáng tốt: tìm vết nứt nhỏ, sơn bong tróc, cạnh bị vỡ thành mép sắc, ố mốc ở khe và mặt trong.
- Vuốt tay dọc các cạnh và góc: gỗ có dằm, nhựa có bavia sắc thì bé cũng sẽ bị cứa như vậy.
- Lắc và vặn nhẹ các bộ phận: bánh xe, mắt thú bông, núm, nút bấm phải chắc, không lỏng, không rơi ra.
- Mở ngăn pin nếu có: vít phải còn, nắp phải đóng chặt, không có bột trắng hay vệt gỉ của pin chảy nước.
- Đếm chi tiết nhỏ: món dành cho bé dưới ba tuổi mà có mảnh lọt được qua lòng một ống giấy vệ sinh thì xem như có nguy cơ hóc.
- Thử vận hành: xe chòi chân chạy thẳng, phanh nếu có thì ăn, cầu trượt đứng vững không cập kênh.
Món đồ qua đủ bảy bước vẫn cần làm sạch kỹ ở nhà trước khi đưa cho bé. Cách làm sạch theo từng chất liệu có bài riêng trên trang.
Đồ chơi chạy pin, có nam châm, có dây: ba nhóm phải xem thêm
Đồ chơi có pin cúc là nhóm ba mẹ cần đặc biệt cẩn thận khi mua cũ. Ở hàng mới đạt chuẩn, ngăn đựng pin cúc thường phải có vít hoặc cơ cấu khó mở để trẻ không tự lấy pin ra. Đồ cũ hay bị mất vít, nắp lỏng, hoặc người dùng trước đã dán băng keo thay vít. Bất kỳ món nào mà ngón tay ba mẹ mở được nắp pin không cần dụng cụ thì nên bỏ qua, hoặc chỉ mua khi chắc chắn sửa lại được nắp có vít.
Đồ chơi có nam châm nhỏ, như bộ ghép hình nam châm, cần kiểm từng viên đã được bọc kín trong khối nhựa chưa. Nhựa cũ giòn có thể nứt, làm viên nam châm rơi ra. Nếu bé nuốt từ hai viên nam châm trở lên, chúng có thể hút nhau qua thành ruột và gây tổn thương nặng, nên một viên lòi ra cũng đủ để loại cả bộ khỏi tầm tay bé nhỏ.
Đồ chơi có dây kéo, dây đàn, dây treo nôi phải đo lại độ dài và xem dây có bị sờn, có nút thắt mới do người dùng trước tự nối không. Dây đã nối thường dài hơn thiết kế ban đầu. Với trẻ còn nằm cũi, những món treo ngang cũi nên tháo xuống khi bé bắt đầu chống tay, ngồi dậy được, bất kể món đó mới hay cũ.
Khi nào đưa bé đi cấp cứu ngay
Nghi bé nuốt pin cúc. Đưa bé đến cơ sở y tế có cấp cứu nhi ngay, kể cả khi bé chưa có biểu hiện gì. Không cố móc họng, không gây nôn, mang theo vỏ hoặc mẫu pin cùng loại để bác sĩ biết kích thước.
Nghi bé nuốt nam châm, nhất là từ hai viên trở lên. Đi viện ngay, không chờ xem bé có đau bụng không. Mang theo phần còn lại của bộ đồ chơi để bác sĩ hình dung kích thước viên nam châm.
Bé ho sặc, thở rít, tím tái sau khi ngậm một chi tiết nhỏ. Gọi cấp cứu, làm thủ thuật sơ cứu hóc dị vật theo đúng độ tuổi nếu ba mẹ đã được học, và không thò tay mò vào họng khi không nhìn thấy dị vật.
Bé bị dây quấn cổ hay bị kẹt tay chân trong khe đồ chơi, đồ dùng. Gỡ ra ngay, theo dõi nhịp thở, màu da; có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào thì đưa đi khám. Sau đó loại món đồ gây ra sự cố, không sửa tạm để dùng tiếp.
Mua cũ có thật sự tiết kiệm không: cách tính của người mua tỉnh táo
Đồ cũ rẻ hơn đồ mới là đúng, nhưng tiết kiệm thật hay không còn phụ thuộc vào việc bé có chơi món đó không và món đó còn dùng được bao lâu. Một món cũ giá rẻ mà bé chỉ chơi vài ngày rồi bỏ, hay phải mua thêm phụ kiện để chạy được, thì không còn rẻ. Ba mẹ nên hỏi mình câu này trước khi hẹn xem: nếu món này mới và cùng giá, mình có mua không? Nếu câu trả lời là không, giá rẻ chỉ đang kéo mình mua thừa.
Một lợi ích ít người tính tới là đồ cũ cho phép ba mẹ thử một nhóm đồ chơi trước khi đầu tư. Ví dụ giả định: ba mẹ phân vân có nên mua bộ khối xây dựng lớn cho bé hai tuổi rưỡi không. Mua một bộ cũ nhỏ hơn để xem bé có hứng thú xếp, ghép không, rồi mới quyết định mua bộ đầy đủ. Khi bé lớn, chính món đó lại có thể được thanh lý tiếp cho gia đình khác, kéo dài vòng đời của nó.
Ngược lại, đừng để chữ "thanh lý" làm nhà chật thêm. Đồ chơi ít mà đúng tuổi, đúng sở thích của bé vẫn tốt hơn một kệ đầy đồ cũ mua vì rẻ. Mỗi lần mua một món cũ, ba mẹ có thể để ra một món bé không còn chơi để cho lại hoặc bán lại, giữ số lượng đồ trong nhà vừa phải.
Câu hỏi thường gặp
Thú bông cũ có nên mua cho bé không?
Có thể, nếu thú bông giặt được cả con bằng máy hoặc tay, mắt mũi được thêu hoặc gắn chắc, đường may kín và không có mùi ẩm. Thú bông lớn nhồi dày khó khô hẳn bên trong, dễ ẩm mốc, nên với bé hay ôm ngủ, ba mẹ ưu tiên con nhỏ, dễ giặt hoặc mua mới.
Đồ chơi cũ không còn hộp thì làm sao biết độ tuổi phù hợp?
Ba mẹ xin người bán tên sản phẩm hoặc ảnh hộp cũ, rồi tự đối chiếu. Nếu không có gì để đối chiếu, hãy tự kiểm: có chi tiết nhỏ, có pin cúc, có nam châm thì xem như không dành cho bé dưới ba tuổi, chờ bé lớn hơn mới cho chơi.
Đồ chơi gỗ cũ bị bong sơn có sơn lại được không?
Được, nhưng nên chà sạch lớp sơn cũ ở chỗ bong và dùng loại sơn hoặc dầu hoàn thiện có ghi rõ dùng được cho đồ chơi trẻ em. Nếu không chắc lớp sơn gốc là loại gì, nhất là đồ rất cũ, ba mẹ nên dùng món đó cho bé lớn đã qua giai đoạn cho đồ vào miệng.
Mua đồ cũ của người quen có cần kiểm như mua của người lạ không?
Vẫn nên kiểm, chỉ là dễ hỏi hơn. Người quen có thể không để ý một vết nứt, một chiếc vít đã mất hay ngăn pin đã gỉ. Kiểm kỹ không làm mất lòng nếu ba mẹ nói rõ là để cho bé nhỏ dùng an toàn.
Có nên mua xe tập đi cũ cho bé không?
Nhiều chuyên gia nhi khoa khuyên hạn chế dùng xe tập đi có bánh xe vì nguy cơ lao xuống bậc, va đập. Nếu gia đình vẫn muốn dùng, kiểm chân phanh, độ vững và tuyệt đối không để xe gần cầu thang. Món này mới hay cũ đều cần trông sát.
Đồ chơi cũ mua về có cần kiểm định lại không?
Gia đình không có cách tự kiểm định như phòng thử nghiệm. Việc ba mẹ làm được là kiểm bằng mắt, tay, mũi theo các bước trong bài, làm sạch kỹ và trông bé khi chơi những ngày đầu. Món nào còn nghi ngờ thì loại, không giữ lại vì tiếc.