Trẻ 4–6 tuổi thường hợp với bốn nhóm đồ chơi chính: lắp ghép và xây dựng theo ý mình, trò chơi có luật như cờ đơn giản và trò chơi thẻ bài, bộ khám phá an toàn như kính lúp, nam châm thanh, hạt giống để trồng, và đồ vận động như xe đạp, dây nhảy, bóng. Bên cạnh đó là đồ đóng vai chi tiết hơn và đồ thủ công. Ở tuổi này, trẻ chơi một món lâu hơn và phức tạp hơn, nên một bộ đồ tốt dùng được hai ba năm, không cần đổi mỗi năm.
Đây cũng là những năm cuối của mầm non, trước khi vào lớp 1. Nhiều ba mẹ bắt đầu nghiêng về đồ chơi "học trước": bảng chữ cái điện tử, sách bài tập, máy đọc. Phần dưới giúp chọn đồ cho đúng tuổi, đủ thử thách, và giải thích vì sao những năm này đồ chơi tự do vẫn đáng có chỗ hơn đồ chơi ép học.
Trẻ 4–6 tuổi chơi khác bé nhỏ ở chỗ nào
Khoảng từ bốn tuổi, trẻ thường bắt đầu chơi có kế hoạch: định trước sẽ xây một cây cầu, một cái nhà có gara, rồi mới làm. Trò đóng vai có kịch bản dài hơn, có nhiều vai, trẻ tự phân vai cho bạn. Trẻ hiểu và giữ được luật đơn giản, chịu chờ lượt lâu hơn, dù vẫn có lúc buồn khi thua.
Tay khéo hơn nhiều: cắt theo đường cong bằng kéo an toàn, xếp mô hình có nhiều khối nhỏ, xỏ hạt, buộc dây đơn giản. Thân thể cũng sẵn sàng cho các kỹ năng như đạp xe hai bánh, nhảy dây, bắt bóng. Mức nào đến lúc nào khác nhau giữa các trẻ, khoảng chênh một hai năm là bình thường.
Những thay đổi này có nghĩa là đồ chơi tốt ở tuổi bốn đến sáu là đồ "mở": cùng một bộ khối xây được nhiều thứ, cùng một bộ đóng vai diễn được nhiều chuyện. Đồ chỉ làm được một việc theo một cách, như món bấm nút nghe một bài hát, thường hết hấp dẫn nhanh với trẻ tuổi này. Khi đứng trước kệ hàng, ba mẹ có thể tự hỏi một câu: món này cho con làm được bao nhiêu việc khác nhau? Nếu chỉ đếm được một, món đó nên xếp sau những món đếm được nhiều.
Bốn nhóm chính và mức hợp tuổi
Bảng chia mức theo khoảng tuổi thường gặp. Trẻ có thể ở mức cao ở nhóm này và mức thấp ở nhóm kia; ba mẹ chọn theo con, không theo con số:
| Nhóm | Khoảng 4 tuổi | Khoảng 5–6 tuổi |
|---|---|---|
| Lắp ghép, xây dựng | Khối lắp ghép cỡ thường, bộ có bánh xe, trục; khối gỗ nhiều hình | Bộ lắp ráp có bánh răng, ốc vít nhựa, bộ dựng theo mẫu nhiều bước và xây tự do |
| Tranh ghép | Hai mươi tư đến bốn mươi tám miếng | Bốn mươi tám đến một trăm miếng, tranh có nhiều chi tiết nhỏ |
| Trò chơi có luật | Ghép cặp, trò đi đường bằng xúc xắc, trò hợp tác | Cờ đơn giản, trò thẻ bài có số, trò chiến thuật nhẹ cho gia đình |
| Khám phá | Kính lúp, nam châm thanh, chậu trồng hạt, đồ đong nước | Bộ quan sát côn trùng không làm hại côn trùng, la bàn, bộ thí nghiệm không hoá chất |
| Vận động | Xe thăng bằng, xe ba bánh, bóng, vòng | Xe đạp hai bánh cỡ nhỏ, dây nhảy, bóng đá cỡ nhỏ, cầu lông nhựa |
Cột năm sáu tuổi không thay thế cột bốn tuổi mà thêm vào. Bộ khối gỗ mua năm bốn tuổi vẫn được dùng năm sáu tuổi theo cách khác: xây phức tạp hơn, phối với bộ lắp ráp. Vì vậy với những nhóm như xây dựng và đóng vai, mua bộ có thể mở rộng dần sẽ tiết kiệm hơn mua bộ mới mỗi năm.
Trò chơi có luật: chọn thế nào cho trẻ mẫu giáo
Luật vừa đủ để trẻ tự nhớ. Trò hợp với trẻ năm tuổi thường có luật giải thích trong vài câu, trẻ chơi được sau một hai ván mà không cần người lớn nhắc liên tục.
Ván chơi ngắn. Một ván từ mười đến hai mươi phút là vừa. Ván kéo dài hơn khiến trẻ mất tập trung và bỏ dở, làm trò chơi trở thành nỗi bực của cả nhà.
Có cả trò may rủi lẫn trò cần suy nghĩ. Trò dựa vào xúc xắc cho trẻ cơ hội thắng người lớn, giúp trẻ vui. Trò cần nhớ, cần đoán, cần tính nước đi giúp trẻ thấy suy nghĩ có tác dụng. Một tủ trò chơi tốt có cả hai loại.
Trò hợp tác bên cạnh trò thi đua. Trò mà cả nhà cùng chống lại một thử thách chung giúp trẻ chưa quen thua vẫn vui. Trẻ sáu tuổi thường đã chơi được cả hai.
Không cần đọc chữ. Trẻ chưa đọc thạo nên trò dùng hình, màu, số chấm sẽ hợp hơn trò có thẻ bài toàn chữ. Trò có chữ có thể để dành sau khi trẻ đã vào tiểu học.
Đọc độ tuổi và số người chơi trên hộp. Nhiều trò ghi số người chơi tối thiểu là ba hoặc bốn; nhà ít người thì trò đó ít khi được mở. Trò chơi được hai người là lựa chọn an toàn cho gia đình có một con.
Đồ chơi "học trước lớp 1": nên cân nhắc thế nào
Trong năm cuối mẫu giáo, nhiều ba mẹ lo con chưa biết chữ, chưa biết làm toán khi vào lớp 1, và tìm đến đồ chơi hứa giúp trẻ đọc, viết, tính toán. Ngành giáo dục đã nhiều lần nhắc các trường mầm non không dạy trước chương trình lớp 1 cho trẻ mẫu giáo; ba mẹ có thể hỏi trường của con về cách chuẩn bị mà trường đang làm.
Đồ chơi không cần gắn nhãn "học chữ" để giúp trẻ sẵn sàng. Trò chơi thẻ có số chấm cho trẻ đếm. Lắp ghép cho trẻ hình dung không gian, hình khối. Đóng vai cửa hàng cho trẻ gặp chuyện cộng trừ tự nhiên. Đồ thủ công rèn bàn tay cầm bút. Tất cả đều là đồ chơi bình thường, không cần mua bộ "luyện thi vào lớp 1".
Máy đọc, bút chấm đọc, bảng chữ điện tử không có hại nếu dùng điều độ, nhưng không nên là phần lớn đồ chơi của trẻ. Nếu mua, ba mẹ chọn loại có thể tắt âm, không có quảng cáo, không yêu cầu kết nối mạng, và đặt giới hạn thời gian như với các thiết bị có màn hình. Bài riêng về đồ chơi điện tử trong chuyên mục này có thêm tiêu chí.
Kiểm an toàn với đồ của trẻ lớn
Đồ cho trẻ bốn đến sáu tuổi có nhiều chi tiết nhỏ hơn, có pin, có khi có cạnh kim loại. Ba mẹ để ý:
- Bộ lắp ráp có ốc vít, bánh răng, trục kim loại: chọn loại ghi rõ độ tuổi, mép kim loại cuộn tròn, ốc vít không có đầu sắc.
- Bộ khám phá: ưu tiên loại không có hoá chất; loại có hoá chất nhẹ thì người lớn giữ và làm cùng trẻ, đọc kỹ cảnh báo trên hộp.
- Đồ có pin cúc: như đèn pin nhỏ, đồng hồ đồ chơi, thiệp nhạc; ngăn pin phải có vít, nhất là khi nhà có em nhỏ.
- Xe đạp: vành, phanh, dây xích có tấm che; mũ bảo hiểm vừa đầu; chiều cao xe để trẻ đặt mũi chân xuống đất khi ngồi trên yên.
- Đồ chơi bắn: súng đồ chơi bắn đạn mút, cung tên đồ chơi chỉ dùng loại đầu mềm, không bắn vào mặt; tránh loại bắn đạn nhựa cứng, đạn bi.
- Đồ có tia laser, đèn chiếu sáng mạnh: không chiếu vào mắt; nhiều nước hạn chế bán laser công suất cao cho trẻ; món như vậy không phải đồ chơi cho tuổi mẫu giáo.
Nếu trong nhà có em nhỏ dưới ba tuổi, đồ của anh chị bốn đến sáu tuổi là nguồn chi tiết nhỏ nhiều nhất. Dạy trẻ lớn cất đồ vào hộp có nắp sau khi chơi, kể cả khi trò chơi còn dở và sẽ chơi tiếp vào hôm sau, đồng thời bày đồ ở bàn cao hoặc phòng riêng, là hai lớp bảo vệ nên có cùng lúc.
Đóng vai và thủ công ở tuổi mẫu giáo lớn
Trẻ năm, sáu tuổi vẫn mê đóng vai, nhưng cách chơi đã khác: trẻ dựng cả một "tiệm bánh" với bảng giá vẽ tay, một "bệnh viện" có phòng chờ, một "bến xe" có vé tự cắt. Phần lớn đạo cụ trẻ tự làm, nên bộ đóng vai mua sẵn chỉ cần vài món nền chắc chắn: bộ dụng cụ bác sĩ, bộ đồ bếp, vài bộ trang phục. Ba mẹ không cần mua thêm bộ chuyên đề cho từng nghề.
Đồ thủ công trở thành nhóm được dùng nhiều không kém lắp ghép. Một hộp gồm giấy màu, bìa cứng, kéo an toàn đầu tròn, keo dán dạng thỏi, băng dính giấy, len, que kem, hạt xỏ to là đủ cho rất nhiều trò. Hộp các-tông, lõi giấy, nắp chai sạch là nguồn vật liệu miễn phí. Khi mua, ưu tiên keo và màu ghi rõ dành cho trẻ em, kéo có lưỡi cắt giấy tốt mà không sắc với ngón tay.
Hai nhóm này hợp với nhau: thủ công làm ra đạo cụ cho đóng vai, đóng vai cho trẻ lý do để làm thủ công. Một góc nhỏ có bàn thấp, hộp đồ thủ công và giỏ trang phục thường là góc trẻ năm, sáu tuổi ở lâu nhất trong nhà.
Mua đồ chơi cho ba năm cuối mầm non mà không thừa
Ba năm này là lúc nhiều nhà mua đồ chơi nhiều nhất, vì trẻ biết đòi và biết so sánh với bạn. Một trình tự giúp giữ số đồ vừa phải:
- Chọn một bộ lắp ghép có thể mở rộng làm trục chính, bổ sung dần theo năm thay vì mua nhiều bộ khác loại.
- Giữ tủ trò chơi khoảng năm đến tám trò, có cả trò may rủi, trò suy nghĩ, trò hợp tác; trò nào cả nhà đã chán thì đem cho.
- Có một hộp đồ thủ công dùng chung: giấy, kéo an toàn, keo, len, hạt xỏ to. Chuyên mục đồ dùng học tập, vẽ và nặn có hướng dẫn chọn.
- Mua đồ vận động theo chiều cao chứ không theo tuổi, đặc biệt là xe đạp.
- Mỗi dịp sinh nhật, Tết, Trung thu, rà lại đồ cũ trước khi nhận đồ mới.
- Với đồ trẻ đòi vì bạn có, ba mẹ hỏi trẻ định chơi gì với nó; nếu trẻ trả lời được và món hợp tuổi, có thể đưa vào danh sách quà dịp tới.
Cách này giúp trẻ có đủ đồ để chơi sâu, mà góc chơi không thành nhà kho. Một gợi ý thêm: khi trẻ sắp vào lớp 1, có thể cùng trẻ chọn những món muốn giữ và những món muốn cho em nhỏ hơn, việc này cũng giúp trẻ có cảm giác mình đã lớn.
Câu hỏi thường gặp
Bé 5 tuổi nên chơi đồ chơi gì?
Bé 5 tuổi hợp với bộ lắp ghép, lắp ráp có thể xây theo ý mình, tranh ghép bốn mươi tám đến một trăm miếng, trò chơi có luật ngắn, bộ khám phá không hoá chất, xe đạp cỡ nhỏ, dây nhảy, đồ thủ công. Chọn theo việc con thích làm và mức vừa sức.
Đồ chơi nào giúp bé chuẩn bị vào lớp 1?
Đồ chơi bình thường đã giúp nhiều: trò thẻ có số chấm cho trẻ đếm, lắp ghép cho trẻ hình dung hình khối, đóng vai cửa hàng cho trẻ cộng trừ tự nhiên, đồ thủ công rèn tay. Không cần mua bộ học trước chương trình lớp 1; hỏi trường mầm non về cách trường chuẩn bị cho trẻ.
Bé 4 tuổi chơi cờ được chưa?
Nhiều bé bốn tuổi chơi được trò đi đường bằng xúc xắc và trò ghép cặp. Cờ có chiến thuật thường hợp hơn với trẻ năm, sáu tuổi, bắt đầu bằng bàn nhỏ, luật rút gọn. Ván chơi nên ngắn và người lớn chơi cùng.
Bộ thí nghiệm khoa học cho trẻ mẫu giáo có an toàn không?
Loại không có hoá chất, dùng kính lúp nhựa, nam châm thanh, đồ đong nước, hạt giống là phù hợp. Loại có hoá chất nhẹ cần người lớn làm cùng, đọc kỹ cảnh báo và độ tuổi trên hộp. Tránh bộ có dụng cụ thuỷ tinh cho trẻ dưới sáu tuổi.
Có nên mua đồ chơi bắn đạn cho bé 5 tuổi?
Nếu mua, chỉ chọn loại đạn mút đầu mềm, ghi rõ độ tuổi phù hợp, và đặt luật không bắn vào mặt người hay con vật. Loại bắn đạn nhựa cứng hoặc bi có thể gây chấn thương mắt, không nên cho trẻ mẫu giáo chơi.
Trẻ 6 tuổi có còn cần đồ chơi đóng vai không?
Có. Đóng vai ở tuổi sáu thường có kịch bản dài, nhiều vai, trẻ tự làm thêm đạo cụ bằng giấy, hộp. Không cần mua bộ mới đắt tiền; bộ đồ cũ cộng thêm đồ thủ công thường đủ cho trò chơi của trẻ.