Mua giáo cụ Montessori cho lớp mầm non khác mua cho nhà ở ba điểm: số lượng tính theo sĩ số và độ tuổi trộn trong lớp, độ bền phải chịu nhiều trẻ dùng mỗi ngày trong nhiều năm, và nhà cung cấp phải bán được phụ tùng thay lẻ khi một khối, một trụ bị mất hay sứt. Một bộ đẹp cho phòng khách gia đình có thể xuống cấp sau một học kỳ ở lớp hai mươi trẻ.
Bài này dành cho chủ nhóm trẻ, hiệu trưởng, giáo viên được giao lập danh sách, hoặc ban đại diện cha mẹ góp ý mua sắm cho một lớp theo hướng Montessori. Nội dung đi từ cách tính số bộ, tiêu chí chọn nơi cung cấp, cách chia đợt mua, tới các bước kiểm khi nhận và ghi chép trong năm học. Danh mục thiết bị tối thiểu theo quy định của ngành và chi phí đầu tư thuộc về những bài khác.
Bộ cho lớp và bộ cho nhà khác nhau ở đâu
So sánh dưới đây giúp người mua cho lớp không lấy tiêu chí mua cho nhà để chọn, vốn là lỗi hay gặp khi một phụ huynh nhiệt tình tự đặt hàng giúp lớp.
| Tiêu chí | Bộ cho nhà | Bộ cho lớp |
|---|---|---|
| Số trẻ dùng | Một đến hai trẻ | Mười lăm tới ba mươi trẻ, nhiều độ tuổi |
| Thời gian dùng | Vài năm, rồi cho lại | Nhiều năm học liên tiếp |
| Độ chính xác | Chấp nhận lệch nhỏ | Phải chuẩn, vì cô dựa vào món đồ để trẻ tự kiểm lỗi |
| Lớp hoàn thiện | Sơn mỏng vẫn tạm ổn | Cần lớp phủ chịu lau ướt và va chạm hằng ngày |
| Phụ tùng | Mất một món thì bỏ cả bộ cũng được | Phải mua lẻ được từng khối, từng trụ |
| Giấy tờ | Hoá đơn bán lẻ | Hoá đơn, hồ sơ sản phẩm, cam kết bảo hành, sổ tài sản |
Hệ quả thực tế là cùng một tên món, bộ cho lớp thường đắt hơn và chọn nơi bán khó hơn. Chỗ tiết kiệm đúng là giảm số món chứ không phải hạ chuẩn từng món.
Mỗi món một bản: vì sao lớp không cần mua nhân đôi
Một nguyên tắc quen thuộc của lớp Montessori là mỗi giáo cụ chỉ có một bản trên kệ. Trẻ muốn dùng món đang có bạn dùng thì chờ, hoặc chọn việc khác. Với người mua, điều này có nghĩa là danh sách cho lớp hai mươi trẻ không phải nhân hai mươi danh sách cho một trẻ. Một tháp hồng, một bộ khối trụ có núm, một hộp chữ di động là đủ cho cả lớp.
Ngoại lệ nằm ở những món tiêu hao và dùng chung nhiều. Khay, thảm làm việc, khăn lau, bình rót, kẹp, kéo, cốc tập uống, tạp dề cần có nhiều bản, tính theo số trẻ làm việc cùng lúc và số món hỏng dự kiến trong năm. Thảm làm việc thường tính gần bằng số trẻ, vì mỗi trẻ trải thảm của mình khi lấy giáo cụ ra sàn.
Ngoại lệ thứ hai là lớp có hai nhóm tuổi xa nhau, ví dụ tách phòng cho trẻ dưới ba tuổi và trẻ ba đến sáu tuổi. Mỗi phòng cần bộ riêng hợp tuổi, vì món cho trẻ nhỏ và trẻ lớn khác hẳn nhau về cỡ và độ khó. Khi lớp trộn tuổi trong một phòng, danh sách phải phủ được cả trẻ mới vào lẫn trẻ sắp lên lớp một, nên có nhiều món hơn nhưng vẫn mỗi món một bản.
Lập danh sách theo đúng lớp mình
Danh sách tốt bắt đầu từ thực tế lớp, không từ catalog của nơi bán. Trình tự gợi ý:
- Ghi sĩ số, độ tuổi thấp nhất và cao nhất, số phòng, diện tích sàn và chiều dài kệ có thể đặt.
- Liệt kê món nền của từng khu theo độ tuổi lớp, đánh dấu món phải có ngay ngày khai giảng và món có thể chờ.
- Hỏi cô sẽ đứng lớp: cô đã được đào tạo giới thiệu những món nào. Món cô chưa biết dùng thì xếp vào đợt sau, kèm kế hoạch tập huấn.
- Tính riêng món tiêu hao theo số trẻ làm việc cùng lúc, cộng thêm phần dự phòng cho món dễ vỡ.
- Đo chiều dài kệ, cộng diện tích chiếm chỗ của từng khay; nếu không đủ kệ thì giảm món chứ đừng chồng khay lên nhau.
- Đối chiếu với danh mục đồ dùng mà lớp vẫn phải có theo quy định chung, để tránh mua trùng chức năng.
Danh sách ra được ở bước cuối thường ngắn hơn catalog trọn gói một nửa, và gần như toàn bộ món trong đó sẽ được dùng ngay trong học kỳ đầu.
Tiêu chí chọn nơi cung cấp giáo cụ cho lớp
Có bảng kích thước chi tiết. Nơi cung cấp nghiêm túc đưa được kích thước từng món, dung sai, loại gỗ, loại lớp phủ. Nơi chỉ có ảnh đẹp và chữ "chuẩn quốc tế" thì người mua không có gì để đối chiếu khi nhận.
Bán phụ tùng lẻ. Hỏi trước: mất trụ số bảy của khối trụ có núm, gãy một gậy đỏ, sứt một khối tháp hồng thì có mua lẻ được không, mất bao lâu. Không bán lẻ nghĩa là một chi tiết mất làm cả bộ hết giá trị tự kiểm lỗi.
Đồng màu giữa các lô. Lớp mua bổ sung sau vài năm sẽ thấy màu hồng, màu xanh lệch giữa lô cũ và lô mới. Với bộ bảng màu, lệch sắc là lệch nội dung. Nên hỏi nơi cung cấp có giữ mã màu ổn định không.
Lớp phủ chịu lau ướt. Giáo cụ lớp được lau khử khuẩn thường xuyên. Sơn hoặc dầu phủ mỏng sẽ bạc sau vài tháng, gỗ hút nước và nở. Hỏi rõ loại phủ và cách vệ sinh nhà sản xuất khuyến nghị.
Hồ sơ an toàn. Món thuộc diện đồ chơi trẻ em cần nhãn tiếng Việt, dấu hợp quy và giấy tờ liên quan theo quy chuẩn an toàn đồ chơi hiện hành. Người mua cho lớp nên lưu bản sao hồ sơ này cùng hoá đơn.
Hướng dẫn tiếng Việt. Không bắt buộc nhưng rất có ích, nhất là với khu ngôn ngữ và toán. Bộ chữ phải đúng bảng chữ cái tiếng Việt.
Chia đợt mua thay vì mua trọn một lần
Lớp mới mở thường bị cuốn vào việc mua đủ mọi thứ trước ngày khai giảng. Kinh nghiệm của nhiều lớp cho thấy cách chia đợt an toàn hơn. Đợt một gồm kệ, thảm, khay, đồ thực hành cuộc sống và vài món giác quan nền: đây là những thứ trẻ mới vào lớp dùng nhiều nhất trong tháng đầu, khi các bé còn đang làm quen với nếp lớp. Đợt hai, sau khoảng một đến hai tháng, bổ sung phần giác quan còn lại và những món ngôn ngữ đầu tiên, khi cô đã thấy rõ nhịp của từng trẻ. Đợt ba là toán, chữ di động, văn hoá, mua khi đã có trẻ thật sự sẵn sàng.
Chia đợt còn có lợi cho chất lượng: đợt đầu là lúc thử nơi cung cấp. Nếu hàng đợt một lệch kích thước, sơn bong, giao trễ, lớp đổi nơi mua cho đợt sau mà chưa phải ôm một khối hàng lớn. Ngược lại, khi đã chọn được nơi tốt, các đợt sau có thể đặt cùng lô màu để đồng bộ.
Người mua nên ghi rõ đợt nào gồm món gì ngay trong danh sách đầu tiên, để ban đại diện cha mẹ hay chủ đầu tư hiểu vì sao kệ ngày khai giảng chưa đầy.
Những điểm riêng cần kiểm khi nhận bộ giáo cụ lớp
Ngoài các bước nhận hàng thông thường như đếm số kiện, xem hoá đơn, giáo cụ Montessori có vài điểm phải đo bằng tay:
- Khối trụ có núm: lắp đủ mười trụ vào mỗi khối, trụ nào chỉ vừa một lỗ duy nhất. Trụ lọt vào hai lỗ là sai dung sai.
- Tháp hồng và thang nâu: đo khối lớn nhất và nhỏ nhất, xếp thử cả tháp xem các khối có đều bậc không.
- Gậy đỏ và gậy số: đặt cạnh nhau trên sàn phẳng, kiểm độ thẳng và độ chênh đều giữa các gậy.
- Bảng màu: so từng cặp dưới ánh sáng ban ngày, hai tấm trong một cặp phải trùng màu.
- Hộp âm thanh: lắc từng cặp, tiếng trong cặp phải giống nhau, nắp không mở được bằng tay.
- Bảng chữ di động: đếm số chữ mỗi ngăn, kiểm đủ chữ cái và dấu thanh tiếng Việt.
- Mọi món: mặt dưới, lòng lỗ, góc khuất không dằm, không sơn chảy, không mùi hắc.
Món không đạt nên chụp ảnh và gửi lại cho nơi cung cấp ngay trong đợt nhận, vì càng để lâu càng khó chứng minh lỗi có từ trước khi dùng.
Năm lỗi hay gặp khi lớp mới mua giáo cụ
Mua theo ảnh catalog. Ảnh chụp trong phòng sáng, nền trắng làm mọi bộ trông giống nhau. Hai bộ tháp hồng cùng tên có thể khác hẳn nhau về độ đặc của gỗ và độ đều của màu. Người mua nên xin mẫu một món, cầm tận tay trước khi đặt cả bộ.
Lấy kệ cho vừa giáo cụ thay vì ngược lại. Nhiều lớp mua giáo cụ trước rồi mới thấy kệ không đủ chỗ, khay phải chồng lên nhau, trẻ không lấy được. Đo kệ trước, rồi chọn số món vừa với kệ.
Bỏ quên đồ tiêu hao. Danh sách dồn hết vào giáo cụ đẹp, quên thảm làm việc, khăn, khay dự phòng. Tuần đầu lớp thiếu thảm thì trẻ bày giáo cụ ra sàn trơn, khối lăn khắp phòng.
Mua món cô chưa biết dùng. Một bộ hạt cườm đầy đủ mà không ai trong lớp được hướng dẫn giới thiệu sẽ nằm nguyên trên kệ cao. Đầu tư đào tạo cô có khi đáng hơn thêm một bộ giáo cụ.
Không giữ lại hộp và phiếu kích thước. Khi cần mua phụ tùng hay đổi trả, người mua không còn mã sản phẩm, không còn kích thước gốc để đối chiếu. Giữ phiếu đi kèm và chụp ảnh nhãn hộp trước khi bỏ.
Ghi chép và thay thế trong suốt năm học
Giáo cụ lớp là tài sản dùng nhiều năm, nên cần được theo dõi như tài sản. Một sổ đơn giản ghi tên món, ngày nhận, nơi cung cấp, số lượng chi tiết trong bộ và tình trạng là đủ cho nhóm lớp nhỏ. Trường lớn hơn đưa vào sổ tài sản chung theo quy định của đơn vị.
Cuối mỗi tháng, cô hoặc người phụ trách đếm lại chi tiết các bộ có nhiều mảnh: khối trụ, hạt cườm, chữ di động, bảng ghép hình. Chi tiết mất phát hiện sớm thì còn tìm được dưới kệ, trong góc thảm; để tới cuối năm thì thường đã mất hẳn. Món sứt, nứt, bong sơn được cất khỏi kệ ngay, ghi vào danh sách sửa hoặc mua lẻ.
Sổ này cũng là căn cứ tốt nhất cho lần mua sau. Món nào hỏng nhiều, nơi cung cấp nào giao phụ tùng nhanh, món nào cả năm không ai lấy xuống, tất cả đều hiện ra mà không cần nhớ.
Câu hỏi thường gặp
Một lớp Montessori 20 trẻ cần bao nhiêu bộ tháp hồng?
Thường chỉ một bộ. Lớp Montessori giữ nguyên tắc mỗi giáo cụ một bản để trẻ tập chờ lượt và chọn việc khác. Món cần nhiều bản là đồ tiêu hao như khay, thảm làm việc, khăn, bình rót, kéo, tính theo số trẻ làm việc cùng lúc.
Có nên mua bộ giáo cụ trọn gói cho lớp mới mở không?
Bộ trọn gói tiện về thủ tục nhưng hay kèm nhiều món chưa đến lượt dùng và khó kiểm chất lượng từng món. Cách an toàn hơn là mua theo đợt, đợt đầu gồm kệ, thảm, khay, đồ thực hành và vài món giác quan nền, dùng đợt này để thử nơi cung cấp.
Mất một trụ trong khối trụ có núm thì làm sao?
Hỏi nơi cung cấp mua lẻ đúng trụ đó, ghi rõ khối số mấy và trụ thứ mấy. Vì vậy trước khi mua nên chọn nơi bán phụ tùng lẻ. Trong khi chờ, cất khối đó khỏi kệ, vì thiếu một trụ thì món đồ không còn tự kiểm lỗi được.
Ban đại diện cha mẹ học sinh góp ý mua giáo cụ thế nào cho đúng vai?
Ban đại diện có thể góp ý về an toàn, độ bền, nội dung bộ chữ và bản đồ, và đề nghị xem hồ sơ sản phẩm. Việc chọn món theo chương trình nên để cô và nhà trường quyết, vì người dùng giáo cụ hằng ngày là cô.
Giáo cụ cho lớp cần giấy tờ gì?
Tối thiểu là hoá đơn, nhãn tiếng Việt và hồ sơ hợp quy với món thuộc diện đồ chơi trẻ em, cùng cam kết bảo hành nếu có. Trường công lập còn theo quy trình mua sắm tài sản của đơn vị. Văn bản liên quan có thể thay đổi, nên kiểm bản hiện hành.
Bao lâu thì nên kiểm lại giáo cụ trong lớp?
Đếm chi tiết các bộ nhiều mảnh mỗi tháng, xem bề mặt và lớp phủ mỗi học kỳ, và cất món hỏng khỏi kệ ngay khi phát hiện. Lớp đông trẻ hoặc lau khử khuẩn thường xuyên nên kiểm dày hơn.